Karguak eta lanbideak
Lehen Hezkuntzako irakaslea, abokatua, pedagogoa eta ikuskaria
Ibilbidea
Iruñeko leinu liberaleko familia batean jaio zen, bi adarretatik gainera. Haren aita, Juan Huici Lacunza (Agoitz, 1841-Iruñea, 1905), askatasunaren, Errepublikaren eta Milizia Nazionalaren boluntarioa, «demokrata errepublikano kontsekuentea» izan zen beti. Bere osaba Candido Huici Lacunza (Iruñea, 1845, Madril, 1899), Nafarroako Batzorde Demokratikoaren idazkaria (1865), Iruñeko La Montaña astekari errepublikano federalaren idazlea eta hiri bereko batzorde errepublikar federaleko (1873) presidentea izan zen, eta La Paz egunkari foruzalearekin lankidetzan jardun zuen.
Amaren familian bere osaba Teodoro Navaz Huici nabarmendu zen (Iruñea, 1858-1932), lur-neurtzailea, Maria Ana Sanz Huarterekin ezkondua, pedagogiako irakasle numerarioa eta Iruñeko maisu-maistren Eskola Normaleko zuzendaria. Azken horretatik emakumeen hezkuntza sustatu zuen.
Irakasle-ikasketak egin zituen Donostian eta Bilbon, eta, 1916an, Madrilgo goi-mailako irakasle-eskolan sartu zen. Han, Maria de Maeztu ezagutu zuen, andereñoen egoitzan sartu zen eta ikasketa-zabalkuntzaren batzordeko irakaslea izan zen.
1923an eta 1924an, Estatu Batuetan haur babesgabeen eta delitugileen tratamenduan espezializatu zen, eta, ondoren, gauza bera egin zuen Bruselan eta Parisen. 1926an Zuzenbidean lizentziatu zen, eta, beraz, Espainiako lehen abokatuetako bat izan zen. Ordurako, El Espíritu de la Leyes eta Montesquieuren beste lan bat itzuli zituen.
XX. mendeko hirugarren hamarkadatik aurrera, adore handiz defendatu zituen emakumeen eta haurren eskubideak, prostituzioa indargabetzeko lan egin zuen eta emakumeen sufragioaren eta dibortziorako eskubidearen alde egin zuen. Horretarako, hitzaldiak, prentsarako artikuluak eta helburu berak zituzten hainbat erakunde baliatu zituen. Unibertsitateko Emakume Gazteriaren (Juventud Universitaria Femenina) buru izan zen (gero Emakume Unibertsitarioen Espainiako Elkartea —Asociación Española de Mujeres Universitarias—), eta Lyceum Clubeko zuzendaritza-batzordeko kide izan zen.
1928an, Clara Campoamorrekin batera, Elkarte Liberal Sozialistaren sorreran parte hartu zuen, eta 1931n PSOEn sartu zen. Handik bi urtera, hurrengo hauteskundeetan hiru hautagaitik bat gutxienez emakumea izan zedin eskatu zion Madrilgo elkarte sozialistari. 1929an eta 1932an, emakumezkoen polizia sortzea proposatu zuen.
1931ko konstituzio eraketaren aurreproiektua aztertu zuen aholku-batzorde juridikoko Zuzenbide Penaleko azpibatzordeko emakume bakarra izan zen, eta horrek erantzukizun handia eman zion feministen artean. Batzordeko presidente Angel Osorio y Gallardori gutun bat bidali zion, kide «laguntzaile» izenda zezan eskatzeko, emakumeen eskubide zibil eta politikoei buruzko bileretara joan ahal izateko.
1933an, adingabeak babesteko kontseilu goreneko kidea zen, tutoretza-auzitegietako ikuskari pedagogikoa, emakumea babesteko patronatuko presidenteordea eta lehen hezkuntzako ikuskatzailea eszedentzian, eta ezohiko pentsioa lortu zuen SESBen adingabeak babesteko metodo berriak behatzeko. 1934ko martxoan bidaiari buruzko artikulu bat argitaratu zuen El Socialista egunkarian, eta bizitza sobietarraren alderdi positibo batzuk nabarmendu zituen; esate baterako, familiarik gabeko haurrez estatua arduratzea.
1933az geroztik, Gerraren eta Faxismoaren aurkako Emakumeen Elkarteko (Asociación de Mujeres contra la Guerra y el Fascismo) kide izan zen, eta 1936an, gainerako batzordekideekin (Victoria Kent, Dolores Ibarruri, Margarita Nelken, Teresa Leon, etab.) «Emakume guztiei. Ama guztiei» («A todas las mujeres. A todas las madres») manifestua sinatu zuen. Bertan, atxikimenduak eskatzen zituzten «erreakzioaren aurka, emakumeen eskubideen eta aldarrikapenen defentsaren alde!» borrokatzeko. Errepublikan zehar, mitin askotan parte hartu zuen, batez ere hauteskunde-kanpainetan bere alderdiko buruzagiekin, eta komunistarenekin 1936koan.
1935ean, Democracia egunkari besteiristaren kolaboratzaileen artean agertu zen, nahiz eta alderdiaren barruan jarrera erradikalagoetan kokatu izan duten. Urte horretan eta hurrengoan, baita gerra zibilean ere, Gobernuaren ordezkaria izan zen Nazioen elkartearen aurrean, haurren eta gazteen babesarekin lotutako gaietarako.
Gerrak iraun bitartean, Espainiako Emakume Antifaxisten Elkarteko kide izan zen, eta genero-harremanetan estereotipo tradizionalek jarraitzea deitoratu zuen, une hartan propaganda formala berdintasunaren aldekoa izan arren.
Frantziara erbesteratu zen, eta Parisen errefuxiatuei laguntzeko batzordearekin lankidetzan aritu zen. Hil aurretik Azañak jaso zuen azken bisitetako bat izan zen.
1940an Txilera joan zen, eta haur-hezitzaileak prestatzen aritu zen hil arte. Arlo horretan egin zuen lan handia goraipatu egin dute Andetar herri honetako hezkuntza-historialariek.
Obrak
Bere ideia politiko eta feministak defendatzen dituen prentsa-artikuluen artean, honako hauek azpimarra daitezke:
«El artículo 438 del código penal», El Sol, 1927ko urtarrilaren 29a.
«Abolicionismo práctico», El Sol, 1928ko ekainaren 21a.
«La reacción, el cura y la mujer», El Sol, 1931ko urriaren 3a.
«El divorcio y la capacidad jurídica de la mujer casada», La Voz, 1932ko otsailaren 12a.
«Viaje a la Unión Soviética. Turismo. Incomprensión», El Socialista, 1934ko martxoaren 3a.
«Colaboración y responsabilidad. Stalin, Mussolini y las mujeres», El Socialista, 1936ko urtarrilaren 30a.
«Los derechos civiles de la mujer y su ejercicio», Mujeres. Portavoz de las mujeres antifascistas, 1. zk., 1937ko urriaren 1a.
Bibliografia
GARCÍA-SANZ MARCOTEGUI, Á., Matilde Huici (1890-1965). Una «intelectual moderna» socialista, Iruñea: Nafarroako Unibertsitate Publikoa, 2010.
SAN MARTÍN MONTILLA, M. N., Matilde Huici Navaz. La tercera mujer, Madrid: Narcea, S. A. de Ediciones, 2009.
