MORALES GOMEZ DE SEGURA, Antonio (Cascante, Nafarroa, 1830eko urriak 18 – Cascante, 1910eko azaroak 17).

 Legelaria, kodetzailea eta politikaria

Cascanteko notarioaren semea eta 1839 eta 1860 artean desamortizatutako ondasunak eta hautesle-kalitatea eskuratu zituen familia batekoa zen. Batxilergoko gradua 1849an lortu zuen eta Zuzenbidean lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Zentralean 1857an. 1861eko azaroaren 15ean Iruñeko Abokatuenean kolegiatua, bertako dekanoa izatera iritsi zen. Madrilgo Jurisprudentzia Akademiako akademiko urgazlea (1887).

Tuterako barrutiko Probintziako diputatua izan zen, 1861eko uztaileko eta 1862ko otsaileko hauteskundeetan. Orduan, Garcia-Faltzesekin batera, dimisioa eman baitzuen, Gobernuak mendi eta errepideen arloan, Foru-erregimenaren aurka eraso egiten zuelako baimenik gabeko esku-sartzeekin, eta ez baitzeuden ados. 1863ko azaroko hauteskundeen ondoren, 1864an kanporatu egin zuten akten berrikuspenean.

1876ko hauteskundeetan, Oltza barrutiko Gorteetako diputatua izan zen, 1878ko abenduaren 30a arte. 1882ko abenduaren 17ko hauteskundeetan aukeratu zuten, baina 1883ko urtarrilaren 2an dimisioa eman zuen, eri egoteagatik. Hala ere, Lau-Buru egunkarira bidalitako gutun batean azaldu zuen probintzia egoera larrian zegoela, «1841eko Legea osatu gabe zegoelako», «alferrikakoa baitzen pertsona jakin batzuen ahalegin isolatua» eta «probintzian eta Gorteetan ordezkaritza sendoa» eskatzen zuen.

Diputazioko aholkularia izan zen eta Martinez Morentin, Corroza eta Sagaseta IIurdozekin batera, 1873ko apirilaren 20ko Irizpen batean parte hartu zuen, eta bertan, Zavala gobernadore errepublikano federalak karlisten matxinadagatik probintziari ezarri nahi zion bi milioi errealeko ekarpena errefusatu zuten, hori baimentzeko legerik ez zegoelako eta 1841eko Legearen kontra egiteagatik.

1876ko Aurrekontuen Lege Proiektuko 4. artikuluaren aurkarietako bat izan zen, Canovasi aurre eginez. Horren bidez, higiezinen, laborantzaren eta abeltzaintzaren gaineko zerga-araubide komuna ezarri nahi zen Nafarroan, «bertan ezartzeko, tokian tokiko inguruabarrek eskatzen duten moduan aldaketak eginez», eta Nafarroaren ekarpena handitu. Aldundiak eta zergadun nafarrek kontsumoaren gaineko zeharkako zergetan oinarritutako zerga-sistema erregresiboari eusteko izan zuten jarrerari eutsi zion, 1841eko Legeak onartutako araubide pribatiboa aldarrikatuz.

Campionen ustez, 1901ean «legelari entzutetsua eta hizlari oso adierazgarria, Berrezarkuntzako lehen Gorteetan, hain zuzen ere, Cánovas del Castillo jaunak ukatutako Erresuma zaharraren eskubideak, halako zio bidezkoak merezi bezalako hitz duinez defendatu baitzituen». Horregatik, 1878an Euskara Elkarteko ohorezko kide izendatu zuten.

Morales Gomezen Memoria sobre los principios e instituciones… 1880ko otsailaren 2ko Errege Dekretuaren arabera idatzi zen, Batzorde Kodetzailerako ekarpen gisa. Batzorde horretako lehen ataleko kide izan zen bera. Kode zibilaren oinarriak aztertzen parte hartu zuen Kongresuan. Txostena egiteko Iruñeko Abokatuen Elkargoaren eta Euskara Elkartearen txostenak eskatu zituen.

Hitzaurrean, asebeteta agertu zen «Espainiari kode zibil bat emateko obra handian erabil dadin, lurralde bakoitzeko behar sortu eta bereziekin bat etorriko den atomo bat bada ere eramateaz». Argitalpenaren bidez, Foru Aldundiak «etengabe erne dagoela erakutsi nahi izan du, dituen interesengatik; 1841eko abuztuaren 16ko Lege Itunduarekiko maitasunagatik, bere 2. artikuluan jarri baitzen legeria zibilari eta gaur egiten ari den erreformari dagokiena, eta nabarmendu du hain modu baldarrean egindako oroimenak horrelako ohorerik merezi duela».

Autoreak «izaera guztiz praktikoa» eman nahi izan zion, ikerketa historiko-legalik gabe, «legeak gizakiei egokitu behar zaizkielako, berez diren bezala, eta gizarteak eratuta dauden bezala: hau da, legeek ez dutela gehiago izan behar, herrien benetako beharren adierazpena baizik». Honako hau jaso zuen: «beren garrantzia dela eta, ezinbestekoak diren eta Nafarroarentzat salbuespen gisa geratu behar duten printzipioak eta erakundeak, bai eta orokortasuna onartuz bazter daitezkeenak ere». Berak egin zuen, «ama aberriarekin bat egiteko espirituaz, hark bere bizitza propio eta berezirako behar zuena suntsitzen ez zen neurrian, deliberatu zuen 1841eko Lege Itunduaren 2. Artikuluaren oinarria: kode orokorrak onartzea. «Hitzartutakoaren berrespena […] eta hura benetan eta behar bezala betetzea» zen helburua. Lau aldiz adierazi zuen itun izaera eta lege horren testu hitzartua.

Honako hauek osatzen dute obra: legeei, haien ondorioei eta haiek aplikatzeko arau orokorrei buruzko atariko liburuak, eta pertsonei, ondasunei eta jabetzari buruzko hiru liburuk, eta horiek eskuratzeko moduak. 1851ko kode-proiektua eta foru-xedapenen egokitzapena aztertu zituen, haiek egokitzeko edo desagerrarazteko. Konparaziozko azterketarako, honakoetatik abiatu zen: Nafarroan indarrean zeuden Foru Orokorra, Bilduma Berria, Gorteetako Koadernoak, erreferentziazko legeek berretsitako ohiturak, batzuetan, legearen aurkakoak, Zuzenbide erromatarra ordezko gisa, eta Justizia Auzitegi Gorenaren epaiak. Iturriak zerrendatu zituen, erresumak arlo horretan zuen ortodoxiaren arabera, Diputazioak 1885eko urtarrilaren 9an berretsi zuena. Diputazioak interesgarritzat jo zuen 1884ko apirilaren 18an probintziako funtsen kontura argitaratzea. 

Altadillek lana «oso goraipagarria» zela esan zuen. 1885eko ekainaren 10eko El Eco de Navarrarentzat, kodetze-batzordean oinarriak idaztean parte hartu zuenean, «Nafarroan indarrean zeuden legeak ez oztopatzen saiatu zen, eta kode osagarri gisa kode orokorra ezarri zuen, goizegi beharbada, eta oinarri horiek osatzen dituzten beste puntu interesgarri batzuetan ere parte hartu zuen». Hala ere, 1841eko Legea eta Nafarroaren eskumenak babestuz foralismo aitortua eta praktikatua izan arren, arlo zibilean oso onuragarritzat jo zen kodetzea, berdintasuna baitzekarren eta Zuzenbide Historiko Zibilaren arauak gizarte liberal berriarentzat zaharkitutzat jotzen baitzituzten.

Europa, Italia y el Pontificado, Madrid: Rivadeneyra inp., 1860.

Memoria que comprende los principios e instituciones del Derecho Civil de Navarra que deben quedar subsistentes como excepción del Código general y los que pueden desaparecer viniendo a la unificación. Redactada con arreglo al Real Decreto de 2 de febrero de 1880, Iruñea: Imp. Provincial, 1884.

Leyes especiales de Navarra, Iruñea: Imp. Provincial, 1899 eta 1904.

AGIRREAZKUENAGA ZIGORRAGA, I., «Morales Gómez de Segura, Antonio», Diccionario Biográfico Español de la Real Academia de la Historia. Online arg.: dbe.rah.es/biografías/84884/antonio-morales-gomez-de-segura (2020ko abuztuak 8).

—«Morales Gómez de Segura, Antonio», Diccionario biográfico de los parlamentarios de Vasconia (1876-1939), Gasteiz: Eusko Legebiltzarra, 2007, 1723-1726. or.

GARCÍA-SANZ MARCOTEGUI, A., Diccionario biográfico de los diputados forales de Navarra (1840-1931), Iruñea: Nafarroako Gobernua, 1966, 642-645. or.

JIMENO ARANGUREN, R., «Derecho civil navarro y codificación general española», AHDE, 82 (2012), 291-293. or.

LAYANA, C., «Biografías de los parlamentarios por Navarra (1869-1889)», Huarte de San Juan. Giza eta Gizarte Zientzien Fakultateko aldizkaria, 3-4 (1996-1997), 364-366. or.

PÉREZ GOYENA, A., Ensayo de bibliografía navarra, Iruñea: Nafarroako Foru Diputazioa, 1962, VIII., 408-410 or; IX., 271. or.