BOISSONNADE, Prosper (Réquista, Aveyron, Frantzia, 1862ko urtarrilak 23 – Poitiers, Vienne, Frantzia, 1935eko martxoak 9).

Historialaria

Poitiersko Unibertsitateko irakaslea izan zen 1895etik (Letren Fakultateko dekanoa 1921etik) hil zen arte, eta 1885ean iritsi zen hara, Paueko eta Angulemako lizeoetako Bigarren Hezkuntzako irakaskuntza-etapa baten ondoren. Unibertsitateko ikasketak Tolosako Unibertsitatean egin zituen (1882), eta doktoretza Paul Guirauden zuzendaritzapean burutu zuen, XV. mendearen amaierako eta XVI. mendearen hasierako Nafarroari erreparatzen dion gai batekin. Geroko ikerketa-ibilbidean, historia ekonomiko eta sozialera eta aro modernora bideratu zuen arreta. Bere interesak eta lan egiteko modua bere garaiko korronte historiografiko modernoenei batez ere lotutako ikerketa-ildoetan koka daitezke. Oso berandu baino ez zuen argitaratu Revue Historique aldizkarian (1920), G. Monodek zuzendua 1930 arte, eta gai klasikoei lotuagoa. Aldiz, goiz argitaratu zuen —eta behin eta berriz— Revue de Synthèse Historique aldizkarian eta Viertelsjahrschrift für Social und Wirstschaftgeschichte-n. Lehena 1900ean H. Berr-ek sortu zuen, «Historia Berria» delakoaren sustatzaileetako bat; bigarrena, berriz, 1893an sortu zen, historialari alemaniar berritzaileenen historia ekonomiko eta sozialaren aldizkari aitzindari gisa. Era berean, Bulletin Hispanique aukeratu zuen, Frantziako hispanismo zorrotzena, eta ez Revue Hispanique, beste ospe akademiko bat zuena. Beraz, Frantziako XX. mendearen hasierako joera historiografiko berrien oinarri metodologiko eta kontzeptualetatik hurbilago zegoen, garaikide askoren historia klasikoenetik baino. Geografia, demografia edo soziologia interesatu zitzaizkion profil ekonomiko eta sozialeko bere lan ugarietan. Nafarroako gai bati buruz eta itxurazko historia politiko klasikoari buruz egin zuen doktorego-tesia azterlan interesgarria da testuinguru sozial, ekonomiko eta politikoen gainean, prozesuei eta pertsonei gainean; bertan, azterketa eta gogoeta zehatzak egiten zituen erregeen nortasunari, administrazio-kudeaketari, presio diplomatikoei eta unean uneko interes politikoei buruz. Nafarroako kasua, era berean, estatu modernoen sorrerari lotutako eredu gisa aurkezten du; izan ere, kasu horretan, estatu horiek Frantziaren subiranotasunari lotutako domeinuak eta Espainiaren eraginpekoak banatu zituzten. «Estatu anarkiko» txikiek —horrela deitzen baitie— aldi horretan jazo ziren prozesuei aurre egiteko izan zuten ezinaren adibidetzat jotzen du Nafarroakoa. Nafarroako auzia, era berean, arrotza den eta saihestu ezin den borroka baten zati gisa aurkezten da, neurri eta eskala askoz ere handiagoko Europako testuinguruetan jazoa. Hartara, gonbidatzen gaitu nazioarteko eszena konplexuari arreta bereziz begiratzera, behin eta berriz aipatzen duena, bai eta tokiko mugak argi eta garbi gainditzen dituzten interes politiko eta ekonomikoei ere.

Histoire de la réunion de la Navarre à la Castille. Essai sur les relations des Princes de Foix-Albret avec la France et l’Espagne (1479- 1521) bere doktorego-tesia Alphonse Picard et fils, ed.-ek argitaratu zuen Parisen 1893an eta, hori egiteko, ezinbestekoa izan zuen, dudarik gabe, Paueko Lizeoan «Agrégation»aren ondoren egin zuen egonaldia, Nafarroari eta Foix-Labrit dinastiari buruzko funts garrantzitsuak zituzten departamenduetako artxibo batzuen aldamenean. Testuinguru horretan, Iruñeko eta Simancasko artxiboak ere ezagutu zituen. Esan daiteke P. Boissonnade izan zela lehena ezagutarazten Paueko artxiboen aberastasuna XV. mendearen amaierako eta XVI. mendearen zati handi bateko nafar, baxenabartar eta biarnes azterketetarako. Bere tesia, gainera, artxibo horretako funtsen gida zehatza izan da adierazitako gairako. Gainera, argigarria izan zen Simancaskoen zati handi bati eta, zalantzarik gabe, Iruñekoei buruz, eta agerian utzi zuen ordu arte oso ezezaguna zen bibliografia frantses zabal baten aberastasuna.

Hiru dira Nafarroari eskaini zizkion lanak, eta aipatu doktorego-tesia da, zalantzarik gabe, aipagarriena, monografia handia, oraindik ezinbesteko erreferentzia lana garai honi buruzko azterketetarako. 2005ean haren itzulpen eta azterketa bat argitaratu zen [Ramirez Vaquero, E. (zuz.), Nafarroako Gobernua, Iruña]. Lehenago gutxienez beste bi zeuden: bat Argentinan (Ed. Vasca Ekin, Buenos Aires, 1956, 4 liburuki), egileari ez dagozkion hainbat glosa, iruzkin eta balorazio biltzen zituena; bestea, berriz, La Conquista de Navarra (Ed. Mintzoa, Iruña, 1981), aurrekoan oinarrituta dago.

Egilearen gainerako lan nafarrak haren tesiaren testuinguru berean kokatzen dira. Lehenak aldi horri buruzko erreferentziazko artxiboak zehatz-mehatz ematen ditu ezagutzera («Les Archives de Navarre à Pampelune et les archives de Castille au château de Simancas», Archives des Missions, XVII, Paris, 1891, E. L erroux, 39 or.). Bigarrenak, zehazki, Frantziako eta Espainiako monarkien arteko 1512ko konkistari buruzko lehen negoziazioen zati bat jorratzen du («Les négociations entre Louis XII et Ferdinand le Catholique, la trêve du 1.er Abril 1513, son vrai nom», Revue d’histoire moderne et contemporaine, Mâcon, Imp. de Protat frères, 1, 1898, 352-389. or.).

1897 arte, haren lanek Behe Erdi Aroko aldia eta adierazitako gizarte- eta politika-ingurunea hartzen bide dituzte aztergai. Urte horretan, berriz, XV. mendeko Poitouko langileen bizitzari buruzko haren hitzaldi bat argitaratu zen, eta horrek, jada, oso bestelako tematika bat iragartzen zuen, Erdi Aroko garaiez ari bada ere. Ordudanik, salbuespenak salbuespen, historia ekonomikoko, eguneroko bizitzako gaiei heldu zien, arreta berezia jarriz langile-mugimenduei eta aro modernoari erreparatuz batez ere. Frantzia hegoaldeko langile-klaseen bizitzan, haien eguneroko bizitzan eta lanaren, industriaren zein merkataritzaren antolamendu-arazoetan jarri zuen interesa.

Argitaratutako idazlan-sorta luzea da. Hauxe haren lanen hautaketa labur bat da, bertan baztertuz Nafarroari buruz jada aipatutako hirurak:

«Les Comtes d’Angoulême, les ligues féodales contra Richard Coeur de Lion et les poésies de Bertran de Born (1176-1194)», Annales du Midi, 7 (1895), 27. or.

«La vie ouvriére en Poitou au XVè siècle» (1896ko ekainaren 12a: Congrès de la Société d’ethnographie nationale et d’art populaire, Niort), Ligugé (Vienne): Imp. San Martin, 1897, 17. or.

L’industrie du papier en Charente et son histoire, Ligugé: Bureau des Pays Poitevin, 1899.

Essai sur l’organisation du travail en Poitou depuis le XIè siècle jusqu’à la Révolution, Paris: H. Champion, 1900, 2 libk.

«Colbert, son système et les entreprises industrielles d’État en Languedoc (1661-1683)», Annales du Midi, 14 (1902), 47 or.

«L’Administration royale et les soulèvements populaires en Angoumois, en Saintonge et en Poitou pendant le ministère de Richelieu (1624-1642)», Mémoires de la Société des antiquaires de l’Ouest, 16 (1902-1903), Poitiers: Imp. de Blais et Roy, 37 or.

Les Études relatives à l’histoire économique de la France au Moyen Âge, leur état actuel, Paris: le Cerf, Publications de la Revue de synthèse historique, 1903, 141 or.

«L’Assemblée provinciale du Poitou et la question de la mendicité (1787-1790)», Bulletin des sciences économiques et sociales du Comité des Travaux Historiques et Scientifiques, 1903; reimpreso en Paris: Imp. Nationale, 1904.

Les Études relatives à l’histoire économique de la Révolution française (1789-1804), Paris: Le Cerf, Publications de la Revue de synthèse historique, 1906, 168 or.

«La restauration et le développement de l’industrie en Languedoc au temps de Colbert», Annales du Midi, 3 (1906), 442-472. or.

Cahiers de doléances de la sénéchaussée d’Angoulême et du siège royal de Cognac pour les États généraux de 1789, Collection de documents inédits sur l’histoire économique de la Révolution française, Paris: Imp. Nationale, 1907, 555 or.

Le socialisme allemand, ses origines, ses théories et son programme, ses progrès (1830-1907), Angulema: Imp. de la Charente, 1907, 32 or.

«L’État, l’organisation et la crise de l’industrie languedocienne pendant les soixante premières années du XVIIè siècle», Annales du Midi, 21 (1909), 31 or.

Histoire des premiers essais de relations économiques directes entre la France et l’État prussien pendant le règne de Louis XIV (1643-1715), Paris: Ed. Champion, 1912, 484 or.

«Il primo precusore della “Societa delle Nazioni”. Il parigino Emerico Crucé e il suo “Nouvo Cinea” (1623-1624)», Nuova Rivista Historica, 4 (1920), 26 or.

«Le mouvement commercial entre la France et les Îles Britanniques au XVIè siècle», Revue Historique, 134 (1920), 193-228. or. eta 135, 1-27. or.

«Le Travail dans l’Europe chrétienne au Moyen Âge, V-XVè siècle», L’Histoire universelle du travail, Paris: Alcan, 1921 [reimp. faks., en Ginebra: Slatkine Megariotis (Difussion Champion), 1974].

La Faculté des Lettres de l’Université de Poitiers (1896-1922), Paris: Imp. Marc Texier, 1922, 20 or.

«La Renaissance et l’essor de la vie et du commerce maritimes en Poitou, Aunis et Saintogne du Xè au XVè siècle», Revue d’histoire économique et sociale, 12 (1924), 259-325. or.

Le Socialisme d’État. L’industrie et les classes industrielles en France pendant les deux premiers siècles de l’ere moderne (1453-1661), Paris: H. Champion, Gr., 1927, 34 or.

«Colbert et la Compagnie de commerce du Nord (1661-1689)», P. Charliat, in Biblioteque d’histoire économique, hitzaurrea: M. H. Hauser, Paris: Les Presses Modernes, 1930, 183 or.

«Colbert: le triomphe de l’etatisme, la fondation de la suprématie industrielle de la France, la dictature du travail, 1661-1683», Bibliothèque d’histoire économique, Paris: M. Rivière, VIII, 1932, 392 or.

DOBELMANN, S., «Nécrologie. Prosper Boissonnade (1862-1935)», Annales du Midi, 48-192 (1936), 429-432. or.

NAPPO, T., eta DAVY, I., Archives Biographiques Françaises jusqu’à 1999, Munich: Bradly (K. G. Saur) (2001-2002), I. 118, 382-385. or.

RAMÍREZ VAQUERO, E., «Prosper Boissonnade, historiador de la última dinastía privativa», Historia… (honen itzulpena: Histoire de la réunion…), Iruñea: Nafarroako Gobernua, 2005, 19-50. or.