III. Sinposioak jabetza kolektibo eta familiarraren arloko araudia aztertu nahi du, erakunde bereizgarrienak deskribatu eta sistema tradizionalaren eraldaketa handiak aztertu azken bi mendeetan, Estatu konstituzionala eta Kodifikazioa ezarri ondoren.
Vasconian, jabetza komunalak eragin eta pisu berezia duen elementu bereizgarria osatzen du familia-ondarearen osotasuneko transmisioa bermatzen duten erakunde zibil desberdinetan, bai ezkontza-kapitulazioen bidez, bai mortis causa. Lurraren zati garrantzitsu bat Haranetako, Udaletako eta Kontzejuetako biztanleena zen eta izaten jarraitzen du. Azken urteotan gero eta arreta handiagoa eskaintzen zaio ondare publikoari, besteak beste, jabetza komunalari buruzko foru-araudiak prestatzen ari direlako, ohiko erregimen tradizionala ordezkatu edo sendotzeko, baita ingurumena zaintzeko interesagatik ere. Azterketa partzialak agertu dira, baina oraindik ez dugu fenomeno horren ikuspegi orokorrik —nahiz eta behin-behinekoa izan—, bizitza kolektiboaren egiturak hainbeste baldintzatu dituen fenomenoarena.
Bestalde, arreta berezia merezi du familia-jabetzak. Etxeko zirkulua, gure artean, etxe batekin eta ondare batekin oso identifikatuta dauden odol-ahaideen talde gisa agertzen da, jarraitutasun-asmoarekin, eta mende askotakoa izan daiteke. Erakundeen helburua familia-ondarearen batasuna mantentzea da, haren zatiketa eta banaketa saihesteko. Erabilitako oinarrizko mekanismoa oinordeko bakar bati transmititzea da, gurasoek testamentuan edo oinordetza-kontratuan izendatzen dutena. XX. mendeko azken hamarkadetan, hainbat autorek —Salinas Quijada, Celaya, Lafourcade, Uriarte, Navajas, etab.— bertako Zuzenbidea osatzen duten familia- eta oinordetza-erakundeen zerrenda deskribatu dute (enbor-zuzenbidea, oinordetzak, komisario bidezko testamentua, testamentua egiteko askatasuna eta legezko oinordetzak, kontratu bidezko oinordetza, ezkontzako ondasunen erregimena, etab.). Sintesiak beti dira beharrezkoak, nahiz eta orain garrantzia eman behar zaion Jabetza pribatua-Jabetza publikoa harremanari, bizilagunen eta partikularren parte-hartzeari ondare kolektiboan.
