Karguak eta lanbideak
Politikaria eta abokatua
Ibilbidea
Arraizako Julian Astiz Azanzaren eta Iruñeko Luciana Aranguren Garaicoechearen semea. XX. mendearen hasieran, aita nekazaria eta merkataria zelako, familia Cadreitara eraman zuten, Enrique jaio zen lekura. Gazte geldiezina, espiritu alaikoa, altuera txikia eta adimen handia zuena, Zuzenbidea ikasi eta abokatutzan jardun zuen. Bigarren Errepublikan, zibilez ezkondu zen Caparrosoko Maria Ainzua Moronekin, bere lagun Jesus Monzon komunista eta Iruñeko Accion Repubicanaren antolaketa-batzordeko kidea, lekuko zela. Enrique Astiz, 1932ko martxotik Nafarroako hiriburuan argitaratutako Democracia egunkari errepublikanoaren akzioduna izan zen. Azkenean, Astiz Izquierda Republicanako militante izan zen, nahiz eta alderdian ez zuen zuzendaritzako kargurik izan. Abokatu gisa, kutsu politiko nabarmeneko auziak eraman zituen, eta, gainera, Osasunako zuzendaritzako kide Alberto Lorenzoren —ezker Errepublikanokoa hori ere— alde agertu zen Luis de Sirval kasuan.
Nafarroako futbolaren sustapenarekin konprometituta, C. D. Aurorako lehendakaria izan zen. Garai hartan, nazioarteko sorospen Gorrian aritu zen eta haren idazkari juridikoa izan zen 1936ko hasieran. Urte hartako ekainean adierazi zen Navarra. Semanario de Orientación Popular aldizkarian parte hartuko zuela. Lankidetza hura, ordea, 1936ko uztaileko kolpe militarrarekin hautsi zen. Matxinatuek Astizen liburutegia erre zuten, Enciclopedia Espasa barne. Abuztuko lehen astera arte ez zuten atxilotu. Iruñeko Falangeko zentroan galdekatu ondoren, 1936ko abuztuaren 8an fusilatu zuten Undion. Haren heriotza «epez kanpo» inskribatu zen 1940an, eta erantzukizun politikoen espedientea, 1936ko uztailaren 18an irekia, 1965eko abenduaren 31ra arte ez zen itxi.
Bere liburu bakarra Bilboko audientziako fiscal Javier Medranorekin egin zuen. Derecho privativo de Navarra. Estudio teórico práctico sobre el derecho de retracto en Navarra titulua izan zuen eta Biblioteca Olave literatur lehiaketaren hirugarren saria jaso zuen 1932an. Nafarroako atzera eskuratzeko eskubideari buruz orain arte egin den azterketa osoena da. Autoreek, idazlanaren sarreran adierazten duten moduan, «erakunde atzerakoiak Nafarroan planteatzen dituen arazoak argitu nahi izan zituzten, ez bakarrik izen baten barruan jarritako kontzeptuen nahasteagatik, baizik eta Gaztelako legeekin nahitaez bizi behar izateagatik». Haien helburua ez zen gaiari buruzko doktrina original bat «sortzea», ez baitzituen «originaltasunaren aldeko ezerk» gidatzen, baizik eta «atzera eskuratzeko hainbat espezie argitu eta ordenatzeak; izan ere, espezie horiek, bai gure legeriari berez zegozkionak izateagatik, bai gure lurraldean sartu edo inposatu zirelako, batzuetan legezkotasunez eta beste batzuetan injustizia nabarmenez, indarrean daude Nafarroan».
Astizek Medranok honela definitu zuten atzera eskuratzeko eskubidea: «Pertsona bati dagokion eskubidea, beste pertsona batek bereganatutako gauzak ordezkatzeko eskubidea, baldin eta haren ordez subrogatu badaiteke, bai eskualdaketaren aurreko edo ondorengo eskubideetan, bai betebeharretan, edo kontratuan bereziki ezarritakoa betetzen badu». Atzera eskuratzearen foru-berezitasunean arreta jarri arren, ikuspegi orokor eta konparatibotik ere aztertu zuten erakundea. Doktrina-azterketa teorikoa egin zuten, baina ikuspegi praktikoa ere eman zioten, erakundearen ulermena zuzenbideko operadoreei errazteko eta gaian interesa duen edonori ulertzea errazteko. Erakunde honi buruzko teoria nagusiak azaldu eta erretroirudiak kontzeptualizatu ondoren, batetik, grazia edo atzera eskuratze konbentzionala aztertzen zuten, eta, bestetik, legezko atzera eskuratzea. Figura horiek Nafarroan nola aplikatzen ziren aztertu zuten, eta, azkenik, ikusi zuten nola tratatzen ziren atzera egite konbentzionala eta legezko atzera egitea nafar Zuzenbidea Kode Zibilari lotzeko proiektuetan.
Lan horren ekarpena bereziki garrantzitsua izan zen; izan ere, Nafarroako legeria historikoak, sistematika kodeturik ez duenak, erretraktu terminoaren azpian sartzen zituen hala ez ziren erakundeak, hala nola tanteoa, eta ordura arteko doktrinak ere ez zituen argitu arlo horretako foru-xedapenak. Hain zuzen, Nafarroako Kode Zibilari buruzko Zuzenbidearen apendizeko proiektu eta aurreproiektuek ez zioten irtenbide egokia ematen atzera eskuratzeari; izan ere, Kode Zibilean Nafarroako Zuzenbidearen egoera harmonikoa bilatzera mugatzen ziren, eta ez ziren finkatu Foru Zuzenbidearen esentzialtasunean.
Obrak
Javier MEDRANO UNANUArekin batera, Derecho privativo de Navarra. Estudio teórico práctico sobre el derecho de retracto en Navarra, Iruñea: Ramon Bengaray inp., 1932.
Bibliografia
ALTAFFAYLLA KULTUR TALDEA, Navarra 1936. De la esperanza al terror, Tafalla: Altaffaylla Kultur taldea, 1986.
GARCÍA-SANZ MARCOTEGUI, Á., «Los promotores de Democracia, 1932ko errepublikaren aldeko Iruñeko egunkaria», PV, 46. libk., 174 (1985), 93-116. or.
— El exilio republicano navarro de 1939, Iruñea: Nafarroako Gobernua, 2001.
HUARTE ALZUETA, M., Rojos. Fútbol, política y represión en Osasuna, Tafalla: Txalaparta, 2020.
JIMENO ARANGUREN, R., «Las revistas jurídicas navarras (1940-1977)», FERNÁNDEZ– CREHUET, F., ETA MARTÍN, S. (argk.), Los juristas y el «régimen». Revistas jurídicas bajo el franquismo, Albolote (Granada): Comares, 2014, 275-353. or.
— Matrimonio y otras uniones afines en el Derecho histórico navarro (siglos VIII-XVIII), Madrid: Dykinson, 2015.
JIMENO JURIO, J. M., La represión en Navarra (1936-1939). Trabajo de campo y archivo (finales de 1974-principios de 1981). II. Libk. Mélida-Ziordia, José Maria Jimeno Jurioren Obras Completas, 60. zk. Iruñea: Pamiela-Udalbide-Euskara Kultur Elkargoa, 2.318. zk., 2020, 247-248. or.
