Egungo udalerriaren izaera juridikoaren eta eskumen-eremuaren ulermena hobetzea, erakunde honen bilakaera historikoa kontuan hartuta.
Udal autonomia denboran kokatu eta municipium erromatarraren aurrekaria eta hiri-bizitza sozialaren Erdi Aroko berreskurapena aztertzea komeni da, salbuespenean eta erresumetako lurralde-botereen aurrean autonomiaren oinarritutako tokiko ordenamenduek babestuta. Bestalde, XIX. mendeko udal konstituzionala hasierako fasean Zuzenbidearen aurrean berdinak ziren herritarrek osatutako gizarte batetik abiatzen zen, nahiz eta Administrazio zentralaren beharren edo erosotasunaren arabera probintzietan eta beste barruti batzuetan eta udalerrietan antolatuta egon. Azken horiek Estatuak funtzio publikoak esleitzen edo delegatzen dizkien erakunde gisa ulertzen dira. Baina XX. mendeko Konstituzioetan udal autonomiak bidea egin du. 1978ko Konstituzioaren artikuluan udalerrien protagonismo instituzionala aitortzen da autonomiarako sarbidean, lurralde-antolamenduko erakunde edo hauteskunde-barruti gisa, eta VIII. Tituluko tokiko entitateei buruzko araudia autonomia printzipio gidari gisa aitortzean inspiratzen da.
Euskal Herriko lurraldeei dagokienez, udal autonomiak 1978ko Konstituzioaren Lehen Xedapen Gehigarriaren babesa du, testuaren aurreko udal berezitasunak mantentzeko berme gisa edo arlo honetan berrikuntza normatiborako gaitasun gisa har daitekeena.
Udal gaiak konstituzionalistek eta administratibistek landu dituzte funtsean. Arlo honek zuzenbidearen historialarien arreta ere erakartzen du, batez ere joan den mendeko hirurogeita hamarreko hamarkadatik aurrera. Indarra hartzen ari da udalerriaren dimentsio tenporala kontuan hartu behar dela dioen ideia, bai Antzinako Erregimena, bai konstituzionalismo garaikidearen fase desberdinetan izan duen bilakaera barne hartuz. Eta udal erregimena ikuspuntu desberdinetatik aztertu behar dela, horrek ikuspegi juridikoari alderdi ideologikoak, sozialak, ekonomikoak eta abar gehitzea dakarrela.
