NOTITIA VASCONIAE

Sarrerak

Euskal Herriko historialari, jurista eta pentsalari politikoen hiztegia. Arakatu haien ibilbideak eta obrak, gure historiaren garaietan zehar.

Hiztegia

ERDI ARO BETEA ETA BERANTIARRA

73 sarrera

Aplikatutako iragazkiakIragazkiak garbitu ×

EUROPAKO ERROMESAK ETA BIDAIARIAK
GODESKALKO (Goteskalko)(X. mendea). Aniseko Andre Mariaren santutegiko gotzaina, Le Puy-en-Velayn, Akitanian, Frantzian, 927-962 urte bitartean
Karlomagnoren kondairaren arabera, enperadore handiak askatu zuen Bidea, Done Jakue apostoluari debozio handia zion erromes bat baitzen. Baina legenda hori alde batera utzita, lurralde hauetan ditugun berrien arabera,…
Egilea: Carmen Jusué Simonena
GIPUZKOAKO EGILEAK ETA OBRAK
GONZALEZ ANDIA, Domenjon (Domingo Gonzalez Andia, Don Menjon Gonzalez Andia) (Tolosa, Gipuzkoa, a. 1442 – Zumaia, Gipuzkoa, 1489).
Catalina Tapiarekin ezkondu zen, eta lau seme-alaba izan zituzten: Anton (Teresa Ruiz edo Fernandez Irarrazabalekin ezkondu zen, Irarrazabaleko andrearekin, eta Debara joan zen bizitzera; Domenjon hiltzean, eskribautegiaren zerbitzari…
Egilea: Rosa M.a Ayerbe Iribar
GAZTELA ETA LEONGO EGILEAK ETA OBRAK
HISTORIA SILENSE (Historia Silensis, Crónica silense, Chronica silense, Historia seminense, Historia Legionensis) (ca. 1115)
Historia edo Crónica silense deritzona, latinez 1115. urte inguruan idatzia, Santo Domingo de Silosko (Burgos) monasterioan eskuz idatzia zela uste izan da mende askotan, eta, berez, hortik dator…
Egilea: Mikel Lizarraga Rada
GAZTELA ETA LEONGO EGILEAK ETA OBRAK
HOGEI ERREGEEN KRONIKA (XIV. mendea)
Estoria de España lanaren moldaketa anonimoa da, gerora gehitutako eranskinekin. Kronikak Fruela II.aren erregealditik Fernando III.aren garaira arteko historia biltzen du; hau da, 924. urtetik 1252. urtera bitartekoa.…
Egilea: Mikel Lizarraga Rada
EGILE ETA OBRA MUSULMANAK
IBN AL-ATĪR,
Ibn al-Aṭīr, ʿIzz al-Dīn Abū al-Ḥasan ʿAlī ibn al-Aṭīr hiru anaietan bigarrena izan zen. 555. urteko jumādā hilaren 4an-1160ko maiatzaren 13an jaio zen Jazīrat Ibn ʿUmar, Jazira herrian…
Egilea: Mª. Magdalena Martínez Almira
EGILE ETA OBRA MUSULMANAK
IBN ḤAYYĀN, Abū Marwān Ḥayyān b. Jalaf b. Ḥusayn b. Ḥayyān b. Muḥammad b. Ḥayyān b. Wahb b. Ḥayyān al-Qurṭubī. Kordoban jaio zen 377./987-988. urtean eta 469./30. urteko rabí I hilaren 27an (1076ko urriaren 27an) hil zen. Ibn Ḥayyān al-Qurṭubī ere e
Ibn Ḥayyān omeiatarren abizen bereko bezero baten (mawlà) leinuko kidea zen. Zoria tarteko eta bere talentuari esker, gortearen zirkuluetan sarbidea egin zuen; halaber, prestakuntza eta kultura zabala eskuratu…
Egilea: Mª. Magdalena Martínez Almira
EGILE ETA OBRA MUSULMANAK
IBN ḤAZM, Abū Marwān ˀAlī b. Aḥmad b. Saˀīd. Kordoban jaio zen 384./994. urtean eta Montija herrian [Huelva] hil zen, 456. urteko ša’bān hilaren 28an/1064ko abuztuaren 15ean.
Ibn Ḥazm Almanzorreko bisirraren eta Abd al-Malik al-Muẓaffarren semea izan zen. Almanzorren gorteko hirian, funtzionarioen auzoan eta zehazki al-Zāhirako errebalean kokaturiko almunian jaio zen. Lehen urteak haremean igaro…
Egilea: Mª. Magdalena Martínez Almira
EGILE ETA OBRA MUSULMANAK
IBN JALDŪN, ‘Abd al-Raḥman. Wālī al-Dīn Abū zayd ‘Abd al-Raḥman b. Muḥamad b. Muḥammda b. Abī Bakr Muḥammad b. al-Ḥasan b. Muḥammad b. Ŷabir b. Muḥammad b. Ibrāhīm b. Muḥammad b. ‘Abd al-Rḥan Ibn Jaldūn al-Ḥadramī al-Išbīlī. Tunisian jaio zen 732. ur
Jatorriz Arabia hegoaldeko familia bateko kidea zen. Banū Jaldūndarrak konkistaren lehen urteetan iritsi ziren Penintsulara; hasieran Carmonan finkatu ziren, eta ondoren Sevillara joan ziren. Esku-hartze aktiboa izan zuten…
Egilea: Mª. Magdalena Martínez Almira
EUROPAKO ERROMESAK ETA BIDAIARIAK
ILSUNG, Sebastian(l.g., d.g. – l.g., ¿1469?).
1446ko martxoan, Espainiarako bidaia bati ekin zion eta Santiago de Compostelara ere joan zen. Handik itzultzean, bidaia hari buruz idatzi zuen, eta bisitatu zituen zenbait errege-gorte nabarmendu zituen,…
Egilea: Carmen Jusué Simonena
NAFARROAKO EGILEAK ETA OBRAK
JASO ATONDO, Joan (s. l., d. g. – s. l., 1515eko urriaren 16a). Zuzenbidean doktorea (1470), Kontuen Ganberako entzulea eta finantza maisua (1472), Gorte Nagusiko alkatea (1476), Errege Kontseiluko kidea (1476-1515),
Nafarroako Erresuma burujabearen azken garaiko pertsona garrantzitsua izan zen. Jassu, Jatsu, Jaxu, Jasso, Yatsou edo Jasotarren jatorrizko oinetxea —modu horietan guztietan aurkitu izan da idatzita familiaren abizena— Nafarroa…
Egilea: Aitor Pescador Medrano
GAZTELA ETA LEONGO EGILEAK ETA OBRAK
JOAN II.AREN KRONIKA(Alvar García de Santa María, Juan de Mena, Fernán Pérez de Guzmán) (1406-1454)
Elkarren segidako hiru egile desberdinek idatzi zuten kronika hau, 1406. eta 1454. urteen artean. Lehen zatia, 1406tik 1419ra bitartean idatzia, Alvar García de Santa María judu kristautuak osatu…
Egilea: Mikel Lizarraga Rada
NAFARROAKO EGILEAK ETA OBRAK
KARLOS EVREUXKOA ETA TRASTAMARAKOA(Vianako printzea) (Peñafiel, Gaztela, 1421 – Bartzelona, Katalunia, 1461).
1421eko maiatzaren 29an jaio zen eta 1461eko irailaren 23an hil. Gurasoen ezkontza-hitzarmenean xedatutakoaren arabera, oinordekoaren heziketak egunen batean herentzian jasoko zuen erresumako ohituren araberakoa izan behar zuen, eta,…
Egilea: Mikel Zuza Viniegra
EUROPAKO BESTE EGILE BATZUK
KETTONGOA, Robert (Roberto Kettongoa, Robertus Ketenensis)
Ez dakigu noiz jaio zen eta hil zen Robert Kettongoa ingelesa, baina, segur aski, xii. mendearen erdialdeko hamarkadetan biziko zen. Ezizen lokatiboak -Kettonen (Rutlandeko konderria) jaio zela pentsarazten gaitu.…
Egilea: Roldán Jimeno Aranguren
ARAGOIKO KOROAKO EGILEAK ETA OBRAK
KRONIKA NAFAR-ARAGOIARRA (Penintsulako estatuen kronika edo Aragoiko kronika) (ca. 1305; 1328an zabaldua
Egile ezezaguneko kronika, 1305. urtearen inguruan idatzia eta 1328an zabaldua. Dirudienez, egilea aragoiarra izan zen, eta Aragoiko eta Penintsulako gainerako erresumetako gertaera historiko garrantzitsuenak bildu zituen. Egilearen iturri…
Egilea: Fernando Vega López
EUROPAKO ERROMESAK ETA BIDAIARIAK
KÜNIG VON VACH, Hermann(XV. mendea).
Seguru asko baimena lortu zuen Compostelarako erromesaldia egiteko, 1486tik 1492ra bitartean beharbada. Bidaiari hori buruzko datu biografikorik ez dago. Bertsotan egindako gida bat idatzi zuen xv. mendearen bukaeran, alemaniar…
Egilea: Carmen Jusué Simonena
NAFARROAKO EGILEAK ETA OBRAK
LIBER REGUM (Errege-erreginen belaunaldi eta leinuen liburua, Cronicón Villarense) (Fitero?, ca. 1194-1211)
Fiteroko monasterio zistertar bateko abade batek 1194tik 1211ra landua seguru asko, eduki historikoa duen epitome edo testu narratiboa da, nafar-aragoiera erromantzean idatzia. Lanak historia unibertsalaren ibilbidea egiten du,…
Egilea: Mikel Lizarraga Rada
ARAGOIKO KOROAKO EGILEAK ETA OBRAK
LLIBRE DELS FETS (Gertaeren liburua. Jakue I.aren kronika) (1276. urtea eta gero)
Zenbait eskribak idatzi zuten, Jakue I.ak diktatuta, Mallorcaren konkistatik aurrera eta erregea hil aurretik (1276). Geroagoko kopia batzuetan iritsi da gurera. Gorde diren eskuizkribu zaharrenak 1313. eta 1343. urteetakoak dira.…
Egilea: Fernando Vega López
ARABAKO EGILEAK ETA OBRAK
LOPEZ DE AIALA, Pedro (1332, Araba? – 1407, Calahorra, Errioxa).
Fernan Perez de Aialaren eta Elvira Ceballosen semea, Arabako eta Gaztelako nobleziako leinu nagusietako bateko kide zen. Ez dakigu ziurtasunez non jaio zen, baina seguru asko Araban izan…
Egilea: José Ángel Lema Pueyo
NAFARROAKO EGILEAK ETA OBRAK
MENAHEM BEN AARON BEN ZERAH(Menahem ben Zerah) (Lizarra, Nafarroa, 1310 – Toledo, 1385).
Nafarroan jaio zen, seguruenera Lizarran. Aita, errabinoa hura ere, Filipe IV. Ederrak Kreazioaren 5066. urtean —Kristautasunaren 1306an— Frantziatik erbesteratutakoetako bat zen. Ben Zerah familia Lizarran finkatu zen, Donejakue…
Egilea: José María Rodríguez Ochoa
NAFARROAKO EGILEAK ETA OBRAK
MIKEL GOIAINGERUAREN MIRARIEN LIBURUA(XIII. mendea)
Lan honetan, Done Mikel in Excelsis santuari egozten zaizkion zenbait gertakari jainkotiar jasotzen dira, horien artean nabarmenena Petri I.a Iruñeko eta Aragoiko erregearen sendatze miragarria; izan ere, organo…
Egilea: Jokin Lanz
EUROPAKO ERROMESAK ETA BIDAIARIAK
MÜNZER,Hieronymus(Jeronimo Münzer; Monetarius) (Feldkirch, Austria, 1437 edo 1447 – Nuremberg, Alemania, 1508).
Leipzigeko Unibertsitatean ikasi zuen 1464tik aurrera. Han, Magister Atrium titulua lortu zuen eta irakaskuntzan hasi zen. Aldi berean, medikuntza–ikasketak egin zituen 1476ra arte. Urte horretan, Paviara joatea erabaki…
Egilea: Carmen Jusué Simonena
EUROPAKO ERROMESAK ETA BIDAIARIAK
NOMPAR II.a(¿1393-1428 o 1391-1446?). a
1417ko uztailaren 8an, bere Caumonteko gaztelutik irten zen, Garona ibaitik gertu, Santiago de Compostelarako erromesaldia egiteko, eta urte bereko irailaren 3an itzuli zen Caumontera. Egindako bidaiari buruzko kontakizun…
Egilea: Carmen Jusué Simonena
GAZTELA ETA LEONGO EGILEAK ETA OBRAK
PALENCIA, Alfonso de (Alonso de Palencia, Alfonso Fernández de Palencia, Alfonsus Palentinus) (El Burgo de Osma, Soria?, Palentzia?, 1423 – Sevilla, 1492). Historialaria eta errege-kontseilaria
Jatorriz judu kristautuen familia batekoa, humanisten eskutik jaso zuen hezkuntza, Pablo de Santa María eta Alfonso de Cartagena gotzain burgostarrek bezala. Ondoren, Italian osatu zuen heziketa (1441-1453). Florentzian,…
Egilea: Mikel Lizarraga Rada
EUROPAKO ERROMESAK ETA BIDAIARIAK
PICAUD, Aymeric (Aimerico Picaud) (Parthenay-le-Vieux, Poitou, XII. mendea).
Jaiotzez Parthenay-le-Vieux-ekoa zen (gaur egungo Deux-Sèvres departamentua). Ez dago haren bizitzari buruzko datu askorik, baina idatzi zuenari erreparatuz gero, pentsa daiteke elizgizon ikasia zela eta santutegi bisitatuenetarako bideak…
Egilea: Carmen Jusué Simonena