Karguak eta lanbideak
Kazetaria
Ibilbidea
Miguel Umaran Iglesiasen eta Josefa Txabarri Maruriren semea. Aita, jabe independente xumea, Kontseiluko prokuradore sindikoa izan zen eta Gernikako Batzar Nagusietara joan zen Zallako ahaldun gisa.
1837an Uruguaira emigratu zuen soldadutzarik ez egiteko. Montevideora iritsi zenean, oihal-denda batean lan egin zuen saltzaile gisa. Lau urteren buruan dendako bazkide eta gerente zen. 1843an, Gerra Handiaren hasieran, indarrez sartu zuten defentsaren armadan, Montevideon bizi ziren Espainiako herritar guztiekin batera. 1851n, bere lehen agerraldi publikoan, batzorde bat sortzearen alde agertu zen, Espainiako lehen ordezkari diplomatikoari Uruguain harrera egiteko. Atzerritarren kolektibitatearen buru egiten zuenez, 1865ean, Montevideoko udaleko obra-zuzendari izendatu zuten, agintariek erabaki zutenean atzerriko biztanleek ere Departamentuaren gobernuan parte hartu behar zutela. Loteria Nazionaleko diruzaina eta Karitateko Ospitaleko ohorezko lehendakariordea izan zen.
Laurac Bat Euskal Immigrazioaren Elkarte Babeslearen kide izan zen. Elkartea Uruguaiko hiriburuan sortu zen 1876an, eta bertako lehendakaria eta elkartearen aldizkariko zuzendaria izan zen. Hurrenez hurren, Laurac Bat, Laurak Bat eta El Euskaro izeneko aldizkariko ia zenbaki guztietan aurki daitezke Foruen berrezarpenaren printzipioak defenditzen dituzten beraren artikuluak. Printzipio horiek Sagarminagak bere Unión Vasco-Navarra alderditik eta Nafarroako Euskara Elkarteak aldarrikatzen zituzten berberak ziren. Umaranek aldizkari Nafarroako elkartearen Revista Euskaran argitaratutako artikuluak transkribatu zituen. Pirinioez gaindiko anaitasunaren defendatzailea zenez, lehendakari zela, Caja Vasco Navarra de Reempatrio delakoa sortu zen, «Euskaldun Guziak bat» lemapean, munduan zazpi lurralde historikoetako herritarrak integratzen zituen lehen laguntza kutxa izan zena. Era berean, 1884. urtean berak emandako bultzadari esker, eta laguntza kutxaren bideari jarraitu nahian, Laurak Bat elkarteak estatutu-erreforma bat burutu zuen eta, horren ondorioz, Iparraldeko herritarrak elkarteko eskubide osoko kideak bilakatu ziren eta erakundeak Euskara Elkartea izen berria hartu zuen.
1883ko ekainean prentsa artikuluak idatzi zituen Zazpi lurraldeen batasunaren alde eta indarrez menderatuak eta politikoki zatikatuak zeuden estatuen independentziaren alde.
Ia bost hamarkadatan kanpoan egon ondoren, 1884an Euskadira itzuli zen. Bilboko udal-agintariek, Euskarazko Itz Jostaldien Batzarreko kideek, Laurak Bat elkarteko Donostiako kideek eta prentsak ohorezko harrera egin zioten. Euskadin egon zen bitartean Donostiako Euskal-Erria aldizkariak, egunkari formatuko ale bat argitaratu zuen hurrengo izenburuarekin: Laurak-Bat, eco del Laurak-Bat de Montevideo y de Buenos Aires. Bertan Otaegik, Becerro de Bengoak, Carmelo Etxegaraik, Artolak, Ilarrazak, Soroak eta Artzakek idatzitako homenezko lanak bildu zituzten.
1884an «Felibres de Honor de París» eta Montevideoko Laurak Bat elkarteko ohorezko kide izendatu zuten.
Obrak
«Euskaldun guciak bat», Laurak Bat, 1883ko ekainak 21.
Bibliografia
IRIGOYEN ARTETXE, A., Laurak bat de Montevideo, 1876-1898, primera euskal etxea del mundo, Gasteiz: Eusko Jaurlaritza, 1999.
IRUJO AMETZAGA, X. eta IRIGOYEN ARTETXE, A., La Hora Vasca del Uruguay: Génesis y desarrollo del nacionalismo vasco en Uruguay (1825-1960), Montevideo: Ed. Euskal Erria, 2006.
