AGÓNEKO BRONTZEA (Lex rivi Hiberiensis)
Agón udalerrian ustekabean aurkitutako brontzezko taula. Hamaika puskatan zatituta dago, eta zatiak falta dira: gorde dena testu osoaren bi heren dira, gutxi gorabehera. Testua Hadrianoren garaikoa da, segur…
NOTITIA VASCONIAE
Sarrerak
Euskal Herriko historialari, jurista eta pentsalari politikoen hiztegia. Arakatu haien ibilbideak eta obrak, gure historiaren garaietan zehar.
Hiztegia
ANTZINAROA
Aplikatutako iragazkiakIragazkiak garbitu ×
AMIANO MARTZELINO (Ammianus Marcellinus) (ca. 330 – IV.-V. mendeak).
Ammianus Marcellinusi buruz dakizkigun datu biografikoak bere literatura-lanetan ageri direnak dira, lan horietan pasadizo pertsonalak eta berak parte hartutako gertakari batzuei buruzko datu zehatzak jaso baitzituen. Dirudienez, Amiano…
ANTONINOREN IBILBIDEA (Itinerarium provinciarum Antonini Augusti) (III.- IV. mendeak).
Antonius izena dokumentu hori gorde den hogei eskuizkribuetatik hamahirutan ageri da, eta hor ageri diren zenbait datu Karakala enperadorearen -agintaldikoak (211-217) baino lehenagokoak izan ezin direnez, tradizioz enperadore…
APIANO (Apiano Alexandriakoa) (Alexandria, Egipto, ca. 95 – s. l., ca. 165). Historialaria
Alexandrian (Egipto) jaiotako historialari greziarra. Erromatar hiritartasuna izan zuen eta abokatu jardun zuen Erroman eta Egiptoko administrazio inperialean, antoninotarren agintaldian, K.o ii. mendean. K.o. 165ean hil zen. 24 liburu idatzi zituen, grezieraz,…
ASCOLIKO BRONTZEA (Turma Salluitana)
Ascoliko brontzea edo Turma Salluitana esaten zaio Erroman 1908an aurkitutako erromatar inskripzio bati. Brontzean egina da, eta Museo Kapitolinoetan dago gordeta. K.a. 89. urteko testu juridikoa da, eta, horren bidez,…
AULO HIRTZIO (Aulus Hirtius) (Ferentino, Italia, K.a. 90 – Modena, Italia, K.a. 43).
Militar erromatarra. Julio Zesarrekin egin zuen bere ibilbide militarra, eta Modenan hil zen, K.a. 43an, Marko Antonioren tropen aurkako borroka batean. Zesarrekin jardun zuen Galietako kanpainan; beraz, han gertatutakoen…
AUSONIO (Dezimo Magno Ausonio) (Bordele, K.o. 310-395). x
Burdigalan (Bordele) jaiotako latindar poeta eta erretorikoa. Hiri horretan, irakaskuntzan eta kultura klasikoa transmititzen jardun zuen bizitza osoan. Ausonioren ospe handia eta gaitasunak erakarrita, Valentiniano I.a enperadoreak deitu zuen,…
AVIENO (Rufo Festo Avieno, Festus Avienus) (K.o. IV. mendea).
Rufo Festo Avieno erromatar aristokraziako kidea izan zen, kultura–maila altukoa, eta K.o. iv. mendean, Descriptio orbis terrae edo Ora maritima idatzi zuen, besteak beste. Bere lagun Probori eskainitako poema luze…
BAUDEMUNDO (VII. mendea). Blandineko monasterioko abadea eta Elnoueko fraidea
Amando Maastrichtekoaren hagiografiaren bertsioetako batean, Baudemundo (edo Baudemondo) aipatzen da hagiografia horren egiletzat. Gutxi dakigu Baudemundori buruz. Testu apokrifo horren arabera, San Amando Maastrichtekoaren ikasle izandako erlijioso bat…
BRAULIO ZARAGOZAKOA(VI. mendearen amaiera- Zaragoza, 651),
Braulio Zaragozakoa da bere garaiko egile bisigodo garrantzitsuenetako eta eragin handieneko bat, Isidoro Sevillakoaren atzetik. Braulio familia aristokratiko katoliko batekoa zen eta 585. eta 595. urteen artean jaio…
CHRONICA GALLICA (V.-VI. mendeak).
Egile ezezaguneko obra hau bi zatitan banatuta dago, eta gutxienez idazle desberdin batek idatzi du bakoitza. Dirudienez, lehen zatia (Chronica Gallica a. CCCCLII), Viennensis probintziako lekuren batean idatzi zen,…
DION KASIO(Nizea, ca. 165 – K.o. III. mendea).
Dion Kasio Nizea hirian (Bitinia) jaio zen, senatarien ordenako handikien familia batean. Cocceianus ezizenez ageri da Bizantzioko eskuizkribuetan. Komodo enperadorearen (180-192) agintaldiaren amaieran, Senatuko kide izatea lortu zuen,…
EPISTULA HONORII (Honorio enperadorearen gutuna) (411-423).
Honorio enperadoreak Pampilona hirian zeuden milizia profesionalei bidalitako epistula x. mendearen amaieran idatzitakoRodako Kodexean gorde da, geroagoko beste testu batzuekin batera. Gutun horretan, enperadoreak Hispanian zeuden erromatar tropak zoriontzen…
ESTRABON(Amasia, Ponto, ca. K.a. 64 – s. l., ca. K.o. 19).
Amasian jaiotako geografo greziarra (K.a. 64) izan zen, eta Augustoren agintaldian idatzi zuen bere obra nagusia. Greziar tradizio geografikoan txertatutako lana zen, baina erromatarren interesei begira egindakoa, haientzat egiten…
EUTROPIO PRESBITEROA (IV. mendearen amaiera – V. mendearen hasiera). Hispaniako edo Akitaniako presbiteroa, zenbait lanen egile
Eutropio Akitaniako edo Hispaniako iparraldeko erlijiosoa zen, Paulino Nolakoaren ezaguna. Exegesi moral eta alegorikoko lau tratatu idatzi zituen, Zerasiari eta haren ahizpari bidalitako gutun moduan —aristokraziako bi emakume…
EUTROPIO(ca. 320 – ca. 390). Historialaria eta Erromatar Inperioko funtzionarioa
Eutropio 320. urtearen inguruan jaio zen, familia aberats batean. Greziar izena izan arren, ez dakigu non jaio zen. Laster, administrazio- eta politika-ibilbide bikaina hasi zuen, Inperioko ekialdean zein mendebaldean,…
FLORO (Luzio Aneo Floro) (Afrika, K.o. 70? – Erroma, ca. K.o. 140).
Luzio Aneo Floro latindar historialaria izan zen, eta Tito Livioren Ab urbe condita lanaren bertsio laburtu bat idatzi zuen: Tito Livioren epitomea. Livioren lana bezala, Erromaren historia laudagarri…
FREDEGARIOREN KRONIKADELAKOA (VII. mendea).
Historiografiak xvi. mendetik Fredegarioren kronika deituriko lana lau liburuz osatuta dago, eta, gutxienez, hiru egile ezezagunek idatzi zuten. Lehenbiziko egileak beste egile batzuen —Hipolito Erromakoa, Jeronimo, Orosio, Hidazio, Gregorio…
GESTA REGUM FRANCORUM (Liber Historiae Francorum, Gesta francorum) (ca. 727). Egile ezezaguneko kronika, Neustriako fraide batek idatzia (agian, Saint-Deniseko abadiakoa zen)
Gesta regum francorum edo Gesta francorum —Liber Historiae Francorum esaten zaio obra horri B. Krusch-en edizioan— historiografia-lana da eta frankoen historia politikoa kontatzen du, Teodoriko IV.a erregea tronura iritsi…
GREGORIO TOURSEKOA (Riom, Auvernia, 538 – Tours, 594).
Gregoriori buruz dakiguna haren lanei eta bere lagun Venantzio Fortunatoren poemei eta korrespondentziari esker dakigu. 538. urtearen inguruan jaio zen, Riomen, Clermont-Ferrandetik (Auvernia) gertu, gizarte-maila oneko familia galiar-erromatar katoliko…
HIDAZIO(Xinzo de Limia, Ourense, ca. 400 – Chaves, Portugal, 469).
Latindar historialaria, hispaniar jatorrikoa, Gallaeciakoa, aristokraziako familia batekoa. K.o. 400. urtearen inguruan jaio zen eta 469an hil zen. Ibilbide eklesiastikoa egitea hautatu, eta Aquae Flaviaeko (Chaves, Portugal) apezpikua izatera iritsi…
HISTORIA AUGUSTA (Scriptores Historiae Augustae) (K.o. III.-IV. mendeak)
Scriptores Historiae Augustae deiturikoek latinez idatzitako biografien bilduma da. Enperadoreen, haien kidekoen, ondorengoen eta usurpatzaileen biografiak kontatzen dituzte, K.o. 117tik 284ra bitarteko aldikoak. Historiografia modernoan, eztabaida handia izan da obra…
IORDANES(VI. mendea).
Jornandes, Jordanis edo Jordanus izenez ere ezagutzen da, eta hari buruz ditugun datu gutxiak Iordanesek berak idatzitako obren bidez dakizkigu. Badakigu bere aitona Pariak idazkari-lanak —notarius— egiten zituela…
ISIDORO SEVILLAKOA(VI. mendearen erdialdea- Sevilla, 636).
Isidoro Sevillakoa Kartagenako familia hispaniar-erromatar aristokrata bateko lau anai-arrebetatik gazteena zen. Isidoro 550. eta 570. urteen arteko uneren batean jaio zen, baina ezin da erabat esan Kartagenan ala Sevillan jaio…
