ZAPATERO PEREZ, Felix (Cero goitizena) (Valtierra, Nafarroa, 1885eko uztailak 4 – Iruñea, 1944ko uztailak 22).

 Medikua, historialaria eta idazlea

Mexikon eta Kuban ibili ondoren, urte batzuetan mediku aritu zen armadan, eta bere jaioterrira itzuli zen behin betiko. Bertan, medikuntza eta idazketa uztartu zituen. La Voz de Navarra egunkarian kolaboratzailea izan zen, «Cero» goitizenarekin, eta Monografía de la villa de Valtierra lan dokumentatua idatzi zuen. Monografia horretan, jaioterriaren antzinako ohar historiko, arkeologiko eta elizkoi zenbait jaso zituen. 1933an laugarren «Biblioteca Olave» lehiaketan saritu, eta bi urte geroago argitaratu zuten, 1935ean (1972an berrargitaratuko zuten). Gainera, ohiko teknika narratiboa erabiliz, Nafarroako giro kostunbristako bi eleberri labur idatzi zituen. Lehenengoak, En el 9.º de Navarra (1935ean atera zen La novela vasca bilduman, I. urtea, 7. zk.), helburu argia du, «gerra zibila gaitzetsi», eta hori Ireneo gaztearen desengainuaren bidez erakusten da, aurrez aurre ezagutzen baititu anaiarteko liskar baten izugarrikeriak (bigarren gerra karlista). Obrak, lagunarteko esamoldeez gain, nafarroako lexikoa du. Tokikoari emandako garrantzia nabarmena da II. kapituluan, «el trasnocho» izenekoan. Bertan, Nafarroako Erriberako «erakunde sekularra» deskribatzen du, neguko gauak etxean istorioak, anekdotak, zurrumurruak eta askotariko kontakizunak kontatuz pasatzean datzana.

Bere bigarren narrazioa, Luis de Añezkar. Novela de costumbres navarras (1937) V. «Biblioteca Olave» lehiaketan saritu zuten. Aurkako maitasunen istorio topikoa aurkezten du, baina amaiera zoriontsua du. Berriz ere, tokiko giroen eta moten deskribapena da alderdirik nabarmenena, zehazki, Iruñerrikoa, bai eta ibar horietako herritarren herri-hizkeraren transkripzioa ere. Zapatero Perezek beste literatura-lan batzuk ere baditu, tokiko eta eskualdeko kostunbrismoaren ildo beretik, Vida Vasca aldizkarian argitaratuak, hala nola «La hermosa Ribera Navarra» (1927) edo «Montaña y Ribera» (1931), eta baita Nafarroako historiari buruzko ikerketa eta dibulgazioko beste hainbat ere, hala nola «Juan II de Navarra. El ocaso de un reino», Euskalerriaren Alde aldizkarian 1928an argitaratua.

Monografía de la villa de Valtierra, Iruñea: Aramburu, 1935 (2. ed., Iruñea: Aranzadi, 1972).

En el 9.º de Navarra, Donostia: Navarro y Del Teso, 1935.

Luis de Añezkar. Novela de costumbres navarras, Iruñea: Jesús Garcíaren inp. eta liburu-denda, 1937.

CORELLA, J. M., Historia de la literatura navarra. Ensayo para una historia literaria del viejo Reino, Iruñea: Pregón, 1973, 227-228. or.

IRIBARREN, M., Escritores navarros de ayer y de hoy, Iruñea: Gómez ed., 1970, 210. or.

MATA INDURÁIN, C., Navarra. Literatura, Iruñea: Nafarroako Gobernua, 2003, 179- 180. or.

SÁNCHEZ-OSTIZ, M., «Zapatero Pérez, Félix», Gran Enciclopedia Navarra, Iruñea: Nafarroako Kutxa, XI. liburukia, 1990, 506. or.