ASCOLIKO BRONTZEA (Turma Salluitana)

Ascoliko brontzea edo Turma Salluitana esaten zaio Erroman 1908an aurkitutako erromatar inskripzio bati. Brontzean egina da, eta Museo Kapitolinoetan dago gordeta. K.a. 89. urteko testu juridikoa da, eta, horren bidez, Gneo Ponpeio Estrabonek erromatar hiritartasuna eman zien hogeita hamar zaldunez osatutako armadako gorputz laguntzaile bati. Zaldun horiek Gneo Ponpeio Estrabonen aginduetara egin zuten borroka Aliatuen Gerran, eta Ausculum (Ascoli) hiria hartu zuten K.a. 90. urtean.

Dokumentua goiburu batez hasten da ([C]n(aeus) Pompeius Sex(ti) [f(ilius) imperator] virtutis caussa / equites Hispanos ceives [Romanos fecit in castr]eis apud Asculum a(nte) d(iem) XIV K(alendas) Dec(embres) / ex lege Iulia), eta hor adierazten da hiritartasuna lex Iulia de civitate Latinis et sociis danda legearekin bat etorriz ematen dela. Gero, kontseiluan dauden pertsonak eta hogeita hamar zaldunak aipatzen dira. Turma Salluitana epigrafean, honako hauek ageri dira: Sanibelser Adingibas f(ilius) / Illurtibas Bilustibas f(ilius) / Estopeles Ordennas f(ilius) / T<o>rsinno Austinco f(ilius), eta gero, Bagarensis bat (CacususinChadar f(ilius)), lau [—]licenses ([—] Sosimilus f(ilius) / [—]irsecel f(ilius) / [—]elgaun f(ilius) / [—]nespaiser f(ilius)), hiru Ilerdenses(<Q>(uintus) Otacilius Suisetarten f(ilius) / Cn(aeus) Cornelius Nesille f(ilius) / P(ublius) <F>abius Enasagin f(ilius) / Begensis / Turtumelis Atanscer f(ilius)), bederatzi Segienses (Sosinadem Sosinasae f(ilius) / Sosimilus Sosinasae f(ilius) / Urgidar Luspanar f(ilius) / Gurtarno Biurno f(ilius) / Elandus Enneges f(ilius) // Agirnes Bennabels f(ilius) / Nalbeaden Agerdo f(ilius) / Arranes Arbiscar f(ilius) / Umargibas Luspang<i>b(as) f(ilius)), hiru Ennegens<e>s (BelesUmarbeles f(ilius) / Turinnus Adimels f(ilius) / Ordumeles Burdo f(ilius)), bi Libenses (Bastugitas Adime<l>s f(ilius) / Umarillun Ta<r>bantu f(ilius)), bi Suconsenses / (Belennes Albennes f(ilius) / Atullo Tautindals f(ilius)), eta Illuersensis bat (Balciadin Balcibil(os?) f(ilius)). Testuaren amaieran, Ponpeiok zaldunei ematen dizkien dohainak aipatzen dira.

Izenetik ondoriozta daiteke turma hori Salluie hirian, Caesaraugustaren aurrekarian, errekrutatu zutela armadarako; segur aski, hiri horren kokapena egokia zelako eta komunikazio onak zituelako. Gorputz laguntzaile horretako kideak zenbait lekutakoak ziren, baina honako toponimo hauek soilik identifika daitezke: Ilerdenses (Ilerdakoak, Lleida), agian Libenses ere (Iulia Lybicakoakbadira; hau da Llívia), eta Segienses (Segia baskoi hirikoak; hau da, Ejea de los Caballeros).

Dokumentuak oso garrantzi handia izan zuen iberiar onomastikari buruz jakiteko, pertsona-izenak bi osagaiz sortzeko prozedura zehazteko balio izan baitzuen. Hala ere, ez da segurua zerrendako izen indigena guztiak iberiarrak direnik; kasu batzuetan (Segienses, adibidez), gerta liteke baskoi antroponimoak izatea, izen horiek sortzeko sistema (bi osagai bidez) iberiarrena bezalakoa izan liteke-eta.

CIL VI 37045; CIL I2 709.

. CIL VI 37045; CIL I2 709.

Criniti, N.: L’Epigrafe di Asculum di Gn. Pompeo Strabone, Milan: Vita e Pensiero, 1970.

Pina, F.: «¿Por qué fue reclutada la Turma Salluitana en Salduie?» in Gerión, 21 (2003), 197.-204. or.

Velaza, J., “Ascoliko Brontzea”, Jimeno Aranguren, R., (dir), Notitia Vasconiae. Baskoniako historialarien, legelarien eta pentsalari politikoen hiztegia, T.I, Iura Vasconiae fundazioa, Donostia, 2020, pp. 101-102.