Karguak eta lanbideak
Idazlea eta genealogista
Ibilbidea
Madrilen jaio zen, baina Maria Dolores Bayona Arteta amaren aldetiko sustraiak Nafarroan zituen. Zuzenbidea eta Filosofia eta Letretako ikasketak ikasi zituen eta 1892an lizentziatura lortu zuen. Maria Josefa Eliorekin ezkonduta, lau seme-alaba izan zituen. Madrilen bizi izan zen arren, Nafarroarekin zuen lotura mantendu zuen; uda Agoizko bere oinetxean pasatzeko ohitura zuen, eta bere lanaren zati handi bat Nafarroako gaiei buruzkoa da. 1919an Santakarako markesaren noblezia-titulua birgaitu zuen, eta hainbat liburu harekin sinatu zituen. Italiako eta Belgikako akademia heraldikoetan, Kolonbiako kolonbiarrean eta, Historiako Errege Akademian akademiko urgazle gisa, aritu zen.
Ideologia tradizionalistakoa, ez zituen onartu nahi izan alderdiak behin baino gehiagotan eskaini zizkion goi-karguak. 1903an, Madrilgo Gazteria Karlistaren Lehendakaritza bakarrik onartu zuen, eta harekin, Espainiako hainbat herritan parte hartu zuen zenbait mitinetan. Hainbat ikasturtetan Madrilgo Ateneoko eztabaida akademikoetan parte hartu zuen, liberal eta errepublikanoek erasotako gloria tradizionalak sutsuki defendatuz. Candido Sanz jesuita nafarrak El Adalid egunkari literario madrildarraren zuzendaritza agindu zion, San Luis Gonzaga kongregazioko organoa berau, eta bertan hainbat lan argitaratu zituen. Bere bizitzako azken etapan, eskuin muturretik gertuko jarrera politikoak hartu zituen.
Literatura izan zuen zaletasun nagusi. 1886an bere lehen poesia-liburua argitaratu zuen, Vibracaciones izenekoa, eta handik gutxira Juventud Literariaren sortzaileetakoa izan zen. 1892an Madrilen egindako arte-lehiaketan, Amerikaren aurkikuntzaren IV. mendeurrena zela eta, saria jaso zuen «Plegaria a Cristo» bere poemak, eta ohorezko saria eta lore naturala ere irabazi zituen, bere «ODA a Colón» lanak. Urtebete geroago, Valentzian egindako lehiaketan, «Fortaleza» poema saritu zuten.
1907an, De tierras altasen, narrazio laburren multzo bat eta Nafarroako lurretan barrena egindako bidaien eta inpresioen deskribapenak argitaratu zituen: Irati, Aezkoa, Orreaga, Erronkaribar eta Nafarroako ekialdeko Pirinioetako gailurrak. Tonu liriko eta inpresionistan deskribatzen ditu, antzinako herri-elezaharrak aipatuz. Testu horietako batzuk Euskal-Erria aldizkarian argitaratu ziren. 1913an El yelmo roto eleberria kaleratu zuen. Bertan, autoreak berak zioenez, «espiritu nazionalaren egoera bat aztertu nahi izan nuen, joan den mendeko azken urteotan idazten hasi garenak hain gogor sentitu duguna». Bere lagun Ramon Maria del Valle Inclanek, hitzaurrea idatzi zuenak, obra modernotzat jo zuen, eta bertan ikusi zuen «gure historiako unerik larrienaren kontzientzia, eta betierekoa izateko ahalegina alferrikakoa dela sentitzen duen arraza baten desengainua». Lan honek bigarren zati bat izango zuen, La cimera de hielo, azkenean argirik ikusi ez zuena. Eleberri horiei buruz, Sanchez Ostiz idazle nafarrak gogoeta hau argitaratu zuen Gran Enciclopedia Navarra delakoan: «Landa-mundua edo noblezia zaharra izan, Argamasillak deskribatutako mundua atsekabetutako mundua da, eta, literalki, etekin handiagoa atera ziezaiokeen, bai atsekabetzeko arrazoietan sakonduz, bai haren gordintasun osoan deskribatuz, dotoretasunean erori gabe». Nolanahi ere, esan daiteke gaur egun haren lana ahaztuta geratu dela.
Genealogiaren zale amorratua, Revista de Historia y Genealogia Española sortu zuen eta 1912tik 1931 arte haren zuzendari izan zen. Bertan ikerketa historikoko lanak argitaratu zituen, hala nola Notas sobre la batalla de las Navas, 1912an, gudu horren zazpigarren mendeurrena zela eta, eta, 1928an, Los marqueses de Falces en Navarra. Biak Boletín de la Comisión de Monumentos de Navarran argitaratu ziren, eta bertan Tiburcio Redin Cruzat jaunari buruzko beste artikulu bat sinatu zuen 1925ean.
Mendi-ibilaldien zalea zen, eta Espainiako Elkarte Alpetarra (Club Alpino Español) sortu zuen. Pirinioetako gailurrik altuenetarako bidaia ekonomikoak antolatu zituen elkarte honek.
Obrak
Nobiliario y armería general de Navarra, Madrid: [s.n.], 1899-1902, 3 libk.
De tierras altas. Bocetos de paisajes y novelas, Madrid: Antonio Mazo, 1907.
El yelmo roto, Madrid: Renacimiento, 1913.
Pidiendo luz. Algunas observaciones sobre el equívoco jaimista y varias preguntas sin con testación por ahora, Madrid: Imp. del Asilo de Huérfanos, 1916.
La explosión de la mentira. Un aspecto de la guerra actual, Madrid: San Francisco de Sales, 1917.
Epitafio lírico que un caballero romántico puso a una historia vulgar, Madrid: Tipografía Artística Cervantes, 1922.
Un tanteo en el misterio (Ensayo experimental sobre la lucidez sonambúlica), Madrid: M. Aguilar, 1923?
En honor a la verdad. La dictadura española, su obra beneficiosa y su fracaso en la pública opinión, causas mediatas e inmediatas de éste, Madrid: Juan Pueyo, 1930.
Bibliografia
IBARRA, J., Biografías de los ilustres navarros del siglo XIX y parte del XX,. IV. libk., Iruñea: Jesús García inp., 1953, 31-32. or.
IRIBARREN, M., Escritores navarros de ayer y de hoy, Iruñea: Gómez arg., 1970, 35-36. or.
HERNÁNDEZ CANO, E., «Joaquín Argamasilla de la Cerda Bayona», Diccionario Biográfi co Español de la Real Academia de la Historia. Online arg.: http://dbe.rah.es/biogra-HYPERLINK “http://dbe.rah.es/biogra-%20fias/72571/joaquin-argamasilla-de-la-cerda-bayona (2020ko abenduak 6).
SÁNCHEZ OSTIZ, M., «Argamasilla de la Cerda y Bayona, Joaquín», Gran Enciclopedia de Navarra, I. libk., Iruñea: Nafarroako Aurrezki Kutxa, 1990, 477. or.
