Karguak eta lanbideak
mendeetakoak, zehazk
Ibilbidea
Lan laburra da. Guretzat, hirugarren pasarteak dauka interesa. Izan ere, Akitaniako Dukerri sortu berriko lehen erregeen inguruko albiste labur batzuk daude jasota, guztiak ere vii. mendekoak; era berean, esaten da Dukerriak gero eta autonomia handiagoa duela agintari frankoekiko. Neustriako maiordomo Ebroinoren agintaldian (uste da haren lehen agintaldiaz ari dela, 658./659.-673. urte artekoa), Felix izeneko handiki batek (Tolosako patrizioa eta hiri berean sortua) Pirinioetara bitarteko civitates edo hiri guztietan agintzen zuen, baskoi ustelak —nequissimae— barne. Felix zendutakoan, Lupus izeneko morroi —puer— hurko bat haren oinordekotzat onartua izan zen, eta alderrai nahiz iheslari asko atxiki zitzaizkion. Lupo, handik gutxira, errege frankoaren aurka matxinatu, haren eskualdeei eraso egin, eta Limogesen sartu zen. Duke berriak beharturik, hiriko apezpikuak eta herritarrek fideltasuna zin egin zioten, eta subiranotzat aitortu zuten. Lupo, hagiografoaren esanetan, San Martzialen hilobian sartu zen, eta hango harribitxi batez jabetu nahi izatean, Prokulo zeritzon herritar batek ezpataz zauria eragin zion buruan. Laguntzaileek Lupo artatu zuten bitartean, hilobia argitzen zuen lanparako olioa zaurian botatzeko agindu zien dukeak. Testuaren arabera, handik kea eta sugarrak atera ziren. Honatx pasartea, hitzez hitz:
Quodam tempore, cum Ebroinus comes palatii, maior domus Francorum regni, in aula regis adesset et omnes nequitias seu iniquitatis, quae in universa terra fiebant, superbos et iniquos homines super eorum facinus viriliter subpremebat, et pax per omnem terram plena et perhacta adrisit. Tunc surrexit pues unus nomine Lupus, qui et auctor nominis sui adesse voluit, ad Felicem, nobilissimim et inclitum patricium ex urbe Tholosanensium, qui et principatum super omnes civitates usque montes Pireneos, super gentem nequissimam Wascorum obtinebat. Eo defuncto, antedictum Luponem principem super se omnes statuerunt, et omnes vagi profugique ad eum adeserunt, et tanta plurima ad eum assistebat, ut ei ex diaboli consensu elatio inreperet, ut regem francorum debellaret et in sedem regiam se astare faceret, et cum universo agmine iter arriperet et illis in partibus festinanter incederet. Advenit et pontificem ex ipsa urbe et omnes concives ad se adunare iussit, ut fidem eorum extorqueret et eos ad suum regimen perstringeret. Cum vero in cubiculum, ubi sanctus Marcialis sepultura meruit tumulari, fuisset ingressus, cepit prespicere eius sepulcrum. Quod cernens, vidit ibi lumbare aureum cum preciosis gemmis ornatum et eum exinde cogitavit auferre. Sed cum ingressus ad limen ostii ipsius speluncae esset, sic iubente Domino et intercedente beato Marciale, quidam homunculus ex ipsa civitate [cui] nomen Proculus arripuit gladium et eum in cerebrum eius defixit. Cumque sui sodales hinc et inde eum sustentare cepissent, de oleo beati viri, quod in lucerna accendebatur, in ipsa plaga iussit deferri. Sed eadem hora, multis cernentibus, flamma cum fumo de ipsa plaga exilivit, et tantus tremor ibidem advenit, ut vix aliquis ex ipsis concivibus noctem se sperarent attingere. Sed nutu Dei et intercedente beato viro, hora non diei ipsis pax et gaudium inenarrabile nutu Dei advenit. Iam et palatio regi francorum et omnes urbes et castella timor et tremor et murmur nimius ipsius invaserat, unde Domini misericordia, adiuvante et intercedente famulo Dei, beato viro sancto Marciale, pax restituta continuo omnibus fuit (Ex miraculis s. Martialis, 3).
Zaila da testua interpretatzea. Ez dakigu zer-nolako hedadura izanen zuen Felixen mendeko lurraldeak; Lupok oinordetzan jasotakoak, alegia. Era berean, hagiografoak ez zuen zehaztu gertakarien kronologia, haren helburua santua laudatzea baitzen, bai eta santuaren hilobiaren inguruan gertaturiko mirariak ezagutzera ematea ere. Historiografiaren arabera, tolosarraren heriotza eta Luporen igoera 672. urte inguruan gertatu ziren. Izan ere, 673an, matxino bisigodoei laguntzera doan Lupus duke franko hura ––Julian Toledokoak aipatua (Hist. 27)–– eta harako duke akitaniar hura pertsona berbera dira, historiografiaren esanetan. Data haietan, gainera, Lupus izeneko duke bat ageri da Saint-Pierre-de-Granonen egindako kontzilioko aktetan (673.-675. urteak). Esaten da Akitaniako elizjendea bildu zuen batzar hartako burua izan zela. Aldiz, ez dakigu noiz izan ziren Limogesko gertakariak, hots Martzialen hagiografoak kontatutakoak, ez baitakigu Lupo santuaren hilobian hil ote zen ere. Egileak, testuan, dukeari erabateko ezinikusia agertzen badio ere, ez da pozten haren heriotza probableaz,eta era berean, ez da inola ere aipatzen Martialisen mendekua izan daitekeenik. Horrenbestez, pentsatzen dugu akitaniarra bizirik aterako zela zauri haietatik.
Obrak
«Ex Miraculis S. Martialis», Holder-Egger, O. (arg.), in Monumenta Germanica Historiae, Scriptores, 15, 21, Hannover: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1887, 280.-283. or.
Bibliografia
Besga, A., Domuit vascones: el País Vasco durante la época de los reinos germánicos. La era de la independencia (siglos v-viii), Bilbo: Astarloa, 2001.
Boyer, J.-F., «Limoges, ville ducale et royale dans l’Aquitaine du haut Moyen Àge», in Vergnolle, E. (koor.), Haute-Vienne romane et gothique. L’âge d’or de son architecture, Limoges: Société Française d’Archéologie, 2014, 23.-32. or.
Dumézil, J., Servir l’état barbare dans la Gaule Franque, ive–ixe siècle, Paris: Tallandier, 2013.
Larrañaga, K., Euskal Herria Antzinate Berantiarrean eta Lehen Ertaroan. Materiale eta agiriak, Leioa: Euskal Herriko Unibertsitatea, 1992.
Rouche, M., L’Aquitaine: des Wisigoths aux Arabes, 418-781: naissance d’une région, inParis: Ecole des hautes études en sciences sociales; Éditions Jean Touzot, 1979.
Aipamen bibliografikoa
Lanz, J. “Ex Miraculis S. Martialis”, Jimeno Aranguren, R., (dir), Notitia Vasconiae. Baskoniako historialarien, legelarien eta pentsalari politikoen hiztegia, T.I, Iura Vasconiae fundazioa, Donostia, 2020, pp. 205-207
