Karguak eta lanbideak
Hizkuntzalaria, itzultzailea eta euskalaria
Ibilbidea
Aitortza jaso zuen hiztegien, gramatiken, elkarrizketen, ariketen, arlo komertzialeko zein familiako frantses-italiera, espainiera eta ingelesezko gutun-elkartrukeen autore gisa. Espainiar literaturako prosako zein bertsoko antologiak argitaratu zituen. Frantsera itzuli zuen Manuel Larramendiren euskarazko gramatika (1690-1766): «El imposible vencido. Arte de la lengua vascongada», Salamanca, 1729.
Euskal Herria, kultura eta historiak maite eta ondo ezagutzen zituen. Zaharra zela, azterketa orokor bat ondu zuen euskal historiaz, hizkuntzaz eta jendeaz (Les euscariens ou basques…): hitzaurre bat, sarrera bat eta hogeita bost kapitulu ditu, eta horietatik hogeita hiru kartagotarren eta erromatarraren garaitik Lehen Karlistaldi artekoak dira; beste bat euskaldunen izaera fisiko eta moralaz, haien ohiturez eta usantzez (XXIV); azkenekoak, berriz, lantzen zituen pilota-jokoa, zezenketak eta antzezpenak, atsotitzak, literatura eta poesia (XXV).
Nabarmendu zuenez, euskal herriak mendetan «araztasun osoz gorde zituen bere hizkuntza ederra, bere ohiturak, bere pribilegioak, bere adorea eta erlijio katolikoa». Adinagatik eta zailtasun guztiengatik ere, hizkuntza ikasi zuen, hitz egitera heldu ez bazen ere, eta frantsesa-euskara hiztegi bat ondu zuen, Larramendirekin fidatu gabe, hitz asmatuak sartu zituelako. «Pirinioetan aterpetutako herri baten historia hunkigarria» azaldu zuen, «interes dramatikoz betea», laurogei urte inguruko agure batek seme-alabei uzten dien oroitzapen soil bat bailitzan. Historia eta haren pasarteak biltzean, militarrez gain, beste istilu nabarmen batzuk gehitu zituen, bat etorriz «fedegabe sektarioek erasotutako bere sinesmen katolikoekin. Historiak askatasun hori izan behar du». Iberiar penintsularen konkista musulmanaren ondoren, «euskaldunak ohorez agertu dira borroka aitzatetsu eta etengabeetan, aintza haiei ere bai, modu hain garrantzitsuan haien aberriaren alde egin dutelako».
Sarreran euskararen herriaren hizkuntzari buruzko bere teoria azaldu zuen, adieraziz Europaren hego-mendebaldean, Afrikaren iparraldean eta Asiaren hegoaldean bizi izan zirela eta, hartatik, hala sanskritoak nola latinak hartu zituztela hitzak, «ez baitago dudarik euskal hizkuntzaren jatorria aspaldiko iluntasunean galtzen dela». Larramendi gogora ekarri zuen, horrek aditzera eman zuenean euskara jainkoaren inspiraziotik sortu zela, Babel dorreko hizkuntzen nahasmenaren ondoren. Espainia osoan bizi izan ziren iberiarrekin parekatu zituen, azkenean Pirinioen mendebaldean aterpetu zirelakoan. Euskarazko zenbait hitz sanskritoko eta japonierako beste batzuekin parekatu zituen. Euskal hizkuntzaren antzinatasuna eta edertasuna defendatu zituen, «artean ere araztasun osoz hitz egiten den antzinako hizkuntza bakarra» zelakoan.
Obrak
Grammaire de la langue basque, d’après celle du P. Manuel Larramendi intitulée «El imposible vencido», Lyon y Paris: Ancienne maison F., Ormon et Blanc Saint-Hilaire, 1854.
Les euskariens ou basques. Le Sobrarbe et la Navarre. Leur origine, leur langue et leur histoire, Paris: A. Picard; Lyon: Vitte & Perrusel; Cannes: Figerd & Guiglion, 1888.
Bibliografia
GALLINA, A., «314. La lexicographie bilingüe espagnol-italy, italy espagnol», in HAUSMAN, F. J.; REICHMANN, O.; WIEGLAND, E., eta ZGUSTA, L. (arg.), Wöterbü cher. Dictionnaires. Ein internationales Handbuch zur Lexikographie, hirugarren liburukia, Berlin/New York: Walter de Gruyter, 1991, 2991-2996. or.
