SEOANE Y FERRER, Ramon (Madril, 1857ko maiatzak 4 – Madril, 1928ko otsailak 24).

 Politikaria eta historialaria

Askotariko lurralde-jatorriak zituen familia batean jaio zen. Aita eta aitona-amonak aitaren aldetik gaztelarrak zituen, Valladolid eta Palentziako probintzietakoak. Amaren familia, berriz, Gipuzkoakoa (Pasaia), Perukoa (Lima) eta Frantziakoa (Paris) zuen. Hogeita hamar urte zituela, Joaquina Ligues Balez markesarekin ezkondu zen, Alhamako markesa nafarra (Cintruenigo). Bikoteak ez zuen ondorengorik izan.

Ramon Seoanek Madrilgo Nobiziatu Institutuan lortu zuen batxiler-titulua, eta zuzenbide-ikasketak Valladolideko Unibertsitatean eta Unibertsitate Zentralean egin zituen 1873 eta 1880 bitartean.

Amaren familiaren bidez Gipuzkoarekin zuen harremanaren eraginez, atxikimendu handia zuen lurralde horrekin eta, oro har, Euskal Herriarekin. Horrexegatik eman zituen denboraldi luzeak Pasai San Pedroko Salinas jauregian (batez ere udan); gainera, probintzia horretako senatari aukeratu zuten (bi aldiz), eta Getariako seme kuttun izendatu zuten.

Espainiako Berrezarkuntzaren bizitza politikoan sartzea ez zen zerbait berria familian. Izan ere, haren aitonek, Mateo Seoane Sobralek aitaren aldetik, eta Joaquin Maria Ferrer Cafrangak amaren aldetik, eta Juan Antonio Seoane Bajon haren aitak, gogotsu parte hartu zuten herrialdeko bizitza politikoan. Alderdi Liberaleko kidea izan zen, dirudienez Romanones kondearen gertukoa, eta nolabaiteko eragina izan zuen bere amaren familiaren Gipuzkoako eskualdean, era horretan 1905ean eta 1918an Gipuzkoa probintziako senatari aukeratua izatera helduz, nahiz eta erakundean izan zuen jarduera benetan urria izan zen, eztabaidan parte hartu zuen aldi txikiak kontuan hartuz gero. Hala eta guztiz ere, Senatuko hainbat batzordetan parte hartu zuen, hala nola Arabako, Gipuzkoako eta Bizkaiko ordezkariekin Ekonomia Ituna eztabaidatu zen horretan.

Alde batera utziz bere jarduera politikoa, Seoanek jarduera eruditu eta zientifikoetan eman zuen bizitzaren zati handi bat. Zaletasun hori aitaren aldeko aitona Mateo Seoane Sobralengandik jaso zuen, Madrilgo Ateneoaren eta Natur Zientzien Akademiaren sortzaileetako bat izan baitzen, bai eta Jose Joaquin Ferrer astronomoarengandik ere, amaren familiari lotua, eta bereziki Vargas Ponce itsasgizon eta erudituarengandik, ahaidetuta baitzegoen harekin.

Gipuzkoaren historiarekiko interesak hainbat gaitara hurbildu zuen (arkitektura eta arkitekto gipuzkoarrak, komuneroak Gipuzkoan…), eta horien artean itsas munduari buruzkoak nabarmendu ziren. Kezka horri erantzunez, Probintziako itsasgizonei eta nabigatzaileei buruzko bi lan argitaratu ziren, bai eta Euskal-Erria aldizkarian argitaratu ziren beste lan batzuk ere. Era berean, gipuzkoarren nabigazioari buruzko dokumentu ugari bildu zituen bizitzan.

Seoanek 1913an Donostian egin zen Nabigazio Historikoaren Erakusketa antolatzen eta Untzi Museoa sortzen parte hartu zuen. Espainiako Historiaren Errege Akademiako eta San Fernando Arte Ederretako Errege Akademiako kide urgazlea izan zen. Gipuzkoako Errege Geografia Elkartea Espainian sortutako lehena izan zen, eta haren lehendakaritza hartu zuen. Gainera, Gipuzkoako Monumentuen Batzordeko eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kide izan zen.

Gainera, Elkanok munduari bira egin zioneko IV. mendeurrena antolatu zuen, eta hari zor zaio San Telmo eta Urgulleko gaztelua zein Hondarribiko harresiak monumentu nazional izendatu izana. Seoaneko markes titulua jaso zuen bere aita hil ondoren eta, aldi berean, lehen Moratako Bizkonderria eskuratu zuen. Gainera, bere ezkontzagatik Alhamako markes ezkontidea izan zen. Karlos III.aren Errege Ordenako eta Portugalgo Kristoren Ordenako komendadorea ere izan zen, eta Itsas Merituaren Gurutze Handia eskuratu zuen.

Los marinos guipuzcoanos. Conferencia dada por D. Ramón Seoane y Ferrer, marqués de Seoane…, Donostia: Imp. de la Provincia, 1906.

Navegantes guipuzcoanos, Madrid: Imp. de la Revista General de Marina, 1908 (faks. ed., Donostia: Sociedad Guipuzcoana de Ediciones y Publicaciones, 1985).

«Un derrotero de Terranova del siglo XVII», RIEV, 3-3 (1909), 318-319. or.

«Documentos referentes a la invasión francesa en Guipúzcoa (1794 y 95)», Euskal-Erria, 61 (1909), 489-497 eta 537-545. or.; 62 (1909), 23-27, 64-67, 104-108. or., 149-153, 201-205, 289-293, 341-344 eta 449-453. or.; 63 (1910), 142-244, 158-160, 332-334, 381-382, 472-475, 516-520 eta 555-558. or.; 64 (1911), 27-31. or., 66-69, 120-124, 177-178, 210-214, 369-271, 311-314, 424-427, 467-470, 513-515 eta 559-563. or.; 65 (1911), 26-30, 64-68, 99-102, 158-161 eta 206-209. or.

Juan Sebastián de Elcano: primero que dió la vuelta al mundo, Donostia: Gipuzkoako Aldundia, 1929.

AGIRREAZKUENAGA ZIGORRAGA, J.; ALONSO, E.; GARCÍA, J.; MARTÍNEZ, F., eta URQUIJO, M. (zuz.), Diccionario biográfico de los parlamentarios de Vasconia (1876-1939), Vitoria-Gasteiz: Eusko Legebiltzarra, III, 2007, 2177-2184. or.

BILDARI, M. G., «De todo el País… El Marqués de Seoane», Euskalerriaren alde, 18, 289-290 (1928), 79-80. or.

MARTÍNEZ ARTOLA, A., «Seoane Ferrer, Ramón», Auñamendi Eusko Entziklopedia. Online arg.: http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/seoane-ferrer-ramon/ar-108230/ (2021eko otsailak 2).

URQUIJO, J. «El Marqués de Seoane (1858-1928)», RIEV, 19-1 (1928), 145. or.