Karguak eta lanbideak
Abokatua eta notarioa
Ibilbidea
Zuzenbide zibil eta kanonikoan lizentziatua, 1876an notario izendatu zuten. Iruñeko notarioen elkargoa Espainiako kongresu juridikoan ordezkatzeko 1886an izendatutako bi pertsonetako bat izan zen. Aurreko notarioak erretiroa hartu ondoren, Aldundiak 1893an onartu zituen bere zerbitzuak.
1877ko urriaren 29an erakunde berri baten hirugarren bilerara joan zen, eta egun horretan bertan Nafarroako Euskara Elkartea (Asociación Euskara de Navarra) izena jarri zioten. 1878ko urtarrilaren 6an aukeratu zuten lehen Zuzendaritza Batzordeko kide izan zen, eta 11ko berriztapenean, Etnografia, Historia, Arte eta Legegintza saileko idazkari izatera pasa zen. 1880ko urtarrilaren 11ko Batzarrean nekazaritza saileko bokal izendatu zuten. Hainbat ekimen sinatu zituen, besteak beste, Iparragirre bardoari laguntzeko, d’Abbadierekin batera Pirinioen hegoaldean lore jokoak ospatu eta herrialde osoan zehar hedatzeko, eta Revista Euskara martxan jartzeko (1878-1883). Euskaraz ere arduratu zen: Aldundiak katedra bat sortzeko lan egin zuen eta 1878an Nafarroan euskarak zuen hedadura ezagutzeko izendatutako euskara batzordea osatu zuen. Izatez Igantziarra, euskaldun izanak eragina izango zuen. Bi konposizioren gaztelaniazko itzulpenak ere argitaratu zituen. 1880an Berako Jokoen epaimahaia osatu zuen eta 1882an Euskal-Erria elkarteak Bilbon antolatutakoetara joan zen, eta bertan, Nafarroan testamentua egiteko askatasunari buruzko bere ikerketa saritua izan zen. 1886an Iruñeko Udalak sanferminetan antolatutako lehiaketako epaimahaikide izan zen. Elkarteko kide aktiboa izan zen amaiera arte, 1897an desegin zenean, idazkaria zen. Politikari euskaldun azpimarragarria izan zen, El Arga (1879-1881) eta Lau-Buru (1882-1886) egunkariak idatzi zituen. 1881ean foru eraberritzearen alde agertu zen eta 1914an, Iruñeko Euskal Zentro berriaren inaugurazioan, «nazionalismoaren garapenagatik» zorioneko agertu zen.
1880an, Esteban Obanos buru izan zuen irizpen euskaroa sinatu zuen, Espainiako kode zibilean kontserbatu beharreko foru-erakundeei buruzkoa, eta Bilbon saritutako testuan, Nafarroako gorteak txalotu zituen, familiako aitarentzat testamentua egiteko erabateko askatasuna emateagatik. Nafarroako Kode Zibilaren aplikazioari buruzko oharpenetan, tokiko legeetan izan zuen eragina aztertu zuen, haren zuzenbide positiboa zer xedapenek osatzen zuten jakiteko.
Apuntes sobre la aplicación del Código Civil en Navarra dokumentuan, tokiko legeetan izan zuen eragina aztertu zuen, haren zuzenbide positiboa zer xedapenek osatzen zuten jakiteko. «Lan gogaikarria», arautu behar zuen eta arautzen ez zuen legediaren eta iraun behar ez zuen eta irauten zuen legediaren arteko borrokatik sortua. Arrazoia 1841eko abuztuaren 16ko legea zen, gorte pribatiboak abolitu zituena, botere legegilea kendu zuena […] eta Erresumako Diputazioa agintaritza administratibo huts bihurtu zuena. Legeria zibilaren zati bat baino ez zen errespetatu, baimen orokorren onespenaren zain. Horrela, aurrerapen orotatik galarazia eta herriaren beharrei ezin erantzun, «biziarteko isiltasunean» eroriko zen nahitaez. Herritarren eta Gaztelako lege-xedapenen indar inbaditzailearen arteko harremana arautzeko aski ez zenez, zaila zen zehaztea nork zuzendu behar zuen Nafarroa, batez ere kode berriak erakunde zaharrak baztertu eta ideia berriak eransten bazituen. Ez zion inbidiarik 1840ko Nafarroako mandatariei, «herriarentzat hain zoritxarrekoa izan zen obra»ren egileei. Juan Cancio Menak lana aipatu eta gomendatu egin zuen El Eco de Navarra egunkarian eta A. C.-k, Arturo Campion ziurrenik, El Tradicionalistan.
Beste testu batean, Echaidek Erresumako Diputazio zaharra eta 1841ean sortutako erakundea alderatu zituen, «zoritxarreko gerra zibilaren amaieran. Ez zuen Foru Aldundiak erabakitako batzordearen «jokabide arraroa» aztertu nahi izan, ezta Euskaditik isolatzeko emandako «arrazoi faltsuak» ere. «erabateko adostasunaren» fruitu izandako 1841eko legeaz arduratu besterik ez zuen nahi. Lege horren arrazoia ez zen batasun konstituzionala izan, monarkia absolutu menperatzailea baizik; eta, ondoren, gu zoriontsu egiteko nahia, gure borondatearen aurka, erakunde administratibo eta politiko sinple, ekonomiko eta deszentralizatzailea ordezkatuz, gainerako probintzietan zegoen erakunde konplikatu, garesti eta zentralizatzailearekin. 1841eko abuztuaren 16ko legea lege itundua zen, kontratu formala, aldebikoa eta ezeztaezina, bi aldeen adostasunik gabe, non Nafarroak amore eman baitzuen hain preziatuak ez ziren beste foru batzuk gordeko zituen promesagatik. Echaidek Erreinuko konstituzio politiko eta administratiboa kendu izana eta Nafarroako erregeari eta gorteei buruzko foruak indargabetu izana deitoratzen zuen. Azkenik, 1841ean sinatutako kontratua azaletik aztertu ondoren, Echaidek Nafarroaren eta «Espainiako gainerako nazioen» arteko harremanen oinarriak jaso zituen. Eta amaitu zuen, kontentagaitz: «bere antzinako gorteak indargabeturik, Diputazioak legeak egiteko eta foruak hobetzeko ahalmena kenduta, bere agindupean dagoen herriaren beharren arabera, zapaldu eta itotzen duen burdinazko zirkulu batean itxita ikusten du bere burua».
Gamazadaren une kritikoan, Echaidek ituna Nafarroako Erresumaren oinarri eta funtsa zela defendatu zuen berriro ere, bere jatorri urrunetik 1841eko abuztuaren 16ko legera arte. Nafarroa edozertarako prest zegoen itun horren alde, baina, hala ere, eta bere adostasunik gabe, hausten bazen, «ez al da argi eta garbi geratzen Nafarroak bere aurreko hegemoniako foruetara itzultzeko eskubidea duela?».
Obrak
«Composición del Sr. Darrupe Harluz natural de Urruña, que ha remitido desde América y que ha merecido la primera mención honorífica en los juegos florales de Elizondo. Tonada: Hau omorearen gozoa (traducción)», Revista Euskara (faks. ed.), 2 (1879), 249-250. or.
«Solo Dios grande. Composición que ha merecido la segunda mención honorífica (traducción)», Revista Euskara (faks. ed.), 2 (1879), 254-255. or.
«De la libre facultad de testar», Revista Euskara (faks. ed.), 3. (1880), 9-13. or.
«Dictamen relativo a las instituciones forales que deben conservarse en el código civil español», Revista Euskara (faks. ed.), 3 (1880), 161-168. or.
«La Diputación de Navarra. Su origen y organización», Revista Euskara (faks. ed.), 4 (1881), 97-104 eta 129-134. or.
Apuntes sobre la aplicación del Código Civil en Navarra: libro primero, Iruñea: Joaquín Lordaren inp. eta liburu-denda, 1891.
Bibliografia
GARCÍA-SANZ MARCOTEGUI, A., «Un testimonio sobre el límite meridional y la situación de la lengua vasca en la mitad occidental de Navarra en 1878», Huarte de San Juan. Filología y Didáctica de la Lengua, 1. (1995), 207-212. or.
NIEVA ZARDOYA, J. L., La idea euskara de Navarra, 1864-1902, Bilbo: Sabino Arana Kultur Elkargoa, 1999.
ITURRIAK
El Arga, Iruñea, 1879-1881.
Lau-Buru, Iruñea, 1882-1886.
El Eco de Navarra, Iruñea, 1876-1913.
El Liberal Navarro, Iruñea, 1886-1897.
El Aralar, Iruñea, 1894-1897.
