NOTITIA VASCONIAE

Sarrerak

Euskal Herriko historialari, jurista eta pentsalari politikoen hiztegia. Arakatu haien ibilbideak eta obrak, gure historiaren garaietan zehar.

Hiztegia

Sarrera guztiak

161 sarrera

Aplikatutako iragazkiakIragazkiak garbitu ×

EGILE ETA OBRA MUSULMANAK
AJBĀR MAŶMŪ’A FĪ FATḥ AL-ANDALUS. Izen hori eman zaio anonimotzat jotzen den kronika bati. Bi zati ditu. Lehenak izenburu hau dauka: Ajbār Maŷmū’a fī fatḥ al-Andalus wa ḏikr umarā’i -hā (raḥima-hum Allāh) wa-l-ḥurūb al-wāqi’a bi-hā bayna-humedo Al An
Kronika hori Al Andaluseko gertakari nagusiei buruzko albiste historiko, pasadizo eta interpolazioen bilduma da, betiere Ṭāriq eta Mūsā Penintsulan sartu zirenetik ‘Abd al-Raḥmān III.aren agintaldia bukatu arte. Halaber,…
Egilea: Mª Magdalena Martínez Almira
EGILE ETA OBRA MUSULMANAK
AL-BAKRĪ, Abū ‘Ubayd. Abū ‘Ubayd ‘Abd Allāh b. [Abī Muṣ’ab] ‘Abd al-‘Azīz b. [Abī Zayd] Muḥammad b. Ayyūb b. ‘Amr [b. Muḥammad b. Ayyūb] al-Bakrī. Ez dago daturik noiz jaio zen eta jatorriz Salteskoa ote zen jakiteko; Kordoban hil zen 487. urteko šaw
Al-Bakrī Al Andaluseko geografo garrantzitsuenetako bat izan zen, adituen arabera. Arabiar jatorriko familia noble bateko kidea zen, Bakr b. Wa’il Huelvako taifako gobernadorearen leinukoa. Aita, Huelvan eta Saltés…
Egilea: Mª. Magdalena Martínez Almira
EGILE ETA OBRA MUSULMANAK
AL-ḤIMYARĪ,AbūˀAbd Allāh Muḥammad b. ˀAbd al-Munˀim. Abū ‘Abd Allāh Muḥammad b. ‘Abd Allāh b. ‘Abd al-Mun’im b. ‘Abd Al-Nūr al-Ḥimyarī al-Tūnisī. Tunisian jaio zen seguru asko, XIII. mendearen lehen erdialdean, eta hiri berean hil zen, 726./1325.-132
Ibn ˀAbd al-Munˀim eta Ibn ‘Abd Al-Nūr, bi izen horiekin ezagutzen da al-Ḥimyarī. Hala ere, zalantzak daude haren egiazko identitateaz; izan ere, iturrietan garai bereko bi pertsona agertzen…
Egilea: Mª. Magdalena Martínez Almira
EGILE ETA OBRA MUSULMANAK
AL-IDRĪSĪ ABŪˀABD ALLĀH. AbūˀAbd Allāh Muḥammad b. Muḥammad b.ˀAbd Allāh b. Idrīs b. Yaḥyā b. ‘Alī b. Ḥammūd b. Maymūn b. Aḥmad b. ‘Alī b. ‘Ubayd Allāh b. al-Ḥasan b. al-Ḥasan b. ‘Alī b. AbīṬālib al-Šarīf al-Idrīsī al-Qurṭubī al-Ṣiqīllī. Ceutan jaio
‘Alī b. AbīṬālib profetaren lehengusu eta suhiaren ondorengoa izanik, al-Šarīf al-Idrīsī, al-Idrīsī noblea goitizena (šufra) jarri zioten. v./xi. mendearen lehen erdialdean Al Andalus gobernatu zuten emir hamudien ondorengoa izan…
Egilea: M.a Magdalena Martínez Almira
EGILE ETA OBRA MUSULMANAK
AL-MAQQARĪ, Abū Abbas Aḥmad al-Maqqarī(Tilimsen, 986/1578 – Kairo, 1014/1631),
Tilimsenetik Fez hirira joan zen, eta geroago, Marrakexera (Maroko). Marrakexen, Aḥmad al-Manṣūr subiranoaren zerbitzura jardun zuen, eta lan bat ere eskaini zion hari. 1602an, Fezera itzuli zen, eta,…
Egilea: M.ª Magdalena Martínez Almira
EGILE ETA OBRA MUSULMANAK
AL-NUWAYRĪ, Šihāb al-Dīn Aḥmad b. al-Wahhāb al-Bakrī al-Tamīmī al Qurašī al-Šāfi’ī. Aḥmīm-en jaio zen 677. urteko ḏu ‘l-qa’da hilabeteko 21ean/1279ko apirilaren 5ean, eta Kairon hil zen 733. urteko ramaḍān hilaren 21ean/1333ko ekainaren 5ean. Entzikl
Al-Nuwayrī Egipton bizi izan zen, eta, seguru asko, haren lan entziklopedikoan jasotako albisteen argitan, Goi Egipton, 698./1298. urtea baino lehen. Ez dago haren biografiari buruzko daturik, eta horrek…
Egilea: Mª Magdalena Martínez Almira
EGILE ETA OBRA MUSULMANAK
AL-RĀZĪ, Aḥmad. Abū Bakr Aḥmad b. Muḥammad b. Mūsà b. Bašīr b. Ḥammād b. Laqīṭ al-Rāʾzī al-Kinānī(Kordoba, 274ko ḏū-l-ḥiŷŷa hilaren 6a/888. urteko apirilaren 22a – Kordoba, 344ko raŷab hilaren 12a/955eko azaroaren 1a).
Al-Rāʾzī, jatorriz, Rayy hirikoa zen. Egun, hiri hori Teherango probintzia da (Iran). Aita (Muḥammad) merkataria zen eta, Magreben zehar ibili, eta Al Andaluseraino iritsi zen. Gero, al-Munḏir emirra…
Egilea: Mª Magdalena Martínez Almira
EGILE ETA OBRA MUSULMANAK
AL-UDRĪ, ABŪ L-‘ABBĀS. Abū l-‘Abbās Aḥmad b. ‘Umar b. Anas b. Dilhāṯ [Abī j-Jayyār] Anas b. Faladān Falhaḏān b. ‘Imrān b. Munīb b. Zugayba b. Jutba al’Uḏrī al-Dalā’ī -o Ibn al-Dalā’ī-al-Marīyī /al-Marī. Jatorriz Dalias herrikoa, segur aski Almerian j
Tradizio-idazlea eta geografoa, baita imama, hafiza eta «fidagarria» (ṯiqa) ere. Banū ‘Uḏra leinuko kidea zen (qaḥtāníes edo hegoaldeko arabiarrak ziren leinu horretakoak), baita Zugayba b. Quṭbaren ondorengoa ere.…
Egilea: Mª Magdalena Martínez Almira
EGILE ETA OBRA MOZARABIARRAK
ALBARO KORDOBAKOA (Paulo Albaro Cordubense, Paulo Alvaro, Albaro Kordobakoa)(ca. 800 – Kordoba, ca. 863).
Kordobako mozarabiarra izan zen eta, Eulogio Kordobakoarekin batera, San Zoilo abadiako eskolan hezi zen; Esperandeo abadearekin, zehazki. Sekularra zen, ezkondu, eta hainbat alaba izan zituen. Antza denez, prestakuntza…
Egilea: Roldán Jimeno Aranguren
ASTURIASKO EGILEAK ETA OBRAK
ALBELDAKO KRONIKA (Chronicon Albeldense)(881).
Egile ezezaguneko eskuizkribua da —aditu batzuen iritziz, dena den, egilea Dulzidio izeneko elizgizon bat izan zitekeen—, latinez idatzia, 881. urtean bukatua eta Asturiasko Erresuman ondua. Izena, ordea, Errioxan…
Egilea: Roldán Jimeno Aranguren
Nafarroako egileak eta obrak
ALBIZU SAINZ DE MURIETA, Juan (Gorozin, Nafarroa, 1876ko maiatzak 16 – Iruñea, 1955).
Florencio Albizu Etayoren eta Celestina Maria Sainz de Murieta Arrietaren semea izan zen, eta lau anai-arreba izan zituen: Luis, Veremundo, Francisco eta Rosa. 1888 eta 1899 bitartean Iruñeko…
Egilea: Roldán Jimeno Aranguren
GIPUZKOAKO EGILEAK ETA OBRAK
ALDABALDE, Antonio (XVII. mendearen bigarren erdia? – XVIII. mendearen hasiera?). Izaskungo Andre Mariaren santutegiko kapilaua (Tolosa, Gipuzkoa)
Ezagutzen dugun datu bakarra da egilea —Aldabalde, eta ez Albayalde, Elias de Tejadak deitu zion bezala— santutegiko kapilaua izan zena. Tolosako Aldabalde familiakoak Errege Arma Lantegiko langileak ziren,…
Egilea: José Ángel Achón Insausti
Gipuzkoako egileak eta obrakTestua gaztelaniaz
ALDASORO GALARZA, Ramón María de (Tolosa, Gipuzkoa, 20 de marzo de 1897 – La Habana, Cuba, 2 de febrero de 1952)
Hijo de Ramón Aldasoro y Gregoria Galarza, nació en Tolosa en 1897. En 1920, tras cursar estudios de Derecho en Valladolid y Madrid, se estableció en Bilbao. Fue…
Egilea: Alberto Irigoyen Artetxe/Xabier Irujo Ametzaga
NAFARROAKO EGILEAK ETA OBRAK
ALESON, Francisco (Viana, Nafarroa, 1634 – Logroño, Errioxa, 1715).
Vianan sortu zen Francisco Aleson, xvi. mendearen hasieratik han finkatutako familia batean. Nerabezaroan Jesusen Konpainiaren Anuntziatuaren Ikastetxean ikasi zuen. Jesuiten ohiko heziketa izan zuen, eta ziurrenik aita Jose Moreten…
Egilea: Roberto Quirós Rosado
Arabako egileak eta obrak
ALFARO FOURNIER, Tomas (Valladolid, 1892ko uztailak 8 – Gasteiz, 1965eko abuztuak 31).
XIX. mende amaierako «Gasteizko aristokraziako» kidea, Juan Bautista Alfaroren, ehun-gaien eta jute-zakuen fabrikatzaile garrantzitsuaren semea, eta Heraclio Fournierren, karta-enpresa ospetsuaren jabearen biloba zen. XX. mendeko 30eko hamarkadan aitaren…
Egilea: Antonio Rivera Blanco
ASTURIASKO EGILEAK ETA OBRAK
ALFONTSO III.a (Alfontso III.a Handia) (Oviedo?, ca. 848.- Zamora, 910).
Ordoño I.aren eta Muniaren semea izan zen. 853ean tronuari lotuta gelditu bazen ere, 866. urtearen bukaera arte ez zuen errege-koroatzerik izan, Fruela Bermudez tiranoaren usurpazioak eragotzita. Arabarrak 867…
Egilea: Roldán Jimeno Aranguren
GAZTELA ETA LEONGO EGILEAK ETA OBRAK
ALFONTSO X.AREN KRONIKA(ca. 1344)
Alfontso XI.ak aginduta idatzi zen, haren erregealdiaren azken urteetan. Egilea nor izan zen ziurtasunik ez dago (Fernán Sánchez de Tovar eta Fernán Sánchez de Valladolid aipatu izan dira), baina…
Egilea: Mikel Lizarraga Rada
GAZTELA ETA LEONGO EGILEAK ETA OBRAK
ALFONTSO XI.AREN KRONIKA(Crónica deAlfonso Onceno) (ca. 1344)
Errege-kronika honek Alfontso XI.a erregearen ibilbidea jasotzen du, haurtzarotik Algeciras hartu zuen arte, eta, beraz, haren erregealdiko azken sei urteetako historia kontatu gabe utzi zuen. Egilea nor izan zen…
Egilea: Mikel Lizarraga Rada
Euskal Herritik kanpoko egileak eta obrakTestua gaztelaniaz
ALFORD, Violet (Cleeve, Somerset, Reino Unido, 18 de marzo de 1881 – Bristol, Reino Unido, 16 de febrero de 1972)
Violet Alford, una gran amante de los Pirineos, fue la primera autora que escribió sobre toda la cordillera pirenaica, de ambos lados de la frontera. Era la tercera…
Egilea: Thierry Truffaut
Bizkaiko egileak eta obrak
ALLENDE SALAZAR MUÑOZ DE SALAZAR, Angel (Gernika, Bizkaia, 1854ko irailak 24 – Madril, 1885eko martxoak 18).
Angelen aita Manuel Maria Allende Salazar y Loizaga zen, Busturiko merindadean errotua, zehazki, Lumoko elizatean. Ama, aldiz, Angelez Muñoz de Salazar y Martorell zuen, Andaluziako familia aristokratiko bateko…
Egilea: Gregorio Monreal Zia
Nafarroako egileak eta obrak
ALONSO ARBE, Manuel Jesus (Gernika, Bizkaia, 1893-1894? – ?, 1932-1933?).
Berari buruzko datu biografiko gutxi dugu. Notario gisa ageri da Zaragozako zenbait herritan (Quinto eta Purroy) hauteskunde-errolda batean, eta Lekunberrin, Nafarroan, lanaren editoreek Iruñeko Notarioen Elkargoari eskuz idatzitako…
Egilea: Juan-Cruz Alli Aranguren
NAFARROAKO EGILEAK ETA OBRAK
ALONSO COLMENARES, Eduardo Ramon (Corella, Nafarroa, 1820 edo 1822ko urriaren 13a – Madril, 1888ko martxoaren 31).
Juana Ciriaca de Colmenaresen eta Jose Alonso Ruiz de Conejaresen semea, 1841eko Lege Itundua sinatu zen aldian Auzitegi Goreneko lehendakari eta Grazia eta Justizia ministro izatera iritsi zena.…
Egilea: Itziar Alkorta Idiakez
ARABAKO EGILEAK ETA OBRAK
ALONSO DE SARRIA,Martin (Gasteiz, Araba, 1568 – Gasteiz, Araba 1642ko irailaren 24a).
Araba zuzentzen zuen oligarkiako kidea zen Martin Alonso de Sarria, merkatari familia batean jaioa. Hainbat kargu publiko bete zituen, bai probintzia mailan bai hirian. Arabako Probintziako Diputatu Nagusia…
Egilea: Imanol Merino Malillos
Euskal herritik kanpoko egileak eta obrak
ALONSO MARTINEZ, Manuel (Burgos, 1827ko urtarrilak 1 – Madril, 1891ko urtarrilak 13).
Familia aberats batean jaio zen. XIX. mendearen bigarren erdian, bere gain hartu zituen estatuaren ardura gorenak. Gazterik, hogeita zortzi urte besterik ez zituela, ministerio-sail desberdinak bete zituen: Sustapeneko…
Egilea: Juan Baró Pazos