Karguak eta lanbideak
Institutuko katedraduna, abokatua eta kazetaria
Ibilbidea
Mañeruko Jose Tiburcio Garcia Goñiren eta Iruñeko Florencia Abadia Ororbiaren semea, Zuzenbide zibil eta kanonikoan lizentziatu zen Salamancako Unibertsitatean. Geografia eta Historiako katedradun numerarioa izan zen Tapiako institutuan (Asturias), 1875etik 1877ra. 1876ko abenduaren 22an doktore gradua eskuratu zuen Filosofia eta Letretan, bikain nota lortuta. Diskurtsoa Madrilgo Unibertsitate Zentraleko klaustroan irakurri zen Historia y juicio crítico de la conquista de Navarra izenburupean, eta hurrengo urtean argitaratu zen Iruñean. Hala, Garcia Abadiak Nafarroaren konkistari buruzko doktore-lanak inauguratu zituen.
1877ko otsailaren 3an Geografia eta Historia katedraren jabetza hartu zuen Zamorako institutuan. Idazkari lanetan ere aritu zen, 1886ko otsailaren 10ean zuzendari izendatu zuten arte. 1890eko irailaren 1ean utzi zuen kargua, eta katedradun numerario gisa jarraitu zuen, handik gutxira, hil zen arte.
Espainiako Elkarte Geografikoaren bazkide sortzailea izan zen, kazetaria, abokatutzan jardun zuen eta bere ideia politikoengatik nabarmendu zen, lehenik karlistak eta, 1888an banandu ondoren, integristak.
Nafarroatik kanpo bizi izanak ez zion eragotzi bere jaioterriarekin harremanak izatea. Herriko egunkariek udako egonaldiak jasotzen zituzten Iruñean. Bidaia horiei esker, adibidez, San Fermin jaietan (1882-1886) hiriburuko Udalak 1880ko hamarkadan antolatutako lehiaketa guztietan epaimahaiko izateko aukera izan zuen. 1902an, Garcia Abadiaren gorpuzkinak Zamoratik Iruñeko hilerrira ekarri zituzten.
Lecciones de Geografía irakaslanik handienari dagozkio, eta Nafarroaren konkistaren inguruan egindako lanak bere alderdi historialarienaren berri ematen du. Azken horretan bere buruari galdetzen zion ea konkista horrek moralki gorespena merezi zuen eta ea Fernandok nolabaiteko eskubiderik ote zuen bertako errege legitimoak suntsitzeko. Helburu horrekin, Erresumaren azken urteetako aipamen historikoa egiten du, eta dekadentziari buruzko gogoeta labur batzuk azaltzen ditu. Horien arrazoi nagusiak jatorrian eta garapenean kokatzen ditu. Sarrazenoen aurkako borrokak bizia eman zion erresuma zaharrari eta haren amaierak heriotza ekarri zion. Atzerrian gerrarik ez zegoenez, desadostasun sakonak lehertu ziren barruan: Frantziaren edo Gaztelaren aurrean desagertu beharra zen. Gehiago ere izan zen: agintarien trebetasunik eza eta menpekoen obedientziarik eza, barneko konponezinak eta atzerriko eraginak… Fernandoren merezimendua murriztu nahi izan gabe, Nafarroaren jabe egiteko erabilitako bitarteko maltzurrak zentsuratzen ditu.
Konkistan lortu nahi ziren tituluak eta Julio II.a aita santuak erregeen aurka egindako eskumikak eta oinordetzako eskubideak kritikoki aztertu ondoren, Garcia Abadiak dio bidegabea izan zela Nafarroaren inbasioa, eta Fernandok ezin izan zuela inolako eskubidetan oinarritu, non eta ez diren horrela indarra, nagusitasuna eta maltzurkeria. Aita Mariana eta historialari moderno eta atzerritarrak ditu oinarri, honako hau esateko: «Erlijioa izan zen, ia beti, bere politikarako baliatu izan zuena».
Baina Fernando gaitzesten badu moralaren eta zuzenbidearen ikuspegitik, goretsi egiten du zentzu politikoan, Espainiari eta, bereziki, Nafarroari ekarri zizkion abantaila handiengatik. Espainiak bere batasuna amaitu zuen, nazio guztien nahia, eta gorputz sendo eta indartsua osatu zuen. Nafarroak gerra zibilak amaitu zituen eta Fernando bere foruak, erabilerak eta ohiturak errespetatu zituen erregea izan zen. Nafarroak ez zuen independentzia galdu Gaztelako kide izanik. Hau izan zen bere bigarren aberria, lehena bezain maitea. Eta amaitzeko, historialari nafar baten esaldia: «Orduan, Nafarroa espainiarra bihurtu zen Nafarroa izateari utzi gabe».
Garcia Abadiak, beraz, gaitzetsi egiten ditu konkistaren arrazoiak, baina onartu ondorioak: amaiera zoriontsuak ezin zuen kutsatu jatorri bidegabea, edo alderantziz.
Obrak
Historia y juicio crítico de la conquista de Navarra: discurso leído ante el Claustro en el acto de recibir el grado de Doctor en la Facultad de Filosofía y Letras, Iruñea: Joaquín Lorda inp., 1877, 38 or.
Lecciones de Geografía elemental acomodadas… al programa de esta asignatura en los establecimientos de 2.ª enseñanza, Iruñea: Joaquín Lorda inp., 1882.
Lecciones de Geografía elemental: acomodadas a la índole y extensión de esta asignatura en los Institutos de 2.ª Enseñanza, 4. ed., Iruñea: Nicolás Marcelino inp., 1895, VIII + 321 or.
Bibliografia
LAVADO SUÁREZ, L., «Eloy Risueño Muriedas y la conquista de Navarra», Huarte de San Juan. Geografía e Historia, 19 (2012), 229-275. or.
ITURRIAK
Boletín de la Sociedad Geográfica de Madrid, Madril, 1876-1890.
Boletín Oficial de la provincia de Zamora, Zamora, 1833-1936.
Heraldo de Zamora, Zamora, 1896-1942.
El magisterio español: Revista General de la Enseñanza, Madril, 1867.
Lau-Buru, Iruñea, 1882-1886.
