FERNANDEZ PASCUAL, Juan Antonio (Tutera, 1752 – 1814).

 Artxibozaina eta historialaria.

Gurasoak José Fernández, Perlora (Asturias) herriko liburuzaina, eta Gaztelako Mónica Pascual zituen, eta aitaren jakinduria jaso eta ongi baliatu zuen gaztetatik, izan ere, hamabost urte zituela, Tuterako Udalak enkargua eman zion jesuiten ikastetxe zaharreko eskuizkribuak aztertzeko eta ordenatzeko, jesuiten 1767ko kanporaketaren ondoren, eta lana era egokian bete zuen. Bere lehenengo lanak idazten hasia zen, Tuterako elizbarrutiko artxibozaina izendatu zutenean. 1785 Francisca Ujaravi Uxuerekin ezkondu zen, eta ez dirudi ondorengorik izan zutenik. Beti landu zuen liburuen zaletasuna, eta azkenean liburutegi partikular hagitz baliotsua biltzea lortu zuen, jatorri eta gai oso ugariko liburukiak biltzen zituena.

Haren jardunbide egokiaren ondorioz, aristokrata eta elizgizon anitzek beren artxiboak ordenatzeko enkargua eman zioten. Enkargurik handiena 1789 eta 1793 bitartean bete zuen, Donejakueren Ordenaren Ucléseko (Cuenca) monasterioko artxiboa ordenatzeko agindua hartu zuelarik. Horren ondoren, Karlos III.ak Donejakueren Ordenako artxibozain izendatu zuen (1793). Urte haietan, gainera, ikerketa arkeologikoak egin zituen Segóbrigako (Cuenca) erromatar aztarnategian. Gainera, Jerusalemgo San Joan Ordenak Nafarroan eta Aragoin zituen artxiboak ordenatzeaz arduratu zen. Historiaren Errege Akademiako kide urgazlea izan zen. Karlos IV.ak Estatuko Lehen Idazkaritzako Artxiboko lehen ofiziala izendatu zuen (1808), baina karguari uko egin zion, Tuteran bizitzen jarraitu nahi zuelako. Sociedad Tudelana de Deseosos del Bien Público delako elkarteko kidea ere izan zen. Hiriari zerbitzua eman zion Independentziako gerraren garaian, Udalaren aginduz, 1811n prestatu baitzuen frantses armadari 1808 eta 1810 bitartean emandako materialen inbentarioa eta kontuen txostena. 1812an ageri da Tuterako Karitate Juntaren idazkariorde gisa, eta 1813an lehenengo udal konstituzionaleko prokuradore-sindikoa izendatu zuten, kargu horretan jardun zuela 1814ko ekainaren 23an hil zen arte.

Ekoizpen intelektualari dagokionez, lan ugari egin zituen, ia guztiak eskuizkribu gisa gordetzen badira ere, liburutegi desberdinetan sakabanatuak. Hemezortzi urte zituela idatzi zuen Arte de leer instrumentos antiguos de todos los siglos desde su invención (1770) lana, azterlan paleografikoa, ondoren osatu zuena Colección de Alfabetos antiguos (d. g.) bildumarekin, 76 alfabeto bilduta. Tuterako historiari ere ekarpen handia egin zion, lehenengoa Memorias y antigüedades de la ciudad de Tudela (1771) lana, eta haren atzetik katalogo eta ikerlan ugari eginez. Nafarroako Historiaren gai orokor batzuk ere ukitu zituen, Iruñeko Kaputxinoen Komentuko Liburutegian gordetzen den datarik gabeko eskuizkribu batean ikusten ahal denez. Tuterako kaputxinoen komentutik Iruñera heldu zen eskuizkribu hori, eta haren testuen artean bada bat «Noticias de la vida y escritos del Padre Moret» izenekoa, eta beste bat «Nota para la geografía antigua del Reino de Navarra» titulatua.

Arte de leer instrumentos antiguos de todos los siglos desde su invención, 1770. Eskuizkribua Tuterako aita Kaputxinoen Komentuan.

Memorias y antigüedades de la ciudad de Tudela, 1771.

Índice de los instrumentos antiguos, privilegios, gracias, Esenciones y Honores concedidos por los Señores Reyes a la Antiquísima, Nobilísima y mui leal Colonia de Tubal, la Ciudad de Tudela, 1780.

Examen y respuesta de los reparos históricos puestos por el Doctor D. Joaquín Ruiz de Conejares, Canónigo Doctoral de la Santa Yglesia de Tudela, a las memorias que acerca de la fundación de ella escribió Juan Antonio Fernández, 1784.

Memorias y Antigüedades de la Iglesia Parroquial de San Nicolás de Bari de la Ciudad de Tudela. Recopiladas de varios Instrumentos auténticos de diferentes Archivos de otros documentos fidedignos, 1786.

Libro Nuevo de Hermandad o Cofradía del Santíssimo Sacramento, fundada en la Santa Real Iglesia Catedral de la ciudad de Tudela del Reyno de Navarra (alegoría del Sacramento), 1787.

Descripción histórico-geográfica de la ciudad de Tudela y de los pueblos de su merindad, 1788. Eskuizkribua, Real Academia de la Historia, 9-5457, 282.-310. folk.

Acta de la invención de las reliquias de Nigrino y Sefronio obispos, en la excavación de Cabeza el Griego, Uclés, 1789. Eskuizkribuak, Real Academia de la Historia, 11-8109-4a y 11-8167; kopiak Real Academia de la Historia, 9-7953-1/11 eta 9-7953-1/12.

Copia puntual de las inscripciones grabadas en las dos lápidas que cubrían los sepulcros de los santos obispos, manifestados en la tarde del día 14 del presente mes de diciembre de 1789 en la excavación que se está haciendo en el término llamado Cabeza el Griego, 1789. Eskuizkribua, Real Academia de la Historia, 9-7953-1/52.

Noticia de la excavación hecha en el territorio que llaman Cabeza del Griego, y sus descubrimientos. Año de 1790, 1790. Eskuizkribua, Real Academia de la Historia, 9-5597-1.

Breve noticia de la excavación hecha en Cabeza del Griego y de sus descubrimientos, 1790 Eskuizkribua, Real Academia de la Historia, 11-8109-4b eta 11-8109-4f.

Colección diplomática de la Sagrada, Hospitalaria y Militar Orden de San Juan de Jerusalén, Zaragoza: Herederos de Francisco Moreno, 1798.

Catálogo de los Obispos y Deanes de Tudela, d. g. Eskuizkribua, bilduma partikularra.

Colección de Alfabetos antiguos, d. g. Eskuizkribua, bilduma partikularra.

Aqueducto Caesaraugustano, d. g.Eskuizkribua, Oviedoko Unibertsitatea, M. 168.

Titulurik gabeko eskuizkribua, s. l., d. g., Juan Antonio Fernándezen zenbait testu dituena, lehen Tuterako aita Kaputxinoen Komentuan eta gaur Iruñeko Kaputxinoen Komentuan gordetzen dena.

Abascal, J. M., eta Cebrián, R., Catálogo de manuscritos de la Real Academia de la Historia 1. Manuscritos sobre Antigüedades, Madrid: Real Academia de la Historia, 2005, 204.-209. or.

Castro Álava, J. R., «Figuras tudelanas: Juan Antonio Fernández, Archivero de la Orden de Santiago», in Príncipe de Viana, 2 (1941), 103.-128. or.

— Autores e impresos tudelanos. Siglos xv-xx, Iruñea: Vianako Printzea Erakundea, 1963, 365.-389. or.

Cebrián Fernández, R., «Juan Antonio Fernández Pascual», in Diccionario Biográfico Español, Madrid: Real Academia de la Historia. Online edizioa: http://dbe.rah.es/biografias/78528/juan-antonio-fernandez-pascual (2018ko urriaren 6an egindako kontsulta).

Fuentes Pascual, F., «Más sobre Juan Antonio Fernández», in Príncipe de Viana, 59 (1955), 203.-234. or.

Mikelarena Peña, F., «Los manuscritos de la biblioteca de Juan Antonio Fernández, erudito tudelano», in Príncipe de Viana, 67. lib., 237. zk. (2006), 273.-299. or.

— «Los libros de historia de la biblioteca de Juan Antonio Fernández, erudito tudelano y académico correspondiente de la RAH», in Príncipe de Viana, 69. libk., 244. zk. (2008), 459.-495. or.

— «Los manuscritos y los libros sobre la historia de Aragón y Navarra de la biblioteca de Juan Antonio Fernández, erudito tudelano», in Vasconia, 37 (2011), 151.-167. or.

Sáinz Pérez de Laborda, M., Apuntes tudelanos, Tutera: Gráficas Mar, 1969, 388.-401. or.

Jimeno Aranguren, R., “Fernandez Pascual, Juan Antonio”, Jimeno Aranguren, R., (dir), Notitia Vasconiae. Baskoniako historialarien, legelarien eta pentsalari politikoen hiztegia, T.I, Iura Vasconiae fundazioa, Donostia, 2020, pp. 577-579.