Karguak eta lanbideak
Iruñeko Udaleko Artxibozaina
Ibilbidea
Ormaiztegin jaioa, hamaika urte zituenetik Iruñean bizi izan zen. Bigarren Hezkuntzako Institutu Ofizialean egin zuen batxilergoa 1874 eta 1877 artean, gehienezko aprobetxamenduarekin, eta ondoren, 1881 eta 1884 bitartean, Zuzenbide Fakultateko eta Filosofia eta Letretako Fakultateko ikasle gisa ageri da, Madrilgo Unibertsitate Zentralari atxikita.
Nafarroako hiriburuko Udaleko plantillan sartu zen 1899an, estatistikako laguntzaile gisa, eta lan hori Bigarren Hezkuntzako Institutu Ofizialeko frantseseko klaseetakoko laguntzailearenarekin bateratu zuen. Plaza hori 1900eko azaroan izendatu zioten, katedradunen klaustroak proposatuta. 1903ko irailaren 30a arte aritu zen lanean. Frantsesa jakiteak Pablo Sarasate biolinistaren legatuaren itzultzailea izateko ahalmena eman zion Iruñeko Udalak, hura 1908an hil ondoren.
Titularra hiltzean, udal artxiboko arduradun lanpostua hutsik zegoenez, eskatu egin zuen, eta Udalak, adierazitako epean beste eskabiderik aurkeztu ez zenez gero, 1906ko azaroaren 17an erabaki zuen lanpostu hori betetzea. 1942tik aurrera, artxiboko bulegoko buru gisa aritu ondoren, 1946an erretiratu zen kargutik.
Artxiboak historiarako eta kulturarako laborategitzat hartzen ziren garai batean, eta artxibistika oraindik ere zientzia independente gisa eraikitzen ari zen garaian, bere eginkizunak garatu zituen, aurrekoen antzera, izaera historizista eta kultural nabarmenarekin.
Espiritu erromantikoaren oinordeko zen, 1882tik aurrera Iruñeko Udalak zientzia eta literatura lehiaketak bikain ospatzearen alde egin baitzuen, eta interesa gutxituz joan baitzen, 1907an beste edizio bat antolatzea bultzatu zuen. Zientzietako, Letretako eta Arte Ederretako pertsona ospetsuekin batera, bere batzorde antolatzaileko kide izan zen. Lehiaketarekin batera, «lehen argazki-lehiaketa» deitu zen, kerketa historikoko teknikei aplikatutako argazki-industriaren potentziala hautemanda. Lehiaketa hori aurrekaririk gabeko ekimena izan zen hirirako, ondare balio handiko argazki dokumentuak sartzeko, bai eduki ikonografikoagatik, bai morfologikoagatik, Iruñeko Udal Fototekaren hazia baita. Geroago, 1926an eta 1928an ere lehiaketaren edizioetan parte hartuko zuen.
1921ean eta 1934an «Iruñea Zaharra»ren erakusketak egin ziren, hiriaren iragana ezagutarazteko, eta iruindarrek ekarpena egiteko eskatu zuen. Horri esker, dokumentu fotografiko berriak, dokumentu kartografikoak, inprimakiak eta eremu pribatu eta familiarretik zetozen elementuak sartu ziren, eta, hala, hiriko ondare bibliografiko, hemerografiko, artistiko eta etnografikoa handitu zen.
Mariano Arigita Lasa artxibozainak 1896an hasitako antolaketa eta katalogazio planarekin jarraitu zuen.
V Centenario de la Publicación del Privilegio de la Unión por el Rey D. Carlos III el Noble de Navarra opuskulua argitaratu zuen. Dokumentu hori dibulgazio-xedeetarako argitaratu zen, udal-artxiboan gordetako dokumentuaren promulgazio transzendentala ospatzeko. Dokumentu horretan, Iruñeko Historiaren laburpen txiki bat egin zen, musulmanen inbasiotik 1423ra arte, dokumentuaren izaerari testuingurua emateko. 29 kapituluetako bakoitzean zehaztutakoaren laburpen erraz bat eta haren legezko balorazioa aurkezten ditu.
1931n, Euskararen Adiskideak elkarteko Zuzendaritza Batzordeko kide izan zen. 1925ean sortu zuen elkarte hori, Nafarroako tradizioak eta kultura maite zituzten hainbat ideologiatako nafar talde batek. Arturo Campionek eta Nafarroako Euskara Elkarteak hasitako lanaren jarraitzaileak dira, euskal lurraldeen, nafarroa barne, hizkuntza eta historia sustatu eta zabaltzeko asmoz.
Ernest Hemingwayren arreta ere jaso zuen, Fiesta. The Sun Also Rises lehen lan handian. 1926an argitaratu zen, 1923tik San Fermin jaiek eragin zioten zirrara handiaren ondoren, udal artxiboko bulegoaren inguruan deskribatzen zuen.
Bere lan bizitzaren amaieran Angel Maria Pascual idazleak omenaldi merezia egin zion, izan zuen, bere Glosas a la ciudad ugarietako bat berari eskaini baitzion: «goragoko erabaki batek erretiratu du Don Leandro, hiriko artxibozaina […] Han igarotzen zituen orduak, berak ibilbide luzean osatu zituen paper-sorten artean […] Azken aldiz, bere kapela, beroki lodia, makila hartu ditu, gero atea itxi eta hor atera da, —Merkaderes eta Txapitelan gora— bere bibote zuria eta monsieur Olivierren adeitasun irribarretsua soinean».
Obrak
V Centenario de la publicación del Privilegio de la Unión por el Rey D. Carlos III el Noble de Navarra, Iruñea: Artes Gráficas, 1923, 40 or.
Bibliografia
ESTORNES ZUBIZARRETA, I., La Sociedad de Estudios Vascos: Aportación de Eusko-Ikaskuntza a la cultura vasca (1918-1936), Bilbo: Eusko-Ikaskuntza, 1983, 300 or.
PASCUAL, A. M.ª, Glosas a la ciudad, Iruñea: Morea, 1963, 349 or.
RODRÍGUEZ PAZOS, J. G., «La recreación artística de Pamplona en Fiesta. The Sun Also Rises», PV, 219 (2000), 223-283. or.
ITURRIAK
MIRANDA GARRO, M., Memoria sobre el estado del Instituto General y Técnico de Navarra leída el día 1º de octubre en la apertura de curso académico 1901 a 1902, Iruñea: Imp. Provincial, 1902, 69 or.
