HUARTE Y JAUREGUI [UHARTE JAUREGI], Jose Maria (Iruñea, 1898ko ekainak 14 – Madril, 1969ko otsailak 10).

 Abokatua, artxibozaina eta historialaria

Jose Maria Huarte Iruñeko kale nagusiko familia-etxean jaio eta laugarren semea izan zen. Alberto Manuel Huarte Machin zuen aita, Isabel Katolikoaren ordenaren jauna eta Nafarroako hainbat kultura-erakundetako presidentea, Erresuma Zaharreko hiriburuan jaioa, eta Manuela Jauregui y Burdaspal ama, Huelvakoa

Prestakuntza intelektual handiko gizona zen, Filosofia eta Letretan eta Zuzenbidean lizentziatua, Maltako ordenako jauna 1935az geroztik, eta Madrilgo Nobleziako errege-kidegokoa, Zarauzko plazako komandante burua (matxinatuek plaza hartu zutenean), eta Nafarroako Errege eta Artxibo Nagusiko artxibozain buru izan zen 1921etik 1936ra, geroago Boletín de la antigua Comisión de Monumentos de Navarra aldizkariko zuzendari izendatu zuten 1927an, Foru Aldundiak Bigarren Errepublikaren garaian sortu zuen Nafarroako Kultura Kontseiluko kide, baita San Fernandoko Historia eta Arte Ederretako Errege Akademietakoa ere. Hainbat gai landu zituen, eta genealogia eta heraldika gaietan espezializatu zen.

Historiari, etnografiari eta artxibistikari buruzko lan ugari argitaratu zituen hainbat aldizkaritan, hala nola, Euskalerriaren Alde, Vida Vasca, Boletín de la Comisión de Monumentos de Navarra, Revista Internacional de Estudios Vascos eta Boletín de la Real Academia de la Historia, eta kazetaritza-artikulu ugari Diario de Navarra egunkarian, Nafarroako pertsonaia historikoei buruz (Tiburcio Redin, Lizarrako Fray Diego, Fray Vicente Bernedo, Francisco de Navarra, Francisco Espoz y Mina, Mariano Arigita, Jeronimo Ustariz, etab.).

Italiako Koroaren ordenako eta Meritu Melitensearen ordenako ofizial handia ere izan zen, San Mauricio eta San Lazaro (Italia) eta liberatzailearen (Venezuela) komendadorea eta meritu zibilaren ordenaren jauna.

1948ko urriaren 12an ezkondu zen, Gasteizen, Maria Isabel Gonzalez de Olañeta Ibarreta andrearekin (Madril, 1893ko apirilaren 22a-1958ko uztailaren 11a), Valdeterrazoko III. markesa, Espainiako Handia, Antrinetako II. bizkondesa eta Maria Luisa Erreginaren ordenako dama, Montpensierreko dukea Fernando de Orleans printzearen alargun. Ez zuten seme-alabarik utzi.

RÚJULA Y OCHOTORENA, J. de, Ciadonchako markesarekin, Nobiliario del Reino de Navarra. Tomo I: Nobleza Ejecutoriada en los Tribunales Reales de Corte y Consejo de Navarra 1519-1832, Madrid: Tipografía Católica, 1923.

«El solar de Altuna en Azpeitia», Euskalerriaren Alde, 15 (1925), 1. or. eta hur.

«Juan de Anchieta. Sus retablos y los de sus discípulos», Euskalerriaren Alde, XV (1925); aparteko tirada: Donostia: Martin y Mena, 1925, 19. or.

«Los primitivos del euskera. Dechepare y su tiempo», Euskalerriaren Alde, 15 (1925), 26. or. eta hurrengoak; aparteko tirada, Donostia: Martin y Mena, 1926, 11. or.

«La imprenta en Guipúzcoa. El primer impresor», Euskalerriaren Alde, 16 (1926), 1-6. or.

«El archivo de Navarra», Vida Vasca, 5 (1928), 209. or. eta hur.

Don Tiburcio de Redín, Barón de Bigüezal, Iruñea, 1930.

Paisajes y trajes de Navarra, Iruñea, 1930.

«Las mujeres de Navarra», Vida Vasca, 11 (1934), 134. or. eta hur.

AMÉZAGA, E., Autores vascos, Bilbo: autorea, 1984-1996, 9 liburuki, IV, Bilbo, 1987, 325-326. or.

GARCÍA CARRAFFA, A. eta A., Linaje de Burdaspal. Apuntes genealógicos y heráldicos de esta noble familia, Madrid: Antonio Marzoren inp., 1925.

HUARTE, A., Apellido Huarte. Apuntes genealógicos y heráldicos de esta noble casa y familia, Salamanca: Imp. Comercial Salmantina., 1932.