Karguak eta lanbideak
Jurista, Zuzenbide Zibileko katedraduna eta Salamancako Arte Ederren Museoko kontserbadorea
Ibilbidea
Zuzenbide zibileko katedraduna, Zuzenbide zibilaren kodeketa nazio mailan defendatu zuen eta horren ondorioz 1888-1889ko kode zibila. Salamancako Gida Monumental ezagun baten egilea. Salamancako Arte Ederren Museo probintzialeko kontserbadore gisa, Gaztelako hiriburuko kale baten izenak gogorarazten du.
Nafarren semea (Jose Falcon, Pitillasekoa, eta Fermina Ozcoidi, Garesekoa), Filosofiako batxilergoa ikasten hasi zen, Iruñeko Bigarren Hezkuntzako institutuan. Zaragozako unibertsitatean jurisprudentzian ikasten jarraitu zuen, eta handik Salamancara joan zen, 1856an lizentziatu baitzen. 1857an, Salamancako Unibertsitateko errektoretzak prozedura judizialen eta auzitegi-praktikaren teoriaren katedra ordezteko agindua eman zion. Hurrengo urtean, unibertsitateko irakaskuntza eta karrera utzi zituen aldi batez, Madrilen lanbidearen zeregin praktikoak egiteko, abokatutza batez ere. Zuzenbide zibil eta kanonikoan doktoratu zen Unibertsitate Zentralean 1859ko urrian, 18. Legeari buruzko memoria batekin, 2. Titulua, Senar-emazteei buruzko Bilduma Oso Berriko 10. liburua; 1803ko pragmatika. Madrildik itzuli ondoren, Salamancan bizi zen. Bake-epaile gisa hainbat ordezkapen egin zituen, eta 1861ean jabetza-erregistratzaile izendatu zuten Nafarroan, baina azkenean Salamancan jardutea erabaki zuen.
1862an Salamancako San Eloy Arte Ederren Eskolako idazkari gisa kontratatu zuten, eta hainbat urtez hartan jardun zuen. Une horretatik aurrera, irakaskuntza eta unibertsitate-karrera Arte Ederren probintzia-museoko lanarekin batera egin zituen. 1866tik 1876ra, museoaren sorrera-aldian, bera izan zen lehen kontserbadorea, museoa artistak bere prestakuntza osatu behar zuen lekutzat hartuta, praktikak eginez, eta ez bisitarientzako leku gisa soilik. Bere proposamenak ez zuen arrakastarik izan, baina bere ahaleginari eutsi egin zion. Azkenik, zortzi urtez Diputazio probintzialaren ordainik jaso gabe egon ondoren, Modesto Falconek dimisioa aurkeztu zuen. Izan ere, Monumentuen Batzorde Probintzialaren artxiboaren antolaketa egin zuen eta 1.400 dokumentu baino gehiago inbentariatu eta ordenatu zituen; Salamancako Arte Ederren Museo Probintzialaren lanen Katalogoa, albiste estatistiko, historiko eta biografikoekin ilustratua; eta, azkenik, Salamanca Artística y Monumental lanaren erredakzioa, Batzordeak eskatua eta hainbat edizio ezagutu zituena.
Museoko kontserbadorea izanik, Salamancako Unibertsitateko Zuzenbide zibil espainiar, komun eta foraleko irakasle laguntzaile eta Zuzenbide Zibila zabaltzen aritu zen lanean. 1869ko ekainaren 26an Administrazio Zuzenbideko lizentziatura lortu zuen. Urtebete geroago, Administrazio Zuzenbideko doktore-titulua lortzeko azterketa egin zuen. 1876ko martxoan, museoko kontserbatzaile-karguari behin betiko uko egin baino bi hilabete lehenago, museoko estualdiei eta irakaskuntzari eskainitako hamarkada baten ondoren, oposizio bidez irabazi ahal izan zuen Elizako Diziplina Orokorreko katedra eta Salamancako Unibertsitateko Espainiako berezia. Urte hartan Zuzenbide Fakultateko idazkari izendatu zuten. Hortik, Modesto Falcon, 1877ko martxoan, «ampliación de Derecho civil y códigos españoles» katedrara igaro zen, eta, azkenik, «Derecho civil, común y foral» katedrara, 1884ko irailetik 1886ko ekainera arte, non «ampliación de Derecho civil y códigos españoles» ikasgai berritua irakatsi baitzuen. 1878an, «Zuzenbide Zibil eta Espainiako kode handituen» ikasgai horretarako ikasketa-eskuliburu bat argitaratu zuen, bi liburukitan, Exposición doctrinal del Derecho Civil Español, Común y Foral, según las Leyes escritas, la Jurisprudencia de los Tribunales y la Opinión de los Escritores izenekoa, bi liburukitan. Eta, 1880an, Historia del Derecho Civil Español, Común y Foral argitaratu zuen.
Salamancako egonaldia bukatutzat emanez, lekualdatze-lehiaketa eskatu zuen, 1886ko ekainaren 10ean, Bartzelonako unibertsitatean, «Espainiako Zuzenbide Zibil eta Zuzenbide Zibil Foralaren» katedra betetzeko. Modesto Falcon Ozcoidik bere bizitzaren gainerakoa han pasatu zuen, 1902ko irailean hil zen arte. Bartzelonako Unibertsitateko Espainiako Zuzenbide Zibil eta Zuzenbideko Zibil Foraleko katedradun gisa aritu zen irakaskuntzan. 1901eko maiatzaren 6an, klaustroak onartu egin zuen zerbitzu aktibora itzultzeko egin zuen eskaera, nahiz eta nahitaez erretiratu, «gorputz-osasun bikaina duelako» eta «adimenak gazteriaren indar eta sasoi guztia gordetzen duelako, azken urteetan puntualtasun eta zuzentasun-eredu izan baita bere karguan».
Kode nazional baten aldeko auziaren defendatzailea izan zen (ikus Espainiako Zuzenbide Zibila eta Kodeak zabaltzeko katedraren aurkako oposizioa, 1868an argitaratua eta Benito Gutierrezk partehartzaile izan zuena); zibilista ospetsua izan zen, bere manualistikaren bidez ikasgeletan eragin zuena, eta Exposición doctrinal del Derecho civil lanaren kasuan, hainbat edizio ezagutu zituen. Modesto Falconek, aitarekiko ezkontzarako adostasunari buruzko doktore-tesiaz gain, 20 lan idatzi zituen. Horien artean, aipagarria da hainbat edizio ezagutu zituen irakasgaiaren tratatu garrantzitsu bat: Exposición doctrinal del Derecho español, común y foral (1878an lehen argitalpena). Bere Historia del Derecho civil español, común y foral lanean, bere lan akademikoan bezala, eta kode zibilean bat egiteko behar zientifikoa aldarrikatzeari utzi gabe, Bizkaiko Foruari buruz honela dio: «librea izan zen beti, foruen arabera, Bizkaiko lurra, eta askeak izan ziren hango biztanleak ere. Lurralde hartan eta hango bizilagunen artean inoiz ez zuen lortu basailuen eta jaunen arteko bereizketa gorrotagarria errotzea, plebeioen eta infantzoien arteko bereizketa gorrotagarria. Beste alde batzuetan, maila demokratikoaren bidez bilatu zena, Bizkaian maila aristokratikoaren bidez lortu zen […], eta, hala, bizkaitarrek beti aldeztu zuten beren berdintasun maitea, inoiz ez baitzuten aintzat hartu beren lurraldean, ez bakarrik basailajea, aurkezteko modua edozein izanda ere, ezta beste pertsona batzuek nagusitasuna adierazteko ahalmena erabiltzea ere. Bizkaitarrek, gainera, erakunde zapaltzaile ororen etorrera ezinezkoago egiteko eta gobernu despotiko oro beren herrialdetik urruntzeko, beren foruak, erabilerak eta ohiturak zintzo beteko zituztela zin egitera behartu zituzten beti beren jaunak, jaurerriaz jabetu aurretik» (379. or.). Salamancako unibertsitatean Colección de cédulas, patentes-patentes, provisiones, cartas reales órdenes y otros documentos concernientes a las provincias vascongadas jasotzen dira; inp. Real (Madril, Espainia); Alegría, Mariano, 1799-1879, Modesto Falcon eta Ozkoidik Zuzenbide Zibila Handitzeko eta Espainiako Kodeak Zabaltzeko katedradun numerarioak egindako dohaintza gisa. Salamancan, 1880ko ekainaren 16an.
Obrak
Consentimiento paterno para el matrimonio. Discurso leído en la Universidad Central en el acto de recibir la solemne investidura de Doctor en la sección de Leyes y Cánones de la Facultad de Derecho, Madrid: Ducazal inp., 1859.
Exposición doctrinal del Derecho civil español, común y foral, Salamanca: Francisco Núñez Izquierdo inp., hainbat bolumen, bi lehenengo edizioan: 1878, 1882, 1888-1893 hirugarren ediziotik aurrera Bartzelonan inprimatzen hasi zen; 1893 y 1897 (Bartzelonan jada: La Publicidad).
Historia del Derecho civil español, común y foral, Salamanca: Vicente Oliva tip., 1880.
La futura legislación civil de España: examen de las bases para la redacción de un código civil adoptadas por la ley de 22 de mayo de 1888, Madrid: Góngora, 1888.
Código civil español redactado por el gobierno en cumplimiento de la ley 11 de mayo de 1888 ilustrado con notas, referencias, concordancias, motivos y comentarios por Modesto Falcón; y seguido de un estudio crítico del Código por el Sr. Vicente Romero Girón, Madrid: Góngora ed., 1888-1889, 5 libk. (gerora Código civil español: corregido con arreglo a la edición mandada publicar por el Real Decreto de 24 de julio de 1889… izendatua).
El Derecho civil español, común y foral, Barcelona: La Publicidad, 1901-1926, 4 libk.
Ventajas é inconvenientes de la codificación en materia civil (Oposición á las cátedras de ampliación del derecho [civil] español y códigos, vacantes en las universidades de Salamanca, Santiago y Granada, Salamanca, 12 de marzo de 1868 (argitaratu gabea, Administrazioaren Artxibo Orokorreko espediente pertsonalean gorde dena).
Bibliografia
ESPERABÉ ARTEAGA, E., Diccionario de los hombres de España, Madril: Gráficas Ibarra, 1956.
MARTÍN, S., «Falcón y Ozcoidi, Modesto», Diccionario de catedráticos españoles de derecho (1847-1943), Universidad Carlos III de Madrid. Instituto Figuerola de Historia y Ciencias Sociales, 2009. Online arg.: http://www.uc3m.es/diccionariodecatedraticos.
SÁNCHEZ, J.-T. V., «Modesto Falcón Ozcoidi (1828-1902), primer conservador del museo de Salamanca: su gestión al frente del mismo, de 1863 a 1876», MODOS. Revista de História da Arte. Campinas, 2. bol, 2 (2018), 125-135. or.
VILLAR, M., Historia de Salamanca, Salamanca: Francisco Núñez Izquierdo inp., 1887.
ITURRIAK
PORTAL DE ARCHIVOS DE ESPAÑA (PARES), «Falcón, Modesto», http://pares.mcu.es/ParesBusquedas20/catalogo/autoridad/68334 (2021eko urtarrilak 18).
