Karguak eta lanbideak
Politikari, apaiz eta kazetari karlista
Ibilbidea
Lur-jabe apal eta lehen gerra karlistako borrokalari ohi baten sei seme-alabetako bat zen (hemezortzi urte baino lehen hildako hiru, erlijioso bat eta mende hasieran El Pensamiento Navarroren administratzaile izandakoa), ikasketak eginarazi ahal izan zizkion, lehenbizi bere jaioterrian, erlijio-komentu bateko kapilauarekin; gero Iruñeko institutuan eta 1858an Zaragozan. 1859an Salamancara joan zen, baina eskola utzi egin behar izan zuen Kintoetara deitu ziotenean. Guardia Zibilean sartu zen, eta, bere prestakuntzari esker, Madrilera joan zen. Han, bere lana eta Unibertsitate Zentraleko karrera uztartu zituen. Azkenik, 1864ko uztailean amaitu zuen eta Zuzenbide zibil eta kanonikoko doktoretza 1866an lortu zuen, eta Madrilgo Abokatuen Elkargoan izena eman zuen 1867ko apirilean (1897an berriz itzultzeko eskatu zuen). Orduan, institutu armatuan kargua uzteko eskatu zuen, eta Zaragozako unibertsitatean hasi zen lanean. Unibertsitatean bi urte baino gehixeago egon zen, eta prentsan lankidetza handia hasi zuen, adibidez, karlismotik gero eta hurbilago zegoen neokatolizismo baten organoan, Navarro Villosladaren El Pensamiento Españolen. Bere kazetaritza-ekimena ere jarri zuen abian Madrilen, La Legitimidad, gero El Legitimista Español izenarekin, iraultzaren ondorengo lehen urteetan. Izaera polemikokoa, artikuluren batek erreakzio judiziala eragin zuen, eta kartzelara eraman zuen, lehenik Iruñean eta gero Madrilen, eta handik atera zen, 1869ko hauteskundeetan, Iruñeko diputatu-akta polemiko bat lortzearen ondorioz. Garai hartan, Nafarroako Foru Aldundiak zioenez, «Nafarroako benetako ordezkaria bada, karlista izan behar du» (1871: 6), eta 1841eko foruen moldaketa maltzurra izan zen, kintoak sartu eta legeria zibila suntsitu baitzuen, eta Nafarroa hirugarren mailako probintzia gisa utzi baitzuen.
Maiz hartu zuen parte ganberan eta, bere taldekideekin batera, espainiar unitatearen barruan unitate katolikoa eta lurralde aniztasuna defendatu zituen, Karlos VII.aren monarkiaz gain. Karlisten antolakuntzan ere oso aktibo, bere bizitzaren aurkako atentatua egin zioten eta Manuel Azcarraga hil zen bertan. Gainera, Nafarroari zuzendutako manifestu bat argitaratu zuen, tronuaren eta aldarearen alde egiten zuena. Bitartean, konspiratzen ari zen, eta Escodadan, karlistak harrapatzeko karabineroen Escoda komandantearen ahaleginean, zuzenean inplikatu zen. Frantziara ihes egin ondoren, 1871 eta 1872ko hauteskundeetan diputatuaren akta berreskuratzean itzuli zen. Hala ere, azken urte horretan gerra berpiztu zenean, gorteak utzi eta Iparraldeko armada karlistan sartu zen Santa Cruz apaizaren agindupean. Atxikimendu polemiko horrek zailtasun handiak eragin zizkion, eta, gainera, exekuzioara eraman zuen ia-ia, eta bere gaitasunei esker salbatu zen. Hala ere, ortodoxiara itzuli arren, oraindik liskarrak izan zituen bere kideekin, eta amari mehatxuak eragin zizkioten. Baionan 1873an argitaratutako gutun baten bidez erantzun zien mehatxu horiei.
Gerra amaitu ondoren, Durangora itzuli zen abokatutzara, indultuaz baliatu gabe, erregegaiaren ilaretan soldadu soil gisa besterik ez baitzen agertu. 1882ko irailean apaiztu zen Zumaian, eta karrera garrantzitsu bati ekin zion: Gasteizko elizbarrutiko fiskal izendatu zuten lehenik, eta apaizgaitegian kanonia-katedraduna izan zen urte bereko urritik; 1886ko martxotik Calahorrako kanonigoa izan zen, Antonio Cascajares gotzainaren idazkaria —Zaragozan bere ikasle izandakoa—, eta Elizbarrutiko Aldizkariko zuzendaria. Handik Iruñera joan zen, 1887ko San Frantzisko Xabierkoaren festara, Diputazioaren aginduz sermoia egitera. Bertan Nafarroako santua eta patroia imitatzeko eskatu zuen, «akats modernoen antitesiaren irudikapen, lema, sinbolo, pertsonifikazio bizkor eta bizia» zelako. Syllabusera, Pio IX.era eta Leon XIII.era jotzen zuen, katolikoen batasuna eta erlijioaren defentsa lortzeko erreferentzia gisa, barren-barrenetik hasita, «gure pertsonetan, jantzietan eta gure geletan fedearen eta moralaren aurkako ezer egon ez dadin; apostoluak izan gaitezen gure etxeetan eta gure familietan» eskatzen zuen. «Nafarrak Frantzisko Xabierkoa izatea nahi zuen, eta nafar bat agertzen den tokian katoliko, apostoliko, erromatar, akats modernoen izurriteak kutsatu gabea agertzea».
Azkenik, 1896ko urritik, Toledoko egoitza Primatuan Antolin Monescillo —1869ko gorteetan lankide izan zuena— artzapezpikuarekin doktore-kanonigoa izan zen, oposizioz. Hil baino lehentxeago Toledoko katedraleko xantre izendatu zuten, baina ez zuen jabetza hartu.
1894an, German Gamazo ministroarekin elkarrizketatutako batzordean parte hartu zuen —ikaskide izan zuen—, eta Nafarroara itzuli zen, Castejonen meza eman zuen, misiolariak iritsi bezain laster. Denbora horretan guztian, gainera, karlisten jardunetan ibili zen; izan ere, hiletako gorespen batek dioenez, «apaizak ez zuen zuzendu beharrrik ez diputatuaren ez militarraren lana». Calahorran egon zen bitartean, Errioxako eta Nafarroako zirkulu karlistetan egindako ekitaldietan hizlari gisa parte hartu zuen. Hala, 1896ko Tradizioaren Martirien egunean, Cascanten parte hartu zuen, eta hauxe esan zuen: «Karlista onak izan nahi duten katoliko monarkikoek katoliko bikainenak eta hoberenak izan behar dute, fedeari, monarkiari eta diziplinari dagokienez, alegia» (El Correo Español, 1896ko martxoaren 20a, 1. or.). Nafarroako senatari hautatu zuten 1893an, eta prentsa karlistaren arabera, ez zuten onartu probintziako maiestateaz hitz egiteagatik. Toledoko kanonigo gisa zituen eginkizunen artean, Madrilen Bulda Santua aldarrikatzeko agindu zioten, eta, haren hitzaldian, tradizionalismotik oso hurbil zeuden printzipioak berretsi zituen: «A ze poza, anaia-arrebak, gure errekonkistaren garaiak, gure martirien fedea, gure gurutzatuen balioa!» (El Correo Español, 1896ko azaroaren 30a, 3. or.). Senatuaren akta 1899an lortu zuen, Gipuzkoan, baina bere lana seiurtekoan baino txikiagoa izan zen.
Obrak
Manifiesto a los navarros [s.l.], 1869.
La voz de Navarra, contra un folleto liberal, por un navarro neto, Madrid: R. Labajos, 1871.
Carta de Dn. Cruz de Ochoa a su Madre, Baiona: E. Lasserre, 1873.
Discurso leído en la apertura del curso académico de 1885 a 1886 en el Seminario Conciliar de esta Diócesis, Gasteiz: Elías Sarasqueta inp. eta liburudenda katolikoa, 1885.
Sermón de San Francisco Javier, predicado por encargo de la Excma. Diputación en la parroquia de San Saturnino de Pamplona por el ilustre canónigo de Calahorra […] el día 20 de noviembre de 1887, Iruñea: José Erice inp., 1888 (hauetan jasoa: La Avalancha, 387. zk., 1911ko apirilaren 24a, 93-94. or.; 388. zk., 1911ko maiatzaren 8a, 98-99. or., eta 389, 1911ko maiatzaren 24a, 110-112. or.).
Bibliografia
FUENTE MONGE, G. de la, «Ochoa de Zabalegui y Paternáin, Miguel Cruz», Diccionario Biográfico Español, XXXVIII, Madrid: RAH, 2009, 247-248. or.
GARCÍA-SANZ MARCOTEGUI, A., Diccionario Biográfico de los Diputados Forales de Navarra (1840-1931), Iruñea: Nafarroako Gobernua, 1996, 716-721. or.
IBARRA, J., Biografías de los ilustres navarros, IV. Siglo XIX y parte del XX, Iruñea: Jesús García inp., 1953, 286-289. or.
ITURRIAK
BARÓN DE ARTAGAN [Reynaldo Brea], Políticos del Carlismo, Barcelona: La Bandera Regional, 1913, 120-124. or.
R. J. M., «El Excmo. Sr. D. Cruz Ochoa de Zabalegui y Paternáin», La Avalancha, 387. zk., 1911ko apirilaren 24a, 86-88. or.
