Ibilbidea
Kronika historiko hau, aurrez aipatutako General Estoria obraren antzera, Alfontso X.a Jakitunaren garaian landu zen. Funtsean bi helbururekin idatzi ziren obra horiek: Alfontso X.ak inperioaren tronurako zuen eskubidea justifikatzeko eta historian zehar monarkiak nobleziaren gain izan zuen lehentasuna frogatzeko. Kreazioaren jatorrietatik Fernando III.aren Gaztelara arteko historia jasotzen du kronikak. Hiru bertsio daude: antzinakoa, 1270-1274an osatua; kritikoa, sintetikoena, Sevillan idatzia 1282-1284an, eta antsotar bertsioa deritzona, 1289an amaitua. Obra bera 1252an hasi ziren idazten, eta Alfontso X.a bera arduratu zen berrikusketa-lanaz. Hain zuzen, erregeak lanaren egiletzat jo zuen bere burua; hala ere, sarreran argitu zuen ez zuela berak bere eskuz idatzi, lanaren ildoak eman eta zuzenketak egin zituela baizik.
Gaztelera erromanikoan idatzirik dago, eta edukian ezagun dira Rodrigo Ximenez Radakoaren, Lucas de Tuyren eta Sampiroren kronikak eta Erdi Aroko beste kronika hispaniar batzuk, baita bestelako iturriak ere: Biblia, elizako obrak, historiografia arabiarra, bisigodoen obrak, latinezko historiografia klasikoa, gesta-kantak eta abar.
Estoria de España lan horretan Baskoniari buruz ageri diren albisteak Gaztelako beste kronika batzuetatik ekarritako aipamen soilak dira. Nabarmentzekoak dira 783.-786. eta 790. kapituluak, hurrenez hurren Bermudo III.aren erregealdiko 1. eta 2. urteetakoak; horietan, dinastia nafarraren historia laburtzen da, Pirinioetako erresumaren sorreratik aro garaikidera arte, baina ez da zehazten Nafarroako zer errege-erregina egokitu zen, kronologikoki, Gaztela eta Leongo erresumako monarka bakoitzarekin
Obrak
De la Campa, M. (arg.), La Estoria de España de Alfonso X. Estudio y edición de la Versión crítica desde Fruela II hasta la muerte de Fernando II, Málaga: Analecta Malacitana, 2009.
Fernández-Ordóñez, I. (arg.), Versión crítica de la Estoria de España. Estudio y edición desde Pelayo hasta Ordóño II, Madrid: Fundación Ramón Menéndez Pidal-Universidad Autónoma de Madrid, 1993.
Bibliografia
Catalán, D., De Alfonso X al conde de Barcelos. Cuatro estudios sobre el nacimiento de la historiografía romance en Castilla y Portugal, Madrid: Gredos, 1962.
Crespo, J. B., «La Estoria de España y las Crónicas generales», in Alfonso X el Sabio y la Crónicas de España. Seminario del Centro para la Edición de los Clásicos Españoles. Fundación Duques de Soria, Soria, 7 al 11 de julio de 1997, Valladolid: Fundación Santander Central Hispano, Centro para la Edición de los Clásicos Españoles, 2000, 107.-132. or.
De la Campa, M., «La Versión primitiva de la Estoria de España de Alfonso X: edición crítica», in Actas del XIII Congreso de la Asociación Internacional de Hispanistas-Madrid 1998,Madrid: Asociación Internacional de Hispanistas, Editorial Castalia, Fundación Duques de Soria, 1. libk., 2000, 59.-72. or.
— «La Estoria de España de Alfonso X: El texto de la Versión primitiva (ca. 1270)», in Company, C.; González, A., eta Walde Moheno, L. v. (argk.), Aproximaciones y revisiones medievales. Historia, lengua y literatura, Mexiko: El Colegio de México-Universidad Nacional Autónoma de México-Universidad Autónoma Metropolitana, 2014, 17.-48. or.
Hijano, M., «Monumento inacabado: La Estoria de España de Alfonso VII a Fernando II», in Cahiers d’Études Hispaniques Médiévales, 37 (2014), 3.-44. or.
Aipamen bibliografikoa
Lizarraga Rada, M., “Estoria de España”, Jimeno Aranguren, R., (dir), Notitia Vasconiae. Baskoniako historialarien, legelarien eta pentsalari politikoen hiztegia, T.I, Iura Vasconiae fundazioa, Donostia, 2020, pp. 312-313.
