1834an hasitako foralitatearen krisia 1876ko uztailaren 21eko Lege abolitzailearekin amaitzen da modu gogorrez, eta Euskal Herriko lurraldeetan autogobernuaren aldarrikapena berregituratzeko aldia irekitzen du.
Alde batetik, Kontzertuak eta Hitzarmen Ekonomikoak lortzea sendotzen da. Eta, bestetik, foru berreskurapenaren aspirazioaren zailtasunen aurrean, 1917an Diputazioek Gobernuari bidali zioten Mezuan agerian jarri ziren bezala, kataluniar bidearen jarraipena gertatzen da -Eskubide historikoetan adierazitako bitartekoari uko egin gabe- autonomia lortzea Estatuaren egitura antolatzailearen aldaketa batean konfiantza jarriz. Funtsezkoa izango da II. Errepublikako Autonomia Estatutuen sorrera, lurralde eremuko indarraldiaren arazoaz batera.
