Karguak eta lanbideak
Elizako ikaslea.
Ibilbidea
Iruñean jaio zen, aita Tafallakoa, Angel Navascues Manterola, eta ama Iruñekoa, Maria Alarcon Juvera zituen. Jarduera intelektual handiko gaztea, baina osasun txarrekoa. Erlijio-ikasketak hasi zituen eta Salamancako apaizgaitegi Pontifizioan sartu zen. Tuteran hil zen tuberkulosiak jota, Pirinioen bi aldeetako euskal ikasketetan laguntzeko ahaleginean. Euzkadi, La Voz de Navarra eta Boletín de la Comisión de Monumentos Históricos y Artísticos de Navarra, parte hartu zuen. Eusko Ikaskuntzako kidea izan zen.
Miguel de Orreagaren lanik ezagunena, ezbairik gabe, Amaiurko balentria da. Bertan, erresumaren azken estertoreak kontatu zituen, independentzia galdu eta Gaztelako koroari atxiki baino lehen. 1922an amaitu zuen, gertaera historiko haren esanahiari buruzko eta gertaera hura zela eta Amaiurren (Baztan bailara) eraikitzeko asmoa zuten monumentuaren inguruko eztabaida publiko baten barruan, Gaztelako armadek Nafarroa konkistatu eta laurehun urte geroago. Nafarroako Monumentu Historiko-Artistikoen Batzordearen zuzendaritza-batzordeak «Nafarroako independentziaren azken defendatzaileak…» omentzeko egindako aho bateko proposamenaren ondoren, partikular, erakunde, Baskongadetako eta Nafarroako lau diputazioak, Iruñeko Udala eta hiriburuko prentsa atxiki zitzaizkion. «Amaiurko heroien» ekintzaren interpretazioa zalantzan jarri zenean, polemika publikoa eta izaera historiografikoa hasi ziren. Pedro Navascues ikerketa historikotik hasi zen borrokan. Gaiaren alderdi ideologiko-politikotik haratago, sortutako polemikaren ebazpena, Navascuesek zioenez, dokumentazio historiko erabilgarriaren azterketa bikainean oinarritu behar zen. Gaztelako setioaren aurrean, Amaiurren aldekoen zintzotasun morala goretsi zuen taldean kokatu zen (Julio Altadill, Jose M.ª Azcona, Joaquin Baleztena, Arturo Campion, Jesus Etayo eta Tomas Dominguez Arevalo), Espainiako errusumen bat egitearen kontrako matxinotzat hartu zituztenen aurka, nahiz eta horiek bide militarra erabili (Victor Pradera). Miguel Primo de Rivera jeneralaren estatu-kolpea 1923ko irailean gertatu zenean, polemika lausotu egin zen. Hura baino lehentxeago Amaiur argitaratu zen, Campionen ekarpen garrantzitsuarekin, hitzaurrean, etorkizun handiko historialari horren berme gisa. Gure Herrian ere aipatu zuten, eta autorearen oroitzapen goxoak gorde zituzten Georg Schurhammerrek eta Jose Ramon Castro historialari tuterarrek.
Lehen eskuko ikerketa dago bere lanean, baina, denbora eta aukera-arrazoiak zirela medio, ordura arte ezagutzen zenaren sintesia egin zuen, gaiari buruz zekiena ezagutarazteko, eta, hartara, eztabaidari amaiera emateko. Bere lanean, artxiboetan eta garaiko historialariekin, batez ere Arturo Campionekin izandako harremanean, ikerkuntzan lortutako prestakuntza metodologiko profesionala erakusten du. Hortik, agian, Euskal Herriko kristautasunaren jatorriaren kontu zaharra ikertzeko interesa sortuko zitzaion, Campion maisuaren Nabarra en su vida histórica idazlanean agertzen baita gaia. Gure Herrian gai hauetan lan egitea aurreikusi zuen: «Origines du peuple Basque (exposé des opinions et de l’état actuel de la question)»; «Civilisation des Basques primitifs»; «Religion des anciens Basques (état de la question)»; «Survivances de l’ancienne religion»; «Conversion de la zone latinisée au christianisme»; «Conversion des Basques insoumis»; «Influence des évêchés de Pampelune, Dax et Calahorra sur la conversion des Basques»; «Les Basques ultra pyrénéens. St. Leon (légendes), St. Amars, Ste. Rictrude». Proiektu horietatik guztietatik oharrak hartu baino ez zuen egin, antza, lana ez baitzuen idatzi. Lehenago, Nafarroako historiari eta Done Jakue bideari buruz argitaragabeak zituen zenbait artikulu argitaratu zituen.
Obrak
¡Amayur!: los últimos nabarros: vindicación de los caballeros patriotas que lucharon por la independencia de Nabarra y por los derechos de la Casa de Albret en los años 1521-1524; Arturo Campionen hitzaurrea, Iruñea: Viuda de T. Bescansa inp, 1923 (2. ed., ¡Amayur! Los últimos nabarros, Tafalla: Txalaparta, 2008).
Bibliografia
CAMPIÓN, A., «Presentación», a NAVASCUÉS, P., ¡Amayur! Los últimos navarros, Tafalla: Txalaparta, 2008, 15-30. or.
LAMARQUE, J., «Amayur par Miguel de Orreaga», Gure Herria, 3-12 (1923), 762- 764. or.
—«Pedro de Navascués: L’histoire basque en deuil», Gure Herria, 7-2 (1927), 185-188. or.
MAJUELO, E., «Prólogo» a Navascués, P., ¡Amayur! Los últimos nabarros, Tafalla: Txalaparta, 2008, 7-12. or.
EGILERIK GABE. Online arg.: http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/navascues-de-alar-con-pedrode/ar-98075/ (2021eko urtarrilak 26).
