Karguak eta lanbideak
Euskalari ingelesa. Filologoa
Ibilbidea
Bederatzi seme-alabatik hirugarrena izan zen. Oxfordeko New Collegera joan zen, eta bertan hirugarren klaseko lizentziatura lortu zuen Moderazio Klasikoetan 1877an. Titulua amaitu izanaren ebidentziarik ez dagoen arren, badirudi ikasketak jarraitu zituela familiaren diruarekin, harik eta 1886an, Euskal Herrira egin bisita batean, haren bizitzak beste noranzko bat hartu zuen arte, bertako hizkuntza zaharrarekin ia idilio bat hasiz.
Geroago, Oxfordera itzuli zen, eta han Jesus Collegen matrikulatu zen, 1901etik 1918ra. Zelten hizkuntzekiko interesa piztu zitzaion, han loturak ezarri baitziren bien artean: euskara eta zelta. Azkenik, euskarari heldu zion eta, ondorioz, geroztik, nekagaitz aritu zen hizkuntza horri lotutako ikerketetan, hainbat liburutegitara joz, liburu zaharrak bilatuz eta beste espezialista batzuekin etengabeko harremanean arituz, nahiz eta, zen bezala egozentrikoa izanik, desadostasun handiak izan zituen haietako batzuekin. Bereziki gogorra izan zen Azkuerekin izan zuen liskarra (Euskara o el baskuenze en 120 lecciones eskuliburuari esker ikasi zuen euskara), haren «euskara txarra eta gaztelania txepela» maiseatuz, baina bai eta Julio Urkixo, Vinson, Arriandiaga eta beste batzuekin ere. Azken horrekin izandako polemikan, gure hizkuntzaren izen egokiari buruzko eztabaida da azpimarratzekoa.
Hala eta guztiz ere, egungo filologoentzat erreferentzia garrantzitsua da, euskal ikasketak berritzen lagundu baitzuen hizkuntzalari gisa eta hizkuntza horretako lehen testuen editore gisa. Lan handia, sakabanatua eta aurkitzeko zaila utzi zuen, eta prentsako kolaborazio asko (batez ere El Nervión eta La Gaceta del Norte egunkarietakoak) katalogatu gabe geratu ziren duela gutxi arte. Multzo handia da haren euskarazko, gaztelaniazko, frantsesezko edo ingelesezko ekoizpena, euskal ikasketetan oso baliagarria.
Bere lanak hainbat modalitate izan zituen. Lehenik eta behin, berrinprimatzaile-lanean nabarmendu zen: Kardaberazen Eusqueraren Berri Onac, Mendibururen Jesusen Bihotzaren Debozioa, Leizarragaren Jesus Christi gure launaren Testamentu Berria eta Kapanaga, Mikoleta, Otxoa de Arin eta Bartolome de Santa Teresaren beste testu batzuk, oharpen pertsonal zainduen bidez argituak. Aipatzekoa da, halaber, gai desberdinetako euskal testu zaharrak bilatzen hartu zuen lana. Arreta berezia eskaini zion 1801 baino lehenagoko euskal bibliografiari. Ondorioz, euskal literaturari buruz zeuden bibliografia-zerrendak zuzentzera eta eguneratu zituen, bereziki Julien Vinsonek 1891 eta 1893 bitartean argitaratu zuena: 1892 eta 1899an emendioko eta zuzenketako bi gehigarri erantsi zizkion, bere Supplément à la Bibliographie Basque liburuan jasoak. Inskripzioak ere jaso zituen, eta horiek Inscriptions Basques. Heuskarazko Scributoak. Aci da mea lakin eta Boaz lanean utzi zituen, 1896an argitaratua.
Hala ere, aditu guztien arabera, Leizarragaren Testamentu Berria-ren (La Rochelle, 1571) aditz-formen komunztadura izan zuen lan gailena (1907an, Oxfordeko Unibertsitatean Master of Arts titulua lortzeko balio izan ziona), nahiz eta egun zaila izan lan zabal hori kontsultatzea, hogei bat liburuxka, artikulu eta liburutan sakabanatuta baitago, eta egileak ez zuen aurkibiderik utzi. Dodgsonek beste euskal autore batzuen aditz-formen zerrendak ere eman zituen, baina lan baliagarri hori guztia ez zen sintetizatu. Agian horregatik, lehen euskal testuen edizioak dira aipagarrienak, berriro ere eskuragarri jarri baitzituzten lan horiek.
Xelebrea eta benetakoa, poeta euskalduna ere izan nahi zuen, eta hainbat pertsonaiari eskainitako poema-sorta bat utzi zuen: Benedikto XIV.a aita santua, espainiar monarkak, tartean zela Elxeko Dama bera. Haatik, egia esan, haren euskara ez zen bereziki zuzena, nahiz eta, jakina, atzerriko beste euskaltzale batzuena baino askoz ere hobea izan.
1922an hil ondoren, bere anaiak, Campbellek, 218 euskal artikuluren bilduma bat eman zion dohaintzan British Museumen liburutegiari, lehenago 1891tik 1911ra arte hari argitalpenak bidaltzen aritu eta gero ere, batez ere: poesia liburuak, katiximak eta santuen bizitzak. Ia guztiek dute haren eskaintza bat, hainbatek haren iruzkinak eta, batzuetan, kritika gogorrak. Beste liburutegi batzuek ere dohaintzak jaso zituzten, hala nola Galesko Liburutegi Nazionalak edo Baionako Liburutegiak, baina batez ere Oxfordeko liburutegi batzuek. Helburua, dirudienez, dohaintzak liburutegien esku jartzea izan zen, bestela ez baitzituzten eskuratuko, ez eta ezagutuko ere. Behar ekonomikoek, hala ere, mugatu egin zioten bere lanen aleak nahi adina liburutegiri ematea. Bildumarik onena British Museumen dago, Dodgsonen dohaintzez gain, argitalpen guztiak eskuratu baitzituen, Lege Gordailuaren bidez edo erosketa bidez.
Dodgsonek, zalantzarik gabe, estimu handitan zituen bere trebetasunak, eta egia da euskararen oso zalea izan zela, baina bere buruaren irudiarekin zuen kezka obsesiboak bere idazkien zati handi bat zipriztindu zuen. Gainera, adituen arabera, haren obrak ez luke kritika metodologiko seriorik pasako egun, baina hura gabe hutsune instrumental handia egongo zen betetzeko.
Obrak
Supplément à la bibliographie de la langue basque [de Julien Vinson]: dédié à Monsieur Antoine d’Abbadie, Rennes: Imp. de A. Le Roy, 1892, eta Paris: [s.n.], 1892-1893.
The basque verb found and defined: verbi Leiçarragani dictionariolum topotheticum, Alençon: E. Renaut-de Broise, 1893 eta 1895 (2. zatia).
«Inscriptions basques, I», BRAH, XXVII (1895), 417-435. or.
«Inscriptions basques, III», BRAH, XXVIII (1896), 152-166 eta 203-236. or.
«Inscriptions basques, IV», BRAH, XXVIII (1896), 37-54. or.
Inscriptions Basques. Heuskarazko Scributoak. Aci da mea lakin eta Boaz, Madrid: Establecimiento Tip. de Fortanet, 1896.
The construction of eya with the conjunctive verb in old Basque, Hertford: Austin & Sons, 1898.
Le verbe basque trouvé et défini, Baiona: Imp. de A. Lamaignère, 1898; Chalons-sur Saone: [s.n.], 1899; Villeneuve d’Ascq: SCD Lille 3, 2010 (bitarteko elektronikoa).
Bibliographie de la langue basque (complément et supplément), critique, Dax: Imp. De H. Labèque, 1899.
Le verbe basque trouvé et défini (suite), Chalon-sur-Saône: Imp. de L. Marceau, E. Bertrand Sr, 1899.
The verb in the second book in Gipuskoan bask, S. Austin Hertford, 1901 [s. l.]: Rarebooksclub Com, 2012 [s. l.]: Forgotten Books, 2015.
«Inscripciones éuscaras de Vizcaya», BRAH, 50. libk. (1907), 225-226. or.
The leiçarragan verb: An analysis of the 703 Verbal Forms in the Gospel according to Matthew, Londres: H. Frowde, 1907. Oxford: University Press, 1907. London: [s.n.], 1917.
«Manuscritos célticos en Bilbao», BRAH, LIV (1909), 256-257. or.
«Los manuscritos célticos en la Biblioteca de la Diputación de Vizcaya», BRAH, LIV (1909), 338-340. or.
Keys to the Baskish verb in Leizarraga’s New Testament, A.D. 1571 being an analytical quotational synopsis of the 1673 forms found in St. John’s Gospel, London: H. Milford, 1915. London: Oxford University Press, 1915 [s. l.]: Nabu Press, 2010 [s. l.]: Forgotten Books, 2015.
The baskish verb, London: [s.n.], 1917.
«The Biscayan Verb», The Celtic Review, 10 (1937), 55-62, 169-174 eta 227-242. or.
Bibliografia
BAÑALES, G. y GORROTXATEGI, M., «Edward Spencer Dodgson (1857-1922). Recopilación de sus publicaciones en prensa diaria. Homenaje a las puertas de su 150 aniversario», Euskera, Euskaltzaindiaren lan eta agiriak. Trabajos y actas de la Real Academia de la Lengua Vasca, 49, 1 (2004), 265-349. or.
LACOMBE, G., «Edward Spencer Dodgson», RIEV, 14 (1923), 691-693. or.
URQUIJO, J. de., «Vascófilos ingleses. A propósito de “Un libro de los vascos” de Rodney Gallop», RIEV, 25 (1934), 201-224, 605-615. or.
WEST, G., «El fondo vasco de E. S. Dodgson en la British Library: identificación y catalogación», Trabajos de la Asociación Española de Bibliografía, 2 (1999), 477-481. or.
— «Una donación inesperada en el fondo vasco de Edward Spencer Dodgson de la British Library», Sancho el Sabio, 3 estra (2020), 109-116. or.
