DIEGO Y GUTIERREZ, Felipe Clemente de (Guadamur, Toledo, 1866ko maiatzak 26 – Pozuelo de Alarcón, Madril, 1945eko abuztuak 15).

 Katedraduna, legelaria eta politikaria

Pedro Gregorio anaiaren urratsak jarraituz, zeina Estatuko Abokatuen Kidegoan sartu baitzen (1886), Felipe Clementek baztertu egin zuen bere hasierako bokazio medikoa, eta bera ere jurisprudentziaren itsasoan murgildu zen. Zuzenbidean lizentziatu eta Filosofia eta Letretan graduatu ondoren (1886), zuzenbide zibil eta kanonikoan doktoratu zen Madrilgo Unibertsitate Zentraleko Zuzenbide Fakultatean (1888), «Espainiako Zigor Kodeak delitu edo hutsegite gisa zigortzen dituen ekintzak zehaztean jarraitzen dituen printzipioei» buruzko tesi batekin. Irakaskuntzarako grina handia zuenez, lehenik Salamancako Unibertsitatearen Zuzenbide Penaleko katedra lortu zuen (1889) eta, ondoren, Bartzelonako Unibertsitateko (1891), Santiagoko (1891 eta 1894) eta Zentraleko (1894) Zuzenbide Erromatarreko Instituzioen katedra. Santiago de Compostelako Unibertsitatearen (1897) Zuzenbide Fakultateko Erromatar Zuzenbideko katedrara oposizio bidez eta Granadako Unibertsitatera (1900) lekualdatze-lehiaketa bidez sartu zen (bere osasunak giro beroagoa eskatzen baitzuen) eta, ondoren, irakasle lanetan hasi zen unibertsitatean. Geroago, bere bokazio zibilista sendotzeko, Madrilgo Unibertsitateko (1903) Espainiako eta Foru Zuzenbide Zibileko katedra lortu nahi izan zuen, baina lehenik, Valladolideko Unibertsitateetako Zuzenbide Fakultatean (1900) eta, gero, Bartzelonakoan (1903) postu-truke bana eginez lortu zuen. Azkenik, Zuzenbide Zibileko katedradun gisa finkatu zen 1906ko martxoan, Unibertsitate Zentraleko Zuzenbide Fakultatean, 1936ko maiatzaren 26an, Gerra Zibilaren bezperan, erretiroa hartu zuen arte, baina, ondoren, Unibertsitate Zentraleko Zuzenbide Fakultateko ohorezko dekano izendatu zuten. Unibertsitateko irakasle eta ikertzaile aritu zen denbora luzean, hainbat kudeaketa-lan egin zituen, besteak beste, Irakaskuntzako ikuskatzaile orokorra (1919), Instrukzio Publikoko kontseilaria (1924) eta Madrilgo Unibertsitate Zentraleko errektoreordea (1929-1931).

Bere legelari-lanari dagokionez, Madrilgo Abokatuen Elkargoan sartu zen (1913), nahiz eta beti irakaskuntzan aritu zen gehiago. Kodegintzaren Batzorde Nagusiko (1918 eta 1926), Jurisprudentzia eta Legegintzaren Errege Akademiako (1924-1927, 1936 eta 1940-1945) eta, azkenik, Auzitegi Goreneko (1938-1945) Lehen Ataleko kide eta lehendakari izendatu zuten. Halaber, Historia Ikasketen Zentroko Zuzenbide Zibileko Saileko zuzendaria (1910), Zuzenbide Pribatuko Aldizkariaren sortzailea (1913) eta Zientzia Moral eta Politikoen Errege Akademiako akademikoa (1918) izan zen.

Politikari dagokionez, Valladolideko Unibertsitateko senatari aritu zen hiru legegintzalditan segidan (1919-1920, 1921-1922 eta 1923), Batzar Nazionaleko kide bi legegintzalditan (1927-1928 eta 1928-1929), eta Gorteetako prokuradore 1943tik pneumoniaz hil zen arte (1945). Hil ondoren, agintariek haren bigarren izena gehitu zioten abizenari, Clemente de Diego, lortu zituen ohoreengatik nabarmenago agertzeko; izan ere, Karlos III.aren Gurutze Handia, Alfontso X.a Jakitunaren Gurutze Handia eta, hil baino lehentxeago, San Raimundo Peñafortekoaren Gurutze Guztiz Mereziaren intsignia zituen.

Argitalpen ugari eta garrantzitsuak atera zituen Espainiako Zuzenbide zibila garatzeko. Horien artean, aipatzekoak dira Introducción al estudio de las instituciones del Derecho romano, Curso elemental de Derecho civil español común y foral eta Instituciones de Derecho civil español (hiru liburuki eta hainbat edizio). Aipatzekoak dira, halaber, Jurisprudentzia eta Legegintzaren Errege Akademian ikastaro-irekieretan eta presidente gisa (1924-1927) eta Auzitegietan Auzitegi Goreneko presidente gisa (1940-1945) eman hitzaldiak, eta oraindik ere indarrean dauden gaiei buruz egindako azterlanak: «El prelegado en el Derecho romano y en el moderno», «El silencio en el Derecho», «La jurisprudencia como fuente del derecho», eta «La naturaleza jurídica de las disposiciones o cláusulas testamentarias de residuo». Horrez gain, Revista de Derecho Privado aldizkarian, beste lan asko argitaratu zituen.

Foru-zuzenbidearen auziari dagokionez, Kode Zibilak ekarritako irtenbideari buruzko iritzi kritikoa adierazi zuen, iruditzen baitzitzaion, ebatzi baino gehiago, zuzenbide zibila bateratzeak arazoa areagotuko zuela, beste zuzenbideek iraunaraziko zituelako. Haren esanetan, «beste zehapen bat gehitu dio bere legerien eraikin zaharkitu eta zorigaiztokoari». Nolanahi ere, Zuzenbide Zibilaren tratatu-idazle lana kodetzearen ondoren indarrean ziren Foru Zuzenbide guztietara hedatzen zen, ezin bestela izan. Izan ere, hitzaurrea jarri zion Arin Dorronsoro gipuzkoar epailearen Estudio jurídico-social de las corralizas, servidumbres, montes y comunidades de Navarra lanari, bai eta goretsi ere. Felipe Clementek, izan ere, bere ikasle zahar eta distiratsu gisa aitortu zuen, eta bereziki goraipatu zuen Nafarroako Zuzenbide Zibilaren konplexutasun handiko gaiei aurre egiteko izan duen argitasuna.

XX. mendearen lehen herenean zuzenbide zibil komuna eta forala sistematizatzeko bete zuen autoritate nagusi lanak Castan Tobeñas irakaslea izan zuen jarraitzaile, eta hark garatu zuen berehala.

Introducción al estudio de las Instituciones de Derecho romano, Madrid: Viuda e Hijos de Tello, 1900.

Apuntes de Derecho civil español, común y foral, según sus explicaciones en cátedra, Madrid: Victoriano Suárez, 1907-1914.

Transmisión de las obligaciones según la doctrina y la legislación española y extranjera. La transmisibilidad de las obligaciones, Madrid: Libª. de Victoriano Suárez, 1912.

El uso, los usos sociales y los usos convencionales en el Código civil español. Discurso leído en el acto de su recepción […] el día 13 de octubre de 1918, Madrid: Zientzia Moral eta Politikoen Errege Akademia, Imp. de Jaime Ratés, 1918-1919.

Fuentes del Derecho civil español, Madrid: Imp. Clásica Española, 1922.

MIÑANA Y VILLAGRASA, E.-rekin, Casos de Derecho civil español para uso de estudiantes, Madrid: Ed. Reus, 1923.

POSADA Y C. BERNALDO DE QUIRÓS, A.-rekin, Derecho usual, Madrid: Ed. de la Lectura, 1925.

Curso elemental de Derecho civil español común y foral, Madrid: Huelves y C.ª, 1927.

Instituciones de Derecho civil español, Madrid: Juan Pueyo, 1929-1941.

. COMA FORT, J. M., «Clemente de Diego y Gutiérrez, Felipe (1866-1945)», Diccionario de catedráticos españoles de Derecho (1847-1943) (online), Universidad Carlos III de Madrid. Instituto Figuerola de Historia y Ciencias Sociales, 2009. Paperean: Carlos Petit (arg.), Derecho Ex Cathedra 1847-1936. Diccionario de catedráticos españoles, Madrid: Universidad Carlos III de Madrid-Dykinson, 2019.

DÍAZ ALABART, S., «Cien años de la Revista de Derecho Privado», Cien años de la Revista de Derecho Privado 1913-2013, Madrid: Revista de Derecho Privado, 2014.

HERNÁNDEZ GIL, A., Juristas españoles de nuestro tiempo: Felipe Clemente de Diego (y otros), Madrid: Sala, 1973.

MARAÑÓN Y RUIZ ZORRILLA, J., «Apuntes para una biografía de Don Felipe Clemente de Diego», in ZENBAITEN ARTEAN, Libro-Homenaje al Profesor Don Felipe Clemente de Diego, Madrid: Jurisprudentzia eta Legegintzaren Errege Akademia, 1940.

ROCAMORA, P. (zuz.), «In memoriam: Felipe Clemente de Diego», Revista Nacional de Educación, 55 (1945).

VELASCO SÁNCHEZ, J. T., «Felipe Clemente de Diego y Gutiérrez», Diccionario Biográfico Español de la Real Academia de la Historia. Online arg.: http://dbe.rah.es/biografias/15905/felipe-clemente-de-diego-y-gutierrez (2021eko martxoak 10).

ZENBAITEN ARTEAN, Hainbat artikulu in Revista de Derecho Privado, 29 (1945).

ITURRIAK

ARCHIVO GENERAL DE LA ADMINISTRACIÓN, Educación, 31/15552; 331 paper-sorta (espediente pertsonala).

ARCHIVO DEL CONGRESO DE LOS DIPUTADOS, Elecciones: 57. Elecciones 16.3.1943; Elecciones: 53. Elecciones 12.9.1927; (Signatura: ACD. Serie documentación Electoral: 182, 3. zk.).

ARCHIVO DEL SENADO, ES.28079, HIS-0143-01, «Expediente personal del senador D. Felipe Clemente de Diego y Gutiérrez por la Universidad de Valladolid».

ARCHIVO GENERAL DE LA UNIVERSIDAD COMPLUTENSE, P. 469, 33.

ARCHIVO HISTÓRICO DEL ILUSTRE COLEGIO DE ABOGADOS DE MADRID, Kokapena: 1.ª, Signatura: Caja 316 AHICAM 1.1, exp. 9876. (Clemente de Diego Gutiérrez, Felipe). Kokapena: 13, Signatura: Caja D31 AHICAM 1.4.1, exp. 2618. (depurazio-espedientea).

GACETA DE MADRID, 1897ko otsailaren 26a (BOE-A-1897-1237), 1897ko maiatzaren 2a (BOE-A-1897-2642), 1900eko uztailarena 3a (BOE-A-1900-4433), 1906ko martxoaren 19a (BOE-A-1906-1856), 1926ko ekainaren 26a (BOE-A-1926-6452), 1929ko irailaren 28a (BOE-A-1929-10142), 1936ko maiatzaren 28a (BOE-B-1936-6328) eta 1936ko ekainaren 21a (BOE-B-1936-7282).