Vaskoniako lurraldeetan komunikabideen ikerketa orokorrean gure euskal historiografian oraindik zor dugun gaia da. Lurraldea kohesionatzeko eta kultura- eta ekonomia-trukeak sustatzeko funtsezko elementua, bide nagusiak erromatar munduak markatu zituen jada, hiribilduak sortu eta haien errepublikek Aro Modernoan eta Garaikidean zehar garatutako jarduera handiarekin sendotuz, bidaiaren segurtasuna eta bideen kontserbazio fisikoa hain modu eraginkorrean bermatu zuen bere legezko araubide propioa ezarriz, non 1841eko Itun Legearen bidez Nafarroan ezarritako murrizketak eta 1876an Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan jasandako foru-galera gorabehera, haien gaineko administrazio-eskumenak mantentzea lortu baitzuen.





