Karguak eta lanbideak
Legelaria, politikaria, abokatua, katedraduna, errektorea eta ministroa
Ibilbidea
Medikuen seme eta biloba izan zen, jesuiten ikastetxeetan eta Bartzelonako Unibertsitateko Jurisprudentzia Fakultatean ikasi zuen (1840-1846), eta bertan batxiler, lizentziatu eta zuzenbideko doktore izan zen. Ramon Marti d’Eixelà eta Francesc Permanyer i Tuyets izan zituen irakasle. Bartzelonako Unibertsitateko irakaslea (1850), Merkataritza eta Zigor Zuzenbideko katedraduna (1862-1899), Zuzenbide Fakultateko dekanoa (1881-1885 eta 1892-1896) eta errektorea (1896-1899). Bartzelonako Udaleko idazkaria izan zen (1852-1854), Bartzelonako Abokatuen Elkargoko dekanoa (1885-1891), Jurisprudentzia eta Legegintzaren Akademiako presidentea, non La Escuela Jurídica Catalana (1883) hitzaldia irakurri baitzuen, eta Letra Onen Errege Akademia elkarteko kidea (1852), non La teoría del derecho según Vico (1859). La noticia de la vida y escritos de Don Francisco Permanyer y Tuyet (1870) gaiari buruzko hainbat komunikazio eta azterlanekin parte hartu baitzuen. Ateneu Català (1867-1868) eta Ateneu Barcelonès (1872 eta 1876-1877) ere zuzendu zituen. Gorteetako diputatua (1879-1881 eta 1884-1886), senatari hautatua (1886-1890) eta biziarteko senataria izan zen (1891tik). 1899ko martxotik urrira, Grazia eta Justiziako ministroa izan zen Silvela-Polaviejaren gobernu erregenerazionista, baina dimisioa eman zuen, ezin izan baitzuen gobernu-proiektu erreformistarik egin, eta nekatu egin baitzen bere katalanismoaren aurkako parlamentuko gaitzespenekin. Jocs Florals-en mantentzailea (1884), 1888ko Bartzelonako Erakusketa Unibertsaleko Batzorde Exekutiboko presidenteordea eta Estudis Universitaris Catalans (1907) unibertsitateko ohorezko presidentea izan zen.
Alemaniako Zuzenbidearen Eskola Historikoaren eta haren ordezkari gorena zen Friederich Karl von Savignyren lanaren berri hedatu zuen. Bada, 1869an, presidente aritu zen Savigny Fundazioaren Espainiako Batzordearen eraketan eta, hamar urte geroago (1878-1879), Savignyren Erromatar Zuzenbidearen Sistemaren gaztelaniazko itzulpenaren hitzaurrea egin zuen. Duran i Basen jarduera horiek kodegintza zibileko proiektu-doktrinaren aurka ulertu behar dira; Espainiako gobernu moderatuek bultzatu zuten kodetze-prozesu hori. Espainiako zuzenbide zibila modu uniformean bateratu nahi zuten, Gaztelako zuzenbidearen berezitasunetan oinarrituta (1851), eta Espainiako beste herrien foru-eskubideen elementu historikoa alde batera utzi.
Eragin horren ondorioz, bere legelari eta zuzenbidearen aztertzaile-lana Kataluniako Zuzenbidera bideratu zuen, Espainiako herri-eskubideen balioaren erakusgarri paradigmatiko bilakatua. Horretarako, Kataluniako Zuzenbide Zibilaren jatorriak eta bertako legeria nazionala aztertu zituen, Usatges de Barcelona XI. mendean kokatu zituenak. Aztertu zuen horien antzinatasun nabarmena, Gaztelako zuzenbide historikoaren maila berean edo lehenagokoak ere bai, haren bilakaeran eragina izan zuten inguruabarrak, bereziki aipatuz Zuzenbide Arrunt Erromaniko-kanonikoaren eta Kataluniako Zuzenbide propioaren arteko elkarrekintza edo sintesi-prozesu historikoa. Azken hori zuzenbide feudalaren garapenean oinarritzen omen zen, eta aipatutako Usatges de Barcelona-n eta herrialdeko ohitura orokorretan zehaztu zen idatziz. Era berean, Kataluniako zuzenbidearen esparru publikoko printzipio moral eta gidariak azaldu zituen, hala nola zuzenbide itunduaren gailentasuna, erregearen ahalmen legegile mugatua, herrialdeak gobernuan duen esku-hartze instituzionalizatua edo erkidego orokorrak Gorteetan ordezkatua izateko duen eskubidea (Kataluniako Orokorrean eta Diputazio Nagusian). Zuzenbide zibilari dagokionez, printzipio hauexek nabarmendu zituen: familiaren batasuna, ondarearen kontserbazioa eta kontratatzeko zein testamentua egiteko askatasuna, bai eta familia belaunaldi-kateatzetzat hartzea, aitaren autoritatea, erantzukizun pertsonala eta ama alargunaren duintasuna ere (senyora majora, poderosa i usufructuària). Kataluniako Zuzenbide zibilari buruzko beste alderdi garrantzitsu batzuk ere aztertu zituen, hala nola agintaritza horrek espazioan eta denboran izan duen hedapena; izan ere, ohartuz indarra zein lurraldetan izan duen, Penintsulako hedatuenetako bat da lurraldez, eta luzeenetakoa iraupenean: tradizio juridikoaren jarraipenean, Europan parerik gabeko kasua da estaturik gabeko nazio batentzat, zortziehun urtetik gorakoa. Azkenik, Duran i Basek Kataluniako Zuzenbide Zibila eraginkorki aplikatuz lortutako emaitzak aztertu zituen, izaera indibidualaren eraketari eta katalanen idiosinkrasiari begira: independentzia-sentimendua, ekintzaile-espiritua, lanera emanak izatea, familia, justizia eta askatasun zibilarekiko maitasuna, eta abar. Ikerketa-ildo hori gauzatzeko, Memoria acerca de las Instituciones del Derecho Civil de Cataluña, escrita con arreglo a lo dispuesto en el artículo 4 del Real Decreto de 2 de febrero de 1880 argitaratu zen 1883an, Bartzelonan. 1882ko urrian, aipatu errege-dekretuaren bidez Duran Kodegintzaren Batzorde Nagusiaren Kataluniako kide izendatu ondoren atera zen, 1851ko proiektutik abiatuz Espainiako Kode Zibila idazten laguntzeko. Dena den, haren iritziz, hala merezi zuten Kataluniako Zuzenbide Zibileko xedapen eta instituzioak integratu behar ziren arau erkideetan, espainiar guztientzat.
Duranen irudiko, XIX. mendeko Espainiak, aberri komun maitatuak, batasun politikoa lortu zuen, baina ez gizarte-batasuna. Lurraldeen artean desberdintasunak zeuden, eta horiek ezin ziren desagerraraztera kondenatu haiek gordetzen zituzten lurraldeei kalte larririk eragin gabe. Gizarte-batasuna berez eta probintzia arteko komunikazioaren bidez lortu behar zen, iraupen luzeko aldi batean. Bien bitartean, eskubide historikoak errespetatu behar ziren. Duranek zioenez, esate baterako, agerikoa zen Bizkaiak bazuela 1342. urtea baino lehenagoko lurraldeko ohiturazko Foru bat, 1452ko Bizkaiko Foruen idatzizko hitzaurrean egiazta zitezkeen bezala. Bizkaiko eta gainerako probintzietako eskubideak ez ziren salbuespenezko eskubideak, Gaztelakoaz bestelako eskubideak baizik, monarkia hispanikoa existitu aurrekoak. Legeria horiek zuzenbide erkidea ziren egun Espainiako monarkia osatzen duten nazionalitate zahar horientzat. Duranen iritziz, Espainiako herrien askotariko erakunde zibilak errespetatuz gero, separatismoa saihestuko zen. Gizarte-batasuna ez zen inposatu behar, estatu horren barruan desberdintasun sakonak baitzeuden funtsezko instituzio zibilen antolaketan (familia, ondarea, oinordetzak eta abar).
Duranen ideologia politikoa liberalismo kontserbadore katoliko eta katalanistaren barruan kokatzen da. Familia, erlijioa eta monarkia defendatzeak berekin dakar askatasun demokratikoen aurka egitea, hala nola sufragio unibertsala, kultu-askatasuna, elkartzeko askatasuna eta abar. Harreman luzea izan zuen Antonio Canovas del Castillorekin, baina ez zion eragotzi haren gobernu-jardunbide txar batzuk kritikatzea, hala nola kazikismoa, nepotismoa edo gobernu-programak sistematikoki ez betetzea. Hori dela eta, Canovasen alderdidik urrundu eta kontserbadore independente bihurtu zen.
Obrak
El individualismo y el derecho/discurso leído en la Universidad literaria de Barcelona por Manuel Durán y Bas… en el acto de recibir la investidura de Doctor en esta Facultad, Barcelona: Imp. de Tomás Gorchs, 1852.
La abertura del istmo de Suez y el puerto de Barcelona, Barcelona: Imp. de Joaquin Bosch, 1858.
Memoria acerca de las instituciones del derecho civil de Cataluña: escrita con arreglo á lo dispuesto en el artículo 4 del Real Decreto de 2 de febrero de 1880, Barcelona: Imp. de la Casa de la Caridad, 1883.
Escritos del Exmo. Señor D. Manuel Durán y Bas con una introducción de Luciano Ribera, Barcelona: Libr. del editor J. Oliveres, 1888.
Escritos del Excmo. Señor D. Manuel Durán y Bas/con un prólogo de Federico Rahola, Barcelona: Imp. Barcelonesa, 1895.
Epistolari polític de Manuel Durán i Bas: correspondència entre 1866 i 1904/selecció, notes i estudi introductori de Borja de Riquer i Permanyer, Barcelona: Collegi d’Advocats de Barcelona / Abadia de Montserrat, 1990.
Concepto fundamental del derecho, en su desenvolvimiento científico en el siglo XIX, 1877/Manuel Durán i Bas; presentació Antoni Mirambell i Abancó, Barcelona: Publicacions de la Universitat de Barcelona, 2001.
Bibliografia
CAMPS I ARBOIX, J. de, Durán i Bas, Biblioteca biogràfica catalana; 27, Barcelona: Aedos [1961].
FIGUERAS I PÀMIES, M., El Pensamiento filosófico-jurídico en Durán y Bas: tesis doctoral. Doktorego-tesia – Universitat de Barcelona. Facultat de Dret, 1981.
SOLERVICENS, J. B., Manuel Durán i Bas, Barcelona: Ayuntaiento de Barcelona, 1965.
TARÍN IGLESIAS, J., Durán i Bas, Barcelona: Edicions de Nou Art Thor, 1985.
ITURRIAK
LLAVALLOL, J., Necrología del Excmo. é Ilmo. Sr. D. Manuel Durán y Bas, Barcelona: Hijos de J. Jepús, 1907.
