JAURGAIN, Jean-Baptiste (Ozaze-Zühara, Zuberoa, 1842ko azaroak 16 – Ziburu, Lapurdi, 1920ko martxoak 18).

 Historialaria, genealogista, heraldista eta literatur kritikaria

Jean-Baptiste-Etienne Jaurgain, Jean Jaurgain izenez ezaguna, Zuberoako antzinako familia noble batean jaio zen. Gurasoak Jean-Pierre Charles Jaurgain eta Marie Denised Etxebertz Harolle zituen. Emaztea Leontine Anastasie Touffu zuen. Ez zuten umerik izan.

Gerra franko-prusiarrean parte hartu zuen. Hirugarren Gerra Karlistan Nafarroa Garaira joan zen korrespontsal-lanak egitera, Parisko egunkari ospetsu batentzat. Iruñean egon zenean (1885, 1886, 1891) hiriko artxiboak aztertu zituen. Oso gizon jantzia izatera iritsi zen historia eta heraldika gaietan. Historiari buruzko lanak La Gazette de France, RIEV, Revue de Gascogne eta Revue des Etudes Anciennes aldizkarietan argitaratu zituen. Eskualtzaleen Biltzarreko buru izan zen (ipar Euskal Herrian euskara eta euskal kultura babesteko eta sustatzeko lana egiten zuen erakundea).

Lankidetza joria izan zuen historia eta heraldikaren inguruko aldizkari ugarirekin: La Gazette de France; Revista Internacional de los Estudios Vascos (1907-1917); Bulletin de la Société des Sciences, Lettres, Arts et d’Études Régionales de Bayonne (1919); Revue de Béarn, Navarre et Lannes (1884-1886); Revue de Gascogne (1886); Etudes Historiques et Réligieux de la ville de Bayonne (1892, 1894, 1902, 1903); Revue des Etudes Anciennes (1916).

Bere obra erudituarekin frogatu zuen, besteak beste, Arsioko Kartularioaren egiazkotasun falta, eta Baionako apezpiku izan omen zen San Leonen legenda herrikoia ezetsi zuen. Historiako Errege Akademiako kide izendatu zuten, eta Eskualtzaleen Biltzarra elkarteko buru izan zen. Hil baino pixka bat lehenago eskutitz bat idatzi zion bere semeorde Guillaume Marie Arnaud frantziar diputatu ohiari, ondoren Renaud Elizagarai Jaurgain (1871-1950) izena hartuko zuenari, bere inprimaki eta eskuizkribuen bildumaren legatua eginez, eta haietaz egin beharreko erabileraren inguruko jarraibideak eman zizkion. Agindua eman zion haren lanik batere ez argitaratzeko bera hil eta 30 urte igaro arte.

Donibane Lohizunen 1897an ospatutako «Congrès et Fêtes de la Tradition Basque» (Euskal Tradizioaren Kongresuak eta Jaiak) ekitaldietan, Jean Jaurgainek armarri bat diseinatu zuen, zazpi lurraldeak irudikatzen zituena, Zazpiak Bat armarria alegia, izan ere, ordura arte euskal lurraldeen armarriak elkarren ondoan jartzen ziren, baina inoiz ez heraldika-irudi bakar baten elementu gisa, sei armarriz osatua, honako hurrenkera honekin, ezkerretik eskuinera:

Goian: Nafarroako kateak, Navas de Tolosako batailaren ustezko oroigarria (hegoaldeko Nafarroa Garaia sinbolizatuz) eta Nafarroa Beherea (mendiz haraindiko Basse Navarre), Gipuzkoako armarria eta Bizkaiko armarria.

Behean: Arabako, Lapurdiko eta Zuberoako armarriak.

Histoire et généalogie de la maison d’Ezpeleta, Talence: [s.n.], 1877 (Paris: Hachette/BNF, 2018).

Nobiliaire de Béarn, Paris: Charles Blot, 1879.

Arnaud d’Oihenart et sa famille, Paris: Honoré Champion, 1885.

Châteaux basques: Urtubie, Baiona: Lamaignère, 1896

Etude historique et critique sur les origines du royaume de Navarre, du duché de Gascogne et de la Vicomté de Béarn, Pau: Ribaut, 1897.

La Vasconie: étude historique et critique sur les origines du royaume de Navarre, du duché de Gascogne, des comtés de Comminges, d’Aragon, de Foix, de Bigorre, d’Alave et de Biscaye, de la vicomté de Béarn, et des grands fiefs du duché de Gascogne, Pau: Garet inp., 1898-1902, 2 libk.

Quelques légendes poétiques du pays de Soule, Ligugé (Vienne): Saint Martin inpr., 1899 (lan honetan Jaurgainek argitaratu zuen Zuberoako kantu ospetsua, Bereterretxen kantoria, non Andozeko ibarra aipatzen den).

Corisande d’Andoins Comtesse de Guiche et dame de Gramont, Baiona: Lamaignère, 1907.

«Le Nouveau Testament de Liçarrague», RIEV, 1. libk., 3 (1907), 288. or. eta hur.

Episodes de la guerre civil de Navarre, d’après un Compte de Pedro-Periz de Jassu, bailli de Saint-Jean et receveur des derniers royaux de Basse Navarre, 1451-1455, Baiona: Lamaignère, 1908.

Journal de Pierris de Casalivetery, notaire royal de Mauléon de Soule…, Paris: Honoré Champion/ Aux: Léonce Cocharaux, 1908.

«Les Beaumont-Navarre: notes historiques et généalogiques», RIEV, 3. libk., 3 (1909), 46-62., 182-191. eta 637-651. or.

«A propos de Los refranes vascos de Sauguis», RIEV, 3. libk., 3 (1909), 320-330. eta 4. libk. 4 (1909), 456-461. or.

Troisvilles, d’Artagnan et les Trois Mousquetaires. Etudes biographiques et héraldiques, Paris: Honoré Champion, 1910.

La maison de Caumont-La Force, généalogie de ses diverses branches du XVe siècle à nos jours, restifiée et suivie de ses preuves, Paris: Honoré Champion, 1912.

«Toponymie basque», RIEV, 6. libk., 2 (1912), 161-171. or; 7. libk, 2 (1913), 261-273. or., eta 3 (1913), 398-418. or.; eta 8. libk., 1 (1914), 51-72,. or., eta 2 (1914), 267-281. or.

L’évêché de Bayonne et la légende de Saint-Leon, Donibane Lohizune: Nouvelle Mile Biguet liburudenda, 1917.

Deux comtes de Comminges béarnais au XVº síècle. Jean de Lescun, bâtard d’Armagnac et Odet d’Aydie, seigneur de Lescun, Paris: Honoré Champion, 1919.

«Les baillis du pays de Labourd», BSSLAB, (1919), 103. or. eta hur.

D’ELISSAGARAY DE JAURGAIN, J. R., «Un aperçu sur un historien du Pays Basque, historiographe d’Oihenart: Jean de Jaurgain», in Oihenarten laugarren mendeurrena. Euskaltzaindiaren XII. Biltzarra, 1994, 509-524. or.

LAMANT-DUHART, H., Armorial du Pays Basque, Biarritz, 1997, 250-251. or.

URQUIJO E YBARRA, J. de, «Necrología», RIEV, XI. libk. (1920), 145-147. or.