CADIER, Leon (Paue, Pirinio Atlantikoak, Frantzia, 1862ko apirilak 17 – 1889ko abenduak 26).

Historialaria

Bere jaioterrian bigarren hezkuntza ikasi ondoren, 1880an Parisera joan zen École Pratique des Hautes Études-en ikastera eta, 1881az geroztik, bai eta École National des Chartes-en ere, bi eskoletan ikasle bekadun arituz, Odile Roy eta Arthur Giryren ikasle. Ikasketak eten behar izan zituen, 1884ra arte baztertua izan zuen bat-bateko gaixotasun baten ondorioz. Hala ere, denbora horretan ez zuen ikerketa-lana eten, eta bere lehen lana argitaratu zuen: Cartulaire de Sainte-Foi de Morlaàs. Gainera, ikerketekin jarraitu zuen Pirinio Atlantikoetako Departamentuko artxiboetan, bere tesirako.

1884an lizentziatua, Parisera itzuli zen eta hirugarren urtea egin zuen École National des Chartes-en, ondoren Essai sur les origines des États de Béarn izeneko tesia aurkezteko. Bi urte geroago argitaratu zen, eta Frantziako antigoalekoen lehiaketako lehen saria irabazi zuen. Hori ez zen izango Biarnori buruzko ikerketa bakarra, lurralde horretan egin baitzituen bere ikerketa gehienak.

Auch, Narbona, Baiona, Périgueux eta Brioucleko hainbat liburutegitan gordetako eskuizkribuen katalogo bat egiteko mandatua jaso zuen eta, ondorioz, «Manuscrits de la Bibliothèque de Bayonne» argitaratu zuen, Catalogue Général des manuscrits des bibliothèques de France katalogoan, Parisen, 1888an argitaratua.

1886an, École Pratique des Hautes Études erakundeak, Giryren laguntzarekin, aparteko beka bat eman zion. Beka horrek, gainera, Instrukzio Ministerioaren laguntza jaso zuen. Hain zuzen, Ministerio horrek onartu zion Bartzelonako eta Iruñeko XIII. eta XIV. mendeetako dokumentu-artxiboak ikertzeko doako misio gisa egindako bidaia. Horri esker, Brutailsek irekitako ikerketekin jarraitu zuen. Ezagutzen denez, ekainaren hasieran jada Nafarroako hiriburuan zen, baina ikusi zuen Oloriz artxibozaina oporrengatik kanpoan zegoela eta, beraz, artxiboa itxita zegoela. Azkenik, Olivier eta Campionen gestioei esker, Cadierrek lau hilabete baino gehiagoz lan egin ahal izan zuen Aniceto Lagarde ingeniari eta Nafarroako errepide zuzendariaren bulegoetan. Egonaldian, Cadierrek hobetu egin zuen urte batzuk lehenago Brutailsek Nafarroako Artxiboari buruz egindako deskribapena, argi eta garbi bereizi baitzituen Gorteetako, Kontuen Ganberako eta paper solteen artxiboak. Horretarako, Liciniano Saezen inbentarioa erabili zuen iparrorratz gisa, Kontuen Ganberako dokumentuak irakurri nahi zituen ikertzaile ororen iparrorratza izan zena. Geroago, Karlos II.aren kartularioaren transkripzioa osatu zuen. Tiraderetan gordetako dokumentu solteak ere landu zituen, alimaleko lana eginez; izan ere, Erdi Aroko ehun zigilu baino gehiagoren erreprodukzioak ere lortu zituen.

Brutailsek eta Cadierrek Frantziako historiari buruz 1234 eta 1328 artean Nafarroako Artxiboan gordetako dokumentu guztien edizio bateratu handi bat egitea pentsatu zuten. Horretarako, Cadierrek dokumentu ugari eraman zituen Frantziara itzultzean. 1887an Lan Historikoen Batzordeari argitalpena proposatu zioten, eta Gaston Paris, Paul Meyer eta Simeon Lucek eskaera aztertu zuten. Urte berean, Komiteak uko egin zion argitalpenari, lana oso aldakorra baitzen, transkripzio batzuek ez baitzuten azalpen-oharrik edo ez baitzuten interesik Frantziaren historiarako. Proiektua baztertu egin zen azkenean, eta Cadierrek bere lanaren zati bat hainbat aldizkaritan argitara ematea erabaki zuen. Aldizkari horien artean aipatzekoak dira «Bulas originales del siglo XII conservadas en los Archivos de Navarra», 1888an Revista del Antiguo Reino de Navarra aldizkarian argitaratua, eta «Les Archives d’Aragon et de Navarre», 1888an Bibliothèque de l’École des Chartesek argitaratua. Dokumentuei dagokienez, École National des Chartesera helarazi ziren, eta bertako zuzendariak Liburutegi Nazionalean utzi zituen. Hil osteko edizio bat egiteko asmoa zebilen, bere paper-zatietan oinarrituz, baina lana oraindik heldugabe zegoela ikusi zen. Gaur egun, paper horiek Frantziako Liburutegi Nazionalean daude: Nouvelles acquisitions françaises, 10830-10832. Gehienak errege anjoutarren gainean egindako azken ikerketei buruzkoak dira.

Erromako Eskola Frantseseko kide izendatua, 1886ko urriaren 23ko Dekretuz, M. Paul Durrieuk Anjouko etxeko lehen erregeei buruzko ikerketak egiten jarraitu zuen. Bere ikerketak Karlos I.aren eta Karlos II.aren erregealdiei eskaini zizkien, gobernu-erakunde nagusiak aztertuz. Hala ere, Cadier gaztearen etorkizun handia 1889an eten zen, hogeita zazpi urte zituela goiz hil zenean.

«Un épisode de l’histoire municipale du Béarn au XVIè siècle», Revue de Béarn, Navarre et Lannes, 1883, 181-291. or.

Cartulaire de Sainte-Foi de Morlaàs, Pau: Léon Ribaut, 1884.

«Documents pour servir á l’histoire de la Réforme en Béarn. I. Les pasteurs du Béarn au siège de Navarrenx; II. L’administration des biens ecclésiastiques après 1569; III. Robert de la Taulade, ministre de Dax», Bulletin de la Société de l’histoire du protestantisme français, XXXV (1885), 258-276. or.; XXXVI (1886), 8-23 eta 112-124. or.

«Bulles originales du XIIIe siècle conservées dans les Archives de Navarre», Mélanges d’archéologie et d’histoire, 7 (1877), 268-368. or.

«Bulas originales del siglo XII conservadas en los Archivos de Navarra», Revista del Antiguo Reino de Navarra, 1888, I, 88-92, 136-239 eta 283-288. or.

Les Archives d’Aragon et de Navarre, Paris: Bibliothèque de l’École des Chartes, 1888.

Les États de Béarn depuis leurs origines jusqu’au commencement du XVIè siècle. Étude sur l’histoire et l’administration d’un pays d’états, Paris: Imp. Nationale, 1888.

Manuscrits de la Bibliothèque de Bayonne, Paris: Catalogue Général des manuscrits des bibliothèques de France, 1888, 79-87. or.

Le livre des syndics des États de Béarn (texte béarnais), I. libk., Paris: Société historique de Gascogne, 1889.

Le livre des syndics des États de Béarn (texte béarnais), II. libk., Paris: Société historique de Gascogne, 1906.

COUDERC, C., «Nécrologie. Léon Cadier (1862-1889)», Annales du Midi: revue archéologique, historique et philologique de la France méridionale, II. libk., 6 (1890), 272-275. or.

PANIZO SANTOS, I., «Eruditos franceses en Navarra», Tercer congreso general de historia de Navarra, Iruñea, 1994, 2-28. or.