Karguak eta lanbideak
Apaiza, legelaria eta euskaltzalea
Ibilbidea
Zuzenbide zibil eta kanonikoko lizentziaduna, 1829tik abokatu gisa aritu zen, lehenik, Iruñeko Elkargoko kontulari idazkaria izan zen hogeita hamar urte baino gehiagoz, eta, ondoren, ohorezko idazkaria. Lehen Hezkuntzako Eskola Normaleko katedra bete zuen eta bertan Filosofiako eta bi Zuzenbideetako eskolak eman zituen. Erlijioso gisa, Oñatin kanonigo eta Longidako partidako artzapeza izan zen. 1876ko uztailean Nafarroako barrutiko ordezkariorde militar hautatu zuten. Bi munduak batu zituen Iruñeko Gotzaindegiko fiskalaren karguan 1830ean eta 1873an.
1867an Historiako Errege Akademiako kide izendatu zuten, eta Nafarroako Historia eta Arte Batzordea osatu zuen. Batzordeko lehendakariordea izan zen, kide zaharrena baitzen. 1877ko urriaren 23an Iturralderen etxean bildu ziren 13 lagunetatik bat, Nafarroako Euskara Elkartea sortzeko. 1878ko urtarrilaren 6an hautatu zuten lehen lehendakaria. Ez da harritzekoa, izan ere, Pablo Ilarreguirekin (zendua), Nicasio Landarekin eta Juan Iturralderekin, besteak beste, urte batzuk lehenago euskara kontserbatuko zuen taldea sortzea pentsatu zuten, baina 1868ko Iraultzak, lehenik, eta gerra Karlistak, gero, hankaz gora jarri zituzten beren asmoak. Berehala, hilaren 11n, Batzarrak karguak berritu zituen eta Obanosek Euskal Hizkuntza eta Literatura atalaren lehendakaritza hartu zuen. 1879ko urtarrilaren 12an Etnografia, Historia, Arte eta Legeria ataleko lehendakari hautatu zuten eta 1880ko urtarrilaren 11n berritu zuen kargua.
Euskalduna, iparraldeko goi-nafarrera euskalkian hitz egiten zuen, 1882an eta 1883an Iruñeko Udalak sanferminetan izan zituen lehiaketetako epaimahaiko kide izan zen, Euskal Literatura atalaren barruan. Objektu Historiko eta Artistikoen Erakusketa antolatzeko batzordea osatu zuen, 1883ko uztailaren lehen hamabostaldian Udalak Monumentuen Batzordeari hura antolatzeko agindu zion eta.
Euskarazko konposizioren baten edo besteren berri badago; bi txosten egin zituen, bata 1834an eta bestea 1870ean, Iruñeko San Saturnino parrokia-artxiboaren katalogoari buruz; beste txosten bat 1854an, prelatuak hala eskatuta, San Ferminen xehetasun historikoei buruz; eta memoria bat erregeek Iruñeko katedralean dituzten hilobiei buruz. 1881ean, Orreagako izenaren etimologiari buruzko Obanosen gutun bat argitaratu zuen Revista Euskara, Napoleon Bonaparte printzeak bere orrietan gai horri buruz argitaratu zuen artikuluari erantzuteko.
1880ko maiatzaren 13an, Nafarroako Euskara Elkarteak sortutako batzordeak Antonio Morales bazkidearen eskaerari erantzuteko idatzi zuen irizpena zuzendu zuen, Espainiako kode zibil berrian gorde beharreko foru-erakundeei buruzkoa. Euskarakoen erantzunean, askatasun zibilaren alde egiten zen, askatasun politikoaren iturri baitzen eta jabetza-eskubidean oinarritua, testamentuan lortzen zuen bere adierazpen gorena. Horregatik, beren ondasun guztiak familiako aitari aitortuta edukitzeko ahalmena librea izatea nahi zuten, eta ahalmen horretaz baliatu ahal izatea, bai testamentuz, bai propter nuptias edo ezkontza-hitzarmenez, ordura arte egin zen bezala. Gainera, esperientziari esker, doteari, arrei eta konkistei, usufruktuei eta alarguntzeei, eta testamentu bidezko eta testamenturik gabe jasotako oinordetzei buruzko zatia gordetzeko eskatu zuten.
Antzinako Euskal Herriaren mugak intelektualki aztertzen ausartu zen, eta azterketa hori erreferente bihurtu zen batzuentzat. Lehenik, Plinio, Estrabon eta Ptolomeok inperio erromatarrean markaturiko mugak seinalatu zituen, gaur egungo Nafarroatik harago: mendebaldetik autrigoi, karistiar eta barduluenganaino; ekialdetik Lleidako ilergeteenganaino; hegoaldetik zeltiberoekin eta iparraldetik Frantziarekin. Gero, barbaroen inbasioaren ondoren, mugak mendebaldetik Kantabriara iritsi ziren, eta han geratu ziren arabiar etorreraren ondoren. IX. mendearen erdialdean, euskaldunak Iruñeko Erresuma gisa eratu ziren, Nafarroakoa ondoren, Euskal Herri zaharraren mugapeetan, eta, ondoren, Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Errioxan zituen zati batzuk murriztu zizkieten.
Obrak
Instrucción preliminar de la Historia Sagrada: nociones fundamentales de la verdad de la religión cristiana; y principios de moral, Iruñea: Francisco Erasun inp. 1863.
«De la antigua Vasconia y sus límites», Revista Euskara (faksimile ed.), 1 (1878), 24-27. or.
«Bellezas de la primavera. Rasgo admirable de la providencia», Revista Euskara (faksimile ed.), 1 (1878), 67-70. or.
«Condaira edo contua euscararen izcuntzat», Revista Euskara (faksimile ed.), 1 (1878), 110. or.
«Udaberrriaren edertasuna. Gucia zucentzen duenaren arrasgo miragarria», Revista Euskara (faksimile ed.), 1 (1878), 64-67. or.
«Dictamen relativo a las instituciones forales que deben conservarse en el código civil español», Revista Euskara (faksimile ed.), 3 (1878), (1880), 161-168. or.
«Memorable alocución», Euskal-Erria, 18 (1888), 25-26. or.
Bibliografia
CORTABARRIA IGARTUA, G., «Obanos Urriza, Esteban», Auñamendi Euskal Entziklopedia. Online arg.: http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/obanos-urriza-esteban/ar-96935/ (2020ko irailak 30).
ITURRIAK
BCMHAN, Iruñea, 1895-1936.
La Correspondencia de España, Madril, 1820-1894.
El Eco de Navarra, Iruñea, 1876-1913. Euskal-Erria, Donostia, 1880-1918.
Lau-Buru, Iruñea, 1882-1886.
El Tradicionalista, Iruñea, 1886-1893.
El Aralar, Iruñea, 1894-1897.
