Karguak eta lanbideak
Erromatar Inperioko bide-sareko galtzada nagusiak jasotzen dituen dokumentua
Ibilbidea
Antonius izena dokumentu hori gorde den hogei eskuizkribuetatik hamahirutan ageri da, eta hor ageri diren zenbait datu Karakala enperadorearen -agintaldikoak (211-217) baino lehenagokoak izan ezin direnez, tradizioz enperadore horrekin lotu izan da ibilbidearen egileak aipatzen duen Antonius hori. Nolanahi ere, frogatu da obra horren lehen idazketa lehenago egin zela, hala nola Antonino Pioren agintaldian (138-161) edo Marko Aureliorenean (161-180), eta geroago, urteetan zehar, berridatzi eta zabalduko zutela, behin betiko idazketara arte (iv. mendearen hasiera). Egilea ezezaguna da, baina, dirudienez, ez da dokumentu ofizial bat, baizik eta pribatua. Ez dakigu zer iturri kontsultatu ziren idazteko, baina esan daiteke dokumentua berrikusi eta aldatu zutenek ez zutela zenbait datu eguneratzeko lana hartu. Bestalde, ez dira Erromatar Inperioko lurraldea zeharkatzen zuten galtzada guztiak jaso, baina, Tabula Peutingeriana dokumentua kenduta, Erromatar Inperio Berantiarreko lehorreko bide nagusien deskribapen xehatua jasotzen duen dokumentu bakarra da.
Ibilbidean, gune nagusiak lotzen zituzten ibilbide garrantzitsuenak adierazten dira, eta milia pasuumetan (1.481 metro inguru) neurtzen dira mansionesen arteko distantziak —ibilbidean zehar zeuden guneak ziren mansiones horiek; leku horietan, bidaiariek aukera zuten atseden hartzeko, bai eta zelaberez aldatzeko ere—. Itinerariusean, halaber, mendebaldeko Pirinioen inguruko lurraldeak zeharkatzen zituzten zenbait galtzada aipatzen dira. Honako hauek, hain zuzen ere:
–Tarraco ab Legionem VII Geminam –Legio VII Gemina ab Terraconem
391.1 Tarracone m.p. XXIIII 448.2 Item ab AsturicaTerracone
391.2 Ilerda m.p. LXII m.p. CCCCLXXXII
391.3 Tolous m.p. XXXII 448.3 sic:
391.4 Pertusa m.p. XVIII 448.4 Vallata m.p. XVI
391.5 Osca m.p. XVIIII 448.5 Interamnio m.p. XIII
392.1 Caesaraugusta m.p. XLVI 449.1 Palantia m.p. XIIII
392.2 Cascanto m.p. L 449.2 Viminacio m.p. XXXI
393.1 Calagorra m.p. XXVIIII 449.3 Lacobrigam m.p. X
393.2 Vereia m.p. XXVIII 449.4 Desobriga m.p. XV
394.1 Tritio m.p. XVIII 449.5 Legisamone m.p. XV
394.2 Lybia m.p. XVIII 449.6 Deobrigula m.p. XV
394.3 Segesamunclo m.p. VII 450.1 Tritium m.p. XXI
394.4 Verovesca m.p. XI 450.2 Virovenna m.p. XI
394.5 Segesamone m.p. XLVII 450.3 Atiliana m.p. XXX
395.1 Lacobrica m.p. XXX 450.4 Barbariana m.p. XXXII
395.2 Camala m.p. XXIIII 450.5 Craccuris m.p. XXXII
395.3 Lance m.p. XXVIIII 451.1 Bellisone m.p. XXVIII
395.4 Ad Leg. VII Geminam 451.2 Caesararea Augusta
m.p. VIIII m.p. XXXVI
–Item a Caesar Augusta Beneharno 451.3 Gallicum m.p. XV
452.7 Foro Gallorum m.p. XXX 451.4 Bortinae m.p. XVIII
452.8 Ebelino m.p. XXII 451.5 Oscam m.p. XII
452.9 Summo Pyreneo m.p. XXIIII 451.6 Caum m.p. XXVIIII
452.10 Foro Ligneo m.p. V 452.1 Mendiculeia m.p. XVIIII
453.1 Aspalluga m.p. VII 452.2 Ilerda m.p. XXII
453.2 Ilurone m.p. XII 452.3 Ad Novas m.p. XVIII
453.3 Benearnum m.p. XII 452.4 Ad Septimum Decimum
m.p. XIII
452.5 Tarracone m.p. XVII
–Ab Asturica Burdicalam m.p. CCCXXI: –Item ab Aquis Tarbellicis Burdigalam m.p
453.6 Vallata m.p. XVI LXIIII, sic:
453.7 Interamnio m.p. XIII 456.8 Coequosa m.p. XVI
453.8 Palantia m.p. XIIII 456.9 Telonnum m.p. XVIII
453.9 Viminacio m.p. XXXI 457.1 Salomaco m.p. XII
454.1 Lacobrigam m.p. XV 457.2 Burdigala m.p. XVIII
454.2 Legisamone m.p. XV 457.3-4 Item ab Aquis Terebillicis Tolosam
454.3 Teobrigula m.p. XV m.p. CXXX:
454.4 Tritium m.p. XXI 457.5 Benearnum m.p. XVIIII
454.5 Virovesca m.p. XI 457.6 Oppido Novo m.p. XVIII
454.6 Vindeleia m.p. XII 457.7 Aquis Convenarum
454.7 Deobriga m.p. XIIII m.p. VIII
454.8 Beleia m.p. XV 457.8 Lugudunum m.p. XVI
454.9 Suessatio m.p. VII 457.9 Calagorris m.p. XXVI
455.1 Tullonio m.p. VII 458.1 Aquis Siccis m.p. XVI
455.2 Alba m.p. XII 458.2 Verno Sole m.p. XII
455.3 Aracaeli m.p. XXI 458.3 Tolosa m.p. XV
455.4 Alantone m.p. XVI
455.5 Pompelone m.p. VIII –Item ab Aginno Lugdunum m.p. LXV
455.6 Turissa m.p. XXII 462.5 Lactura m.p. XV
455.7 Summo Pyreneo m.p. XVIII 462.6 Climberrium m.p. XV
455.8 Imo Pyreneo m.p. V 463.1 Belsino m.p. XII
455.9 Carasa m.p. XII 463.2 Lugdunum m.p. XXIII
455.10 Aquis Terebellicis m.p. XXXVIIII
456.1 Mosconnum m.p. XVI
456.2 Segosa m.p. XII
456.3 Losa m.p. XII
456.4 Boios m.p. VII
456.5 Burdigalam m.p. XVI
Obrak
Larrañaga, K. (arg.): Euskal Herria Antzinatean. Materiale eta agiriak, Donostia: Kriselu, 1988.
Pérez de Laborda, A. (arg.): Guía para la historia del País Vasco hasta el siglo ix. Fuentes, textos, glosas, índices, Donostia: Txertoa, 1996.
Roldán, J. M. (arg.): Itineraria hispana. Fuentes antiguas para el estudio de las vías romanas en la península ibérica, Valladolid; Granada: Universidad de Granada, 1975.
Bibliografia
Andreu, J.: «Ciudad y territorio en el solar de los “Vascones” en época romana» in Andreu Pintado, J. (koor.): Los vascones de las fuentes antiguas: en torno a una etnia de la antigüedad peninsular, Barcelona: Universitat de Barcelona, 2009, 179.-228. or.
Canto, A.: «La tierra del toro: ensayo de identificación de ciudades vasconas» in Archivo Español de Arqueología, 70. libk. 175.-176. zk. (1997), 31.-70. or.
Emborujo, A.; Ortiz de Urbina, E.; Santos, J.: «Reconstrucción paleogeográfica de autrigones, caristios y várdulos» in Complutum, 2-3 (1992), 449.-468. or.
Ramírez Sádaba, J. L.: «Las ciudades vasconas según las fuentes literarias y su evolución en la tardoantigüedad» in Antigüedad y cristianismo: monografías históricas sobre la Antigüedad Tardía, 23 (2013), 185.-202. or.
Sayas, J. J.: «El municipio de Vasconia en el mundo Antiguo» in Iura Vasconiae, 2 (2005), 9.-44. or.
Aipamen bibliografikoa
Lanz, J. “Antoninoren Ibilbidea”, Jimeno Aranguren, R., (dir), Notitia Vasconiae. Baskoniako historialarien, legelarien eta pentsalari politikoen hiztegia, T.I, Iura Vasconiae fundazioa, Donostia, 2020, pp. 82-84.
