Karguak eta lanbideak
Legelaria, historialaria eta publizista
Ibilbidea
Aita, Lucas Sainz, merkataria zen, eta ama, Maria Victoria Perez de Laborda, familia lur-jabe eta abeltzainekoa. Lehen ikasketak Tuterako institutuan egin zituen, eta, bertan, arte-batxilergoan graduatu zen hamasei urterekin. 1876an, Zuzenbidean lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitate Literarioko Zuzenbide Zibil eta Kanonikoko Fakultatean, eta, lau urte geroago, doktore-gradua lortu zuen. Josefa Castillo tuterarrarekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituen harekin.
Abokatu izan zen Tuteran, eta hiriaren ordezko epailea izan zen 1898an. Bere bizitzaren zati handi batean, Herriaren Adiskideen Tuterako Errege Elkarte Ekonomikoarekin estu lotuta egon zen. Elkarte honen helburua, Sainz y Perez de Labordak berak idatzita utzi zuenez, «Tuterarren aisia eta geldotasuna errotik desagerraraztea, nolabait ere instrukzio publikoa lortzeko, nekazaritza eta industria sustatzeko eta gainbehera ikusten ziren manufakturak berrezartzeko bidea ematea» izan zen. Erakunde hori hiru etapatan zuzendu zuen (1899ko urtarrilaren 1etik 1902ko abenduaren 31ra; 1913ko ekainaren 23tik 1916ko abenduaren 18ra; eta 1926ko apirilaren 14tik 1927ko ekainaren 6ra). Esparru horretan, beste ekintza batzuen artean eta beste tuterar batzuekin, San Frantzisko Javier ikastetxea (1887) sortzen lagundu zuen; Tuterako lehen azukre-fabrika (1899) sortu zuen, hil arte bertako kontseilaria izan zen, eta Lodosako kanala instalatzea sustatu zuen.
Primo de Riveraren diktadura hasi eta berehala, udalak desegiteko errege-dekretuaren arabera (1923ko irailaren 30a), zinegotzi izendatu zuten eta korporazioak alkate hautatu zuen urte bereko urriaren 4ko ezohiko bilkuran. Zazpi egun geroago, zinegotzigoa onartu bai, baina uko egin zion alkatetzari, osasun-arrazoiengatik. Hala ere, 1924ko urtarrilaren 21ean, beste zazpi zinegotzirekin, kargutik kendu zuten.
Historia zalea, hainbat egunkarirekin lan egin zuen maiz, Tuterako El anunciador ibérico egunkariarekin batez ere. Antiguallas tudelanas goiburu generikoarekin edo, batzuetan, Páginas tudelanas izenarekin emanaldika argitaratutako gertaera historikoei eta tokiko bizitzaren beste alderdi batzuei buruzko dibulgazio artikulu ugari argitaratu zituen. Besteak beste: «Las cadenas de las Navas» (1902), «Comedias, teatro y otros espectáculos» (1909), «D. Sancho el Fuerte y la ciudad de Tudela» (1912) eta «1873. proclamación de la República» (1906). 1907. urtearen hasieran, Juan Antonio Fernandezi, «liburu-saltzaile zaharrari», hainbat Antiguallas eskaini zizkion, bere figura aldarrikatzeko. Izan ere, miretsi egiten zuen eta azken honen obra erabili eta zabaltzen lagundu zuen.
Bere lehen lan inprimatuak, El castillo de Tudela. Datos históricos recopilados por D. M. S. P. y La Francesada en Tudela, 1904an argitaratu ziren. Bi lan historiko dibulgatzaile dira, ongi dokumentatuak. Bigarrenaz «monografia ona, dokumentu baimenduetan oinarritua, albiste bitxi, ugari eta fidagarriak dituena» zela esan zuen Antonio Perez Goyenak. Urtebete geroago, Apuntes sobre los proyectos de toma de aguas del Canal imperial en Tudela agertu zen. Antzeko lana zen, eta proiektu bikain horren aurka egin izana bidegabeki leporatutako hiriko buruzagi ohien ospea berrezartzera bideratuta zegoen. Hiru liburuxkak Julian Sutaranen inprentak argitaratu zituen, El Anunciador Ibéricoko zuzendariak.
1910eko ekaina eta azaroa bitartean, Tuterako Errege Sozietate Ekonomikoak bere obra osoa argitaratzeko interesa adierazi zuen, «Tuterako Hiztegi Historikoa» deitzen zuena, Yanguas y Mirandak egindakoaren jarraipena zela iritzita. Mariano Sainzek bere lan guztia bildu zuen, baita argitaratu gabea ere, eta titulu xumeago batekin aurkeztu zuen: Apuntes tudelanos, jakin baibazekien, besteak beste, aparatu kritikorik gabe Yanguas y Mirandarengandik urrun geratuko zela. Hala eta guztiz ere, Apuntes horiek, askotan argitaratu gabeko dokumentazioaren gainean landuak, nahitaez kontsultatu beharrekoak dira hiri horren historiarako. Esker onez, herrialdeko lagunen elkarteak merezimenduzko bazkide izendatu zuen. Lehen edizioa, elkarte horri eskainia, 1913an eta 1914an agertu zen (2 liburuki). Bigarrena, zuzendua eta handitua, baina osatugabea, 1925ean. Hirugarrena, egilea hilik ordurako (eta Jose Ramon Castrok zuzendu eta idatzia), 1969an.
1933an, Tuterako Udalak bere izena eman zion hiriko kaleetako bati (Rua kale zaharrari), hiriaren alde egindako ahaleginak aitortzeko. 1980an, ordea, lehengo izena berreskuratu zuen, baina oroitzapen-plaka bat jarri zuten bere jaioterriko fatxadan. Gaur egun, beste kale bat du Tuteran.
Obrak
El castillo de Tudela, Tutera: Julio Subiránen inp. eta liburu-denda, 1904.
La francesada en Tudela, Tutera: Julio Subiránen inp. eta liburu-denda, 1904.
Apuntes sobre los proyectos de toma de aguas del Canal imperial de Tudela, Tutera: Julio Subiránen inp. eta liburu-denda, 1906.
Apuntes tudelanos, 2 liburuki, Tutera: «La Ribera de Navarra» tip., 1913-1914.
Bibliografia
Gran Enciclopedia de Navarra, ahotsa «Sainz y Pérez de Laborda». Online arg.: http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17999.
IRIBARREN, M., Escritores navarros de ayer y de hoy, Iruñea, 1970, 180-181. or.
MARTÍNEZ ESCALADA, J., La historia de Tudela contada por sus calles, Iruñea, 1999, 253-255 eta 423. or.
PÉREZ GOYENA, A., Ensayo de bibliografía navarra desde la creación de la imprenta en Navarra hasta el año 1910, VIII., Burgos: Aldecoa inp., 1964, 337, 338, 539 eta 601. or.
ITURRIAK
TUTERAKO UDAL ARTXIBATEGIA, Jaiotze liburua, 5 eta 7. zk., eta udaleko aktak, 3 eta 4.
ARCHIVO UNIVERSIDAD DE ZARAGOZA, Artxibo Historikoaren atala, espedienteak, leg. 58.
