Ibilbidea
Egile ezezaguneko kronika, 1305. urtearen inguruan idatzia eta 1328an zabaldua. Dirudienez, egilea aragoiarra izan zen, eta Aragoiko eta Penintsulako gainerako erresumetako gertaera historiko garrantzitsuenak bildu zituen. Egilearen iturri nagusia Rodrigo Ximenez Radakoaren Historia de rebus Hispaniae izan zen —zehazki, bertsio aragoiarra: Estoria de los godos (1253)—, eta beste iturri batzuk ere erabili zituen, hala nola Ribagorzako San Victorián monasterioko kronikak. Sobrarbeko lehenbiziko errege aragoiarretatik abiatzen da, Ramiro II.aren erreinaldira heldu arte, eta xehetasun handiz azaltzen ditu gertaera garrantzitsuak; esaterako, Alcorazko Gudua eta Alfontso I.a Batailatzailearen konkistak. Paragrafo batean, halaber, Pertheko kondeak Tuterako konkistan lortutako garaipenak azaltzen ditu. Kronika, halaber, Iberiar penintsularen historia orokorra da, Asturiasko monarken genealogia, Gaztela konderria zeneko garaiko historia, eta Leongo, Nafarroako eta Portugalgo errege-erreginen genealogiak gehitu baitzituen, erresuma horiek kontakizun batean bilduta. Nafarroari dagokionez, Aragoiko Erresumak Nafarroarekiko nagusitasuna zuela nabarmentzen du, Sobrarbeko lehen erregea zela eta:
«Algunos de Aragón dicen que ante fue regno Aragon que no Navarra, deciendo que Ennego Ariesta fue rey de Sobrarbe primero […]. Encara por razones, la primera que Ariesta romanz yes proprio de Aragon, e non yes bescunz ni encara romanz de Navarra».
Kristauek Sobrarben musulmanen aurka egindako altxamenduaren eta lehen erregearen hautaketa Foru Orokorreko hitzaurretik hartzen du, eta Nafarroa eta Aragoi Foru Orokorraren arabera gobernatzen direla gehitzen du. Beste datu historiko batzuek akats larriak dituzte; esate baterako, Antso Nagusia izan zela Jakako foruen egilea, eta foru horiek Nafarroa eta Aragoi osoan indarrean daudela.
Obrak
Ubieto Arteta, A. (arg., aurretiko azterketa eta aurkibideak): Crónica de los Estados peninsulares: texto del siglo xiv, Granada: Universidad de Granada, 1955.
Bibliografia
Ubieto Arteta, A.: «Estudio Preliminar» in Crónica de los Estados peninsulares: texto del siglo xiv, Granada: Universidad de Granada, 1955.
— Historia de Aragón. Literatura medieval. I, Zaragoza: Anúbar, 50.-51. or.
Utrilla Utrilla, J. F.: «Historia y ficción en las crónicas medievales aragonesas: cronistas y propaganda política» in Aragón en la Edad Media, 18 (2005), 97.-100. or.
Aipamen bibliografikoa
Vega López, F., “Kronika nafar-aragoiarra”, Jimeno Aranguren, R., (dir), Notitia Vasconiae. Baskoniako historialarien, legelarien eta pentsalari politikoen hiztegia, T.I, Iura Vasconiae fundazioa, Donostia, 2020, p. 331.
