Baskoniako Zuzenbide Historiko eta Autonomikoaren Azterketarako Fundazioa

← Sarreretara itzuli

NOTITIA VASCONIAE GAZTELA ETA LEONGO EGILEAK ETA OBRAK

GAZTELAKO ERREGEEN KRONIKA LATINOA(Crónica de Castilla, Chronica latina regum Castellae) (1236)

Ibilbidea

Egilea nor izan zen ez da ziurra, baina litekeena da Juan de Soria izatea, Osmako gotzaina eta 1217tik 1239ra bitartean Fernando III.aren kantzilerra izandakoa. Fernán González kondearen heriotza da kontakizunaren abiapuntua, 970. urtean, baina narrazioaren muina Alfontso VIII.aren erregealdia da (1158-1214). Kronikak printzeen ispilutzat aurkezten du monarka. Fernando III.a Santuaren erregealdiarekin amaitzen da kontakizuna: 1230eko bat-egitea eta 1236ko Kordobako konkista dira, hain zuzen, kronikaren azken mugarriak. Kronika Latinoan lanean nabaria da euskarri dokumental sendoa; ezagun da kantzilerren dokumentazioa kontsultatu zuela egileak, eta haren memoriatik jasotako gertakariak ekarri zituela kronikara. Horrez gain, Lucas de Tuy eta Rodrigo Ximenez Radakoa historialarien obretatik ere jaso zuen informazioa, eta bi-biak aipatzen ditu.

Baskoniari buruzko erreferentziak lehen kapitulutik agertzen dira: «la huérfana doña Mayor, hija del ya nombrado conde Sancho, fue dada en matrimonio al rey de Navarra y Nájera Sancho, nieto de Sancho Abarca. El rey Sancho tuvo de doña Mayor dos hijos, García y Fernando, quienes se enfrentaron en Atapuerca, donde murió el rey García. Así el rey Fernando poseyó su reino, el de su hermano y el de León, ya que se había casado con la hija de Bermudo, rey de León». Antso III.a Gartzez Nagusiaren ondorengotza nola izan zen gogoratu ondoren, bosgarren kapituluan, informazio okerrarekin, honako lotura hau egiten du: «se dice que el rey de Navarra, [García] Ramírez, hijo del infante Ramiro, que fue hijo del infante Sancho y de cierta dueña, hijo del rey García, el que fue muerto en Atapuerca, fue su vasallo cuando alcanzó la corona del Imperio y fue por todos considerado emperador». Kronikaren 10. kapituluan, Gaztelak Logroño eta beste hiribildu eta gaztelu batzuk —aurrez Antso VI.a Jakitunak okupatu zituenak— berreskuratu zituela aipatzen da, eta 14. kapituluan, Logroño inguruetan Corboko gaztelua eraikitzeko lanen berri ematen da, nafarrak Gaztelako erresuma suntsitzen hasi zirela aipatuta. Kronikaren 16. kapitulua, Gaztelak Araba, Gipuzkoa eta Durangaldea konkistatu zituen urteei buruzkoa (1199-1200), bereziki interesgarria da, konkista horren lekukotzarik ia ez baitago agirietan eta kroniketan: «El glorioso rey de Castilla, que no olvidó los daños que el rey de Navarra le había causado a él y a su reino en el tiempo de su tribulación, entró en su reino y comenzó a devastarlo. Como el rey de Navarra viera que no podía resistirle, dejó su reino y se refugió junto al rey marroquí: fue a la ciudad de Marrakech para implorar su ayuda y suplicar que se dignara a socorrerle. Entre tanto el rey de Castilla asedió Vitoria y, mientras duraba el asedio, adquirió todas las fortalezas vecinas, Treviño, Argazón, Santa Cruz, Alchorroza, Vitoria la Vieja, Arlucea, la tierra que se llama Gipuzkoa, incluso San Sebastián, Marañón, San Vicente y algunas otras. Finalmente, se le entregó Vitoria, y así obtuvo toda Álava y las tierras vecinas, y con victoria volvió a Castilla. El rey de Navarra, desasistido de toda ayuda, aunque recibió cierta suma de dinero y consiguió que el rey marroquí le asignara en Valencia unos réditos, permaneció en tierras marroquíes mucho tiempo. Se firmó una tregua entre el rey de Castilla y el rey de Navarra, quedando todos los castillos y villas que el rey de Castilla había conquistado en el reino del rey de Navarra en poder del rey de Castilla».

Obrak

Charlo Brea, L. (arg.), Crónica latina de los reyes de Castilla, Cádiz: Universidad, 1984. Charlo Brea, L. (arg.), «Chronica latina regum castellae», Chronica hispana saeculi XIII, Corpus Christianorum. Continuatio Mediaevalis, Turnholthi: Brepols, 1997, 7.-118. or. Gaztelaniazko itzulpena: Charlo Brea, L. (arg.), Crónica latina de los reyes de Castilla, Madrid: Akal, 1999.

Bibliografia

Fernández-Ordóñez, I., «De la historiografía fernandina a la alfonsí», in Alcanate, 3 (2002-2003), 93.-133. or.

Martin, G. (arg.), «Chronica regum Castellae», in e-Spania, 2 (2006).

Aipamen bibliografikoa

Lizarraga Rada, M., “Gaztelako erregeen kronika latinoa”, Jimeno Aranguren, R., (dir), Notitia Vasconiae. Baskoniako historialarien, legelarien eta pentsalari politikoen hiztegia, T.I, Iura Vasconiae fundazioa, Donostia, 2020, pp. 311-312.

Espainiako Gobernuaren Berreskuratze, Transformazio eta Erresilientzia Planaren esparruan Next Generation EU funtsek finantzatutako proiektua


Laguntzaileak:

Diputación Foral de Gipuzkoa
Ministerio de Ciencia, Innovación y Universidades - Gobierno de España
IVAP