Karguak eta lanbideak
Legelaria, gobernaria eta idazlea
Ibilbidea
Tuteran sortua, Joaquin Ezquerra del Bayoren semea, etxe/jauregia eta Gorteetan eserlekua zuen familia batekoa izan zen. Madrilen jurisprudentzia eta administrazioa ikasi zituen, eta Madrilgo Jurisprudentzia eta Legeriaren Akademian abokatu eta idazkari aritu zen. Erresumako nekazaritza orokorra ikuskatzeko errege-mandataria izan zen Nafarroan, gobernadore zibila hainbat probintziatan eta Espainiako Bankuaren aholkularia Bartzelonan, azken honetan emaztearekin, Solferinoko dukearen alabarekin, eta Julia Ezquerra Llanza alabarekin bizi izan zen. Nafarroan Laboako jaurerri zaharra hartu zuen oinordetzan, Lizoain bailaran.
Navascues y Bobadillak Estatuaren aurrekontuaren kargura Sustapen Sail bat sortzeko egindako proposamenaren aurka Foru Diputazioaren jarrerari atxiki zitzaion liberal nafarretako bat izan zen, eta 1861ean La Ley de 16 de agosto de 1841 izeneko liburuxka argitaratu zuen. Nafarroako Foru Diputazioa eta Navascués jauna. Lehen Errepublikaren garaian, Espainiarrok aberririk ez dugu leloaren alde egin zuen.
Navascues diputatuaren eta Diputazioaren arteko eztabaidan planteatutako gaiek «garrantzi handia» zutela esan zuen: Nafarroan Sustapen Saila ezartzearen komenigarritasuna eta egokitasuna argitzea, 1841eko Legeari buruzko eztabaida eta Gorteetako diputatuekiko harremanak.
1839ko Legeak Foruak berretsi zituen, «berrespena aukeratzean, eta ez Bergarako Hitzarmenean jasotako kontzesioa, zeinak onartzen baitzuen probintzia horietako Foruak bazirela, eta guztiz beharrezkoa zela haiek entzutea, aldatu ahal izateko». Mandatariek negoziatutako testua aipatu zuen, eta 1840ko abenduaren 10ean Foru Diputazioak onartu izana, 1841eko Legearen sorburua, eta honako hau ondorioztatu zuen: «Lege honek, transakzio baten alaba izan zenez, Gobernuari eta Nafarroari eskubideak eman zizkien eta betebehar korrelatiboak ezarri zituen, haien artean nagusietakoa izanik berau ez indargabetzea, ez aldatzea, gauzatzeko erabilitako bitarteko berak erabiliz ez bazen».
Legean, «ez ziren Foruak bertan behera utzi, ez saldu, herri xehe ezjakinak hasiera batean uste zuen bezala; Gobernua ere ez zen engainatu, egun beren burua ilustratutzat jo nahi duten batzuek dioten moduan». Hala ere, «ukaezina da [Nafarroa] kaltetuta atera zela hainbat alorretan. Horregatik da Nafarroako Foruak aldatzeko legea, ez berresteko, ez murrizteko, ez emateko, ez zabaltzeko». Esparterok Espainiaren une hartan zuen eginkizuna aipatu zuen, eta hark «Nafarroaren eta Espainiaren beharrekin bat zetorrela uste zuen: hitz batean, bidezkoa zela sinetsi zuelako».
Nabarmendu zuenez, Nafarroako probintziak «antzina-antzinatik izan du beste erakundeekiko antolakuntza desberdina alderdi ekonomikoan, administratiboan eta zibilean, eta alderdi politikoan ere ez da haiek bezala arautu […], ez du soilik Diputazio Probintzial bat izan behar, baizik eta ahalmen eta eskubide gehiagoz apainduta egon behar du, bere esku dauden interesak handiagoak direlako». Foru Diputazioak Nafarroako Kontseiluarekin eta Erresumako Diputazioarekin dituen ahalmenei buruzko 8. eta 10. artikuluekin azaldu zuen, «aldez aurretik berezko eskurantza zehatzekin» bazela. Horregatik, «autoritate moral handia hartu zuen, eta, harrezkero, herri horien interesei zuzenean edo zeharka eragiten dien guztia zaindu behar du».
Diputazioaren portaerari lagunduz, honako hau esan zuen: «haren helburua ez zen Navascues jauna umiliatzea izan, ez maisu aholkurik ematea, ez bere barrutiko hautesleen eta probintzia osoko biztanleen begietan sona belztea, baizik eta aurrerantzean horrelako arazo larriak sor zitezen prebenitzea eta saihestea». Ez zion Sailaren sorrera eskatzeko eskubidea ukatu, baizik eta «ez zen zuhurra eskatzea, eta gainera alferrikakoa eta desegokia zen».
Zuzenketaz gain, Navascuesek 1841eko Legearen aldaketari buruz esandakoak kezka eragin zuen, «lege arrunt bat, bere eraketan inguruabar berezirik hartu ez zuen legea; aldatzeko bi kidego kolegegileetako kideen erdia gehi bat biltzea nahikoa zen legea». Ezinezkoa zen «inola ere» diputatuak aipatu mo- duan berritzea. Horregatik, Diputazioak «abenduaren 15eko jakinarazpena bidaltzeko beharra ikusi zuen».
Navascues «minduta» zegoen, eta liburuxka argitaratu zuen: «Nafarroa guztiak harrituta eta atsekabez irakurriko zuen bertan egiten diren oinarririk gabeko erasoengatik, ez bakarrik Diputazio Probintzialaren aurka, baizik eta 1841eko abuztuaren 16ko Legearen aurka». 1847an Bizkaian izan zuen portaerarekin eta bere «Oharren» argitalpenarekin lotu zuen. Orduan bigarren edizio bat idatziko zuen, «bere liburuxkan bezala Foru Diputazioari eta Foruak Aldatzeko Legeari eraso eginez».
Navascuesek Foruei begira nafarren artean egindako zatiketa baztertu zuen, «bi alderdi baino ez» zeudelako: 1841eko Legearen aldekoak, «biztanleen ia erabateko adostasuna»; eta, bestetik, «kemenez eta irmoki saiatuz […], gaurkotasun hutseko gauza gisa egiten dutenak, eta erorialdia prestatzeko, ezin baitzaio parez pare aurre egin, bere justiziari, bere benetako izaerari, oinarri dituen aurrekari agurgarriei eraso egiten dietenak. Azken alderdi horretako burua da, eta soldadu bakarra aldi berean, Rafael de Navascues jauna».
Ezquerra eta Diputazioa bat etorri ziren, diputatuak 1841eko Legearen esentzia eta izaera hertsatuari eraso egiten ziola esatean; izan ere, haren hitzetatik ondorioztatzen zen «lege arrunta» zela, legegileak bere agintaritza eta erabakiagatik alda zezakeena.
Bere bigarren lana, Los españoles no tenemos patria, Lehen Errepublikako federalismoak zatitzeko arriskuaren aurrean nazio-batasunaren aldarrikapen patetikoa izan zen.
Obrak
La Ley de 16 de agosto de 1841. La Diputación Provincial de Navarra y el señor Navascués, Madril: M. Rivadeneyraren inprimategia eta Estereotipia, 1861.
Los españoles no tenemos patria, Madril: Julián Peñaren Tipografia-etxea, 1869.
