PEREZ-MINGUEZ, Fidel (XIX. mende amaiera – Madril, XX. mende erdialdea).

Abokatua eta historialaria

Ia ez dugu Fidel Perez-Minguezen datu pertsonalik. Badakigu Antonia Villotarekin ezkondu zela, Isidro Villotaren alaba (Madrilgo Burtsako lehen sindikoa), eta Jurisprudentzia eta Legegintzaren Errege Akademiako liburuzaina izatera iritsi zela. Emaztearen herentziak aukera eman zion abokatu-karrera uzteko eta historiari zein literaturari ekiteko, eta emankorra izan zen horretan.

Tomas Garcia Yevak Historia secreta de Las Navas del Marqués II liburuan idatzi zuenez, Fidelek Las Navas herrian familiarekin pasa zituen udak 1905, 1907, 1910-1913, 1915, 1916 eta 1920an, Santísimo Cristo de Gracia ermitatik hurbileko txalet batean. Luis semeak egin zion elkarrizketa batean, azaldu zuen familia udapasa joaten zela uztailaren hasieratik irailaren amaierara arte. Hiru kutxa ohe-arropa eta bagaje pertsonal bete zekarten. Trenez hiru ordu inguruko bidaia baten ondoren (ez zegoen Las Navas eta Madril arteko errepiderik), geltokian zain zituzten tarrantak eta idiek tiratutako diligentziak, herrira eramateko. Sokagileek, mutikoek, kutxa astunen zama-lanak egiten zituzten.

Las Navasko giro atsegin horretan, hainbat gizarte-kronika idatzi zituen prentsan, bai eta herrirako interesgarriak diren zenbait liburu ere, hala nola Entre pinares, 1916an idatzia eta udako oporretako anekdotak kontatzen dituena, Un castillo y varios castellanos, 1927an idatzia, edo El castillo de los Marqueses de Las Navas, 1930ean.

Fidelek hainbat idazki nabarmen utzi zituen: Valladolideko Cervantes Etxeari buruzkoa, Quijote idazlanaren egilea bizi izan zen lekuari buruzko lan monografikoa; izan ere, bertan, hainbat gertakari jazo zitzaizkion, eta beharbada aztarna utzi zuten haren obran; Felipe II.aren psikologia (hitzaldia), Castellar-eko kondesa (Madrilgo «Las Carboneras» moja jeronimoen komentuaren sortzailea), Montignyko baroia (Floris van Montmorency, XVI. mendearen amaierako Flandesko noble diplomatiko bat), Antsa Leongo erregina, eta azterlan sakonak Alfonso Idiakez gipuzkoarrari, Karlos I.aren idazkariari buruz, eta haren seme Joan Idiakez idazkariari, aldi berean Felipe II.aren idazkariari buruz.

Los Idiáquez y el Monasterio de San Telmo en San Sebastián haren lanean, Donostiako Ateneoan 1930eko irailaren 13an eman hitzaldia biltzen zen. Gaien aurkibide moduko bat kontsidera daiteke, gero Don Juan de Idiáquez: embajador y consejero de Felipe II, 1514-1614 azterlanean garatu zuena. Azterlan hori Revista Internacional de los Estudios Vascos –ek, argitaratu zuen 1931etik 1934ra bitartean. Bertan, Idiakez familiaren genealogia, Alfontso jaunak enperadoreari eman zerbitzuak eta, garai hartan, San Telmo monasterioa Gipuzkoako hiriburuan eraikitzeko 1545ean hil zen arte egin ahaleginak aztertu zituen.

Adierazi zuen Alfontsoren seme Joanek «euskal arima» zuela, «baina Espainiako Hirian eta Gortean zirkunstantzialki jaio» zela. Aitortu zuenez, erabaki zuen hura aztertzea «Espainiaren mende handi hartan, benetan lau alboetatik espainiarra izan baitzen, haren bikaintasunean zuzenean edo zeharka lagundu zuten pertsonaien berri jakin gogo duten guztiek jakin dezaten». Joanek zuzenean lagundu zuen, «bere aholku eta jokabidearen bidez, barneko edo arlo diplomatikoko arazo larriei aurre egiten, era horretan bidea zelaituz geroagoko ekimen handietarako. Ezinbesteko gurpilak [ziren], sen finekoak, jarrera bikainekoak, bertute gorenekoak, kemen eta talentu bereziz lan egin zuten eta, aratz eta aberkoi, goratasunez pentsatuz jokatzen zuten, fortuna eta ohoreetan gora egitea gutiziatzen zuten zerbitzarien desleialtasunen artean. Ez da harritzekoa bakarrik Felipe II.ak, besterik gabe, hari don Juan deitzea (Joanek ere hala sinatzen zuen).

«Ecos del Pisuerga: el abandono», Revista de Vizcaya, 9. libk. (1889ko 2. astea), [172]-181. or.

«La campana», Revista de Vizcaya, 9. libk. (1889ko 2. astea), [417]-421. or.

La Casa de Cervantes de Valladolid, Madrid: Imp. del Asilo de Huérfanos del Sagrado Corazón de Jesús, 1905 (berrarg. Maxtor Editorial, 2010).

Entre pinares: Historia, tradiciones y costumbres de Las Navas del Marqués, Valladolid: Maxtor, 2016.

«Miraflores de la Sierra», Boletín de la Sociedad Española de Excursiones, 28. libk., 1 (1920), 5-23. or.

«En el Palacio de los Marqueses de Bay», Boletín de la Sociedad Española de Excursiones, 28. libk., 3 (1920), 185-187. or.

La mujer y el vidrio. Novela, Madrid: Hijos de G. M. Hernández, 1921.

«Los trípticos de Zumaya», Boletín de la Sociedad Española de Excursiones, 30. libk., 2 (1922), 121-131. or.

«Notas de un peregrino», Boletín de la Sociedad Española de Excursiones, 31. libk., 3 (1923) 206-212. or.

Psicología de Felipe II (Jurisprudentzia eta Legegintzaren Errege Akademian eman hitzaldiak), Madrid: Ed. Voluntad, 1925.

El Fandiño de Piedrahíta. Elementos para el estudio de los señoríos en la Edad Moderna, Alacant: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, 2011 [edizio digitala hemendik: BRAH, 88. libk. (1926), 662-720. or.].

«Villacastín: Notas de un peregrino», Boletín de la Sociedad Española de Excursiones, 34. libk., 2 (1926), 104-115. or.

Un castillo y varios castellanos, Madrid: Voluntad, 1927, 299 or.

El Barón de Montigny (Jurisprudentziaren Errege Akademiak emandako hitzaldia), Madrid: Tip. de Archivos, 1928, 38. or.; Alacant: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, 2011 [edizio digitala hemendik: BRAH, 92. libk. (1928), 184-217. or.].

El castillo de los Marqueses de Las Navas, Madrid: Tip. de Archivos, 1930, 76. or.; Alacant: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, 2011 [edizio digitala hemen oinarritua: BRAH, 97. libk., II. koadernoa (1930eko urria-abendua), 745-816. or.].

Los Idiáquez y el Monasterio de San Telmo en San Sebastián, Alacant: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, 2011 [edizio digitala hemen oinarritua: BRAH, 98. libk., II. koadernoa (1931ko apirila-ekaina), 813-849. or.].

«Don Juan de Idiáquez: embajador y consejero de Felipe II, 1514-1614», RIEV, 22. libk., 4 (1931), 485-522. or.; 23. libk., 1 (1932), 70-129. or.; 23. libk., 2 (1932), 301-375. or; 23. libk., 3 (1932), 569-619. or.; 24. libk., 2 (1933), 225-282. or.; 25. libk., 1 (1934), 131-189. or.; 25. libk., 3 (1934), 385-417. or., eta Donostia: Imp. de la Diputación de Guipúzcoa, 1935, 388 or.

«La condesa de Castellar, fundadora del convento “Las Carboneras” (I): un rincón romántico de Madrid», Revista de la Biblioteca, Archivo y Museo, 29 (1931), 41-52. or.; (II): Infancia y juventud de Doña Beatriz Ramírez de Mendoza, 30 (1931), 152-170. or.; (III): 31 (1931), 253-273. or.; (IV): 32 (1931), 392-419. or.; (V): 34 (1932), 150-180. or., eta (VI): 36 (1932), 409-427. or. (gero, Madrilen liburu formaz argitaratua: Ed. Artes Gráficas Municipales, 1932).

Doña Sancha Alfonso. Reina de León y Santa (Estudio polémico), Valladolid: Imp. Castellana, 1935, 117 or.

«Figuras hispano-americanas: el Doctor don Blas de Ostolaza», La Vasconia: revista ilustrada, 48. urtea, 1.600 (1940ko abendua), 66-69. or.

GARCÍA YEBRA, T., Historia secreta de Las Navas del Marqués, II, San Lorenzo de El Escorial: Ediciones Libertarias, 2005, 25-34. or.