RUIZ DE LARRINAGA, Juan (Gernika, Bizkaia, 1876ko martxoak 7 – Tolosa, Gipuzkoa, 1954ko ekainak 8).

Frantziskotarra, historialaria, artxibozaina eta bibliografoa

Bere biografoak argi eta garbi badio ere Pedro Anasagasti fraidea, 1876an Gernikan jaio zela, probintzia honetako sakramentu-erregistroetan ez da ageri Ruiz de Larrinaga abizena duenik; Gipuzkoakoetan, berriz, bat ageri da, 1887ko apirilaren 22an Hernanin jaioa, Juan Sotero Ruiz de Larrinaga Leunda izenekoa.

Garai hartan ohikoa zen bezala, frantziskotarren ordenan sartu zen haur zela, han hezi zen eta haientzat bizi izan zen bizialdi osoan, Arantzazun, Madrilen eta, batez ere, Tolosan. Bertako komentuan eman zuen ia bizitza osoa eta organo-jole gisa aritu zen bertan.

Historialari gisa, Ruiz de Larrinaga autodidakta izan zen, bokazio berantiarrekoa, eta, bere ordenako artxibo aberatsak eta liburutegi bikainak eskura izatean, frantziskotartasuna ikuspegi historikotik ezagutzeko bere ekarpena egitea erabaki zuen. Frantziskotarrenganako maitasun hari eta haiek goretsi nahiari beste bi zaletasun gehitzen zaizkio: bibliofilia eta euskaltzaletasuna. Hala, euskal historia eta frantziskotarren historiari buruzko dozenaka artikulu argitaratu zituen ordena horretako aldizkarietan, baina, batez ere, bere garaiko euskal aldizkari entzutetsuenetan: RIEV, Euskalerriaren Alde, Boletín de la Real Sociedad Vascongada de Amigos del País eta abar.

Ikertzaile gisa dokumentuen bilatzaile nekaezina eta zorrotza izan zen datuak eta zitak tratatzeko moduan. Izan ere, hark bildu eta argitaratu zituen datu batzuek balio nabarmena dute gaur egun ere, kontsultatu zituen jatorrizko iturriak geroago desagertu zirelako eta bere lekukotza historiografikoa bakarrik gordetzen delako. Gainerakoan bi idazkera estilo erabiltzen zituen, bat oso zehatza artikulu historiografikoak idazten zituenean, eta bestea, oso apaindua, hemeretzigarren mendeko estilokoa, kazetaritza eta literaturaren inguruko gaiez idazten zuenean.

Bere lan batzuk sarituak izan ziren, 1923tik 1924ra, lau, hain zuzen ere; Samaniego alegialariari, Donostiako inprimategiari, Francisco Berascola fraideari eta Arantzazuko lehen historiari buruzko artikulu bana idazteagatik, Euskalerriaren Alde aldizkariaren lehiaketa batera aurkeztu ondoren. Gainera, 1948an, Bizkaiko Kultura Batzordeak deitutako lehiaketa bat irabazi zuen, Juan de Zumarraga fraideari buruzko lan batekin.

Bere lan historikoen artean, Guipúzcoa por la Inmaculada aipa daiteke; 1610ean Gipuzkoako probintziak botoa eman zuenekoa ospatzeko egin ziren festei buruzkoa. Kantabriako Frantziskotar Probintziako kronikari ofizial izendatu zuten eta bere lanik garrantzitsuenetariko batean murgildu zen: Crónica de la Provincia Seráfica de Cantabria izenekoa, baina ez zuen amaitu.

Zenbait euskaldunen biografiak idatzi zituen, bereziki, euskaltzale gisa nabarmendu ziren horietako batzuenak: Juan Mateo Zabala, Felix M. Samaniego edo San Martin de la Ascension. Bereziki aipagarria da frai Jeronimo Mendieta Mexikoko historialariari buruzko biografia. Washingtongo Academy of American Franciscan History elkarteko kide numerario izendatu zuten, Amerikako Misioetako frantziskotarren historiari buruz egindako lanengatik.

Bibliografo gisa, ale bitxiak eta katalogatu gabeak bilatzeko lan handia egin zuen. Liburutegietan eta liburu-saltzaileen ganbaretan murgildu zen, eta ordurarte ezagutu ere egiten ez ziren euskal liburu interesgarrien erreferentzia ugari eman zituen.

«El Convento de San Francisco de Vitoria en sus cien primeros años», El Eco Franciscano, Santiago de Compostela, 1911.

«Dos notables artistas de Tolosa, poco a nada conocidos: Juan de Sagüés y Martín Zatarain», Euskalerriaren Alde, 3. urtea, 61-63 (1913), 409-412. or.

«Fray Jerónimo de Mendieta, historiador de Nueva España (1525-1604)», Archivo Ibero-Americano, I (1914), 290-300 eta 488-499. or., II (1914), 188-210 eta 387-404. or., IV (1915), 341-373. or.

«Fray Salvador de Almia y Echániz: peregrino regio y embajador extraordinario», Euskalerriaren Alde, 5. urtea, 100 (1915), 97-104. or.

«El plano topográfico de la provincia hecho en Tolosa en 1821: primicias del arte litográfico en Guipúzcoa», Euskalerriaren Alde, 9. urtea, 192 (1919), 467-471. or.

«Guipúzcoa por la Inmaculada: Estudio histórico del voto inmaculista hecho en 1610 en las Junta generales y de los festejos consiguientes en Fuenterrabia y otros pueblos», Euskalerriaren Alde, X (1920), 69-73, 97-106, 143-150, 164-173, 214-223, 387-395 eta 416-427. or.: XI (1924), 29, 62, 140, 167, 220, 298 eta 340. or.; Aránzazu, II (1922), 358-360. or.; III (1923), 48-50, 122-125 eta 246-247. or.; IV (1924), 73-75, 133-134, 167-168, 199-202 eta 232-233. or.; V (1925), 13-17, 77-79, 177-180, 212-215 eta 344-346. or.; X (1930), 43-45, 85-86, 117-119, 182-184, 243-245, 274-278 eta 308-309. or.

«Bibliografía Terciario-Cántabra», Memoria al III Congreso Nacional Terciario de Madrid. Crónica, Madrid, 1921, 679-689. or.

«Un santo vascófilo escritor de cartas en vascuence: San Martín de la Ascensión», RIEV, XIII (1922), 221-231. or.

«Una efeméride luctuosa (14 de julio de 1622)», Aránzazu, II (1922), 229-231. or.

«Doble hallazgo bibliográfico», Aránzazu, II (1922), 145-146. or.

«Algo más sobre la patria del Illmo. Padre Tolosa», Aránzazu, II (1922), 41-42. or.

«La portada de San Esteban de Tolosa: arte románico», Euskalerriaren Alde, 12. urtea, 222 (1922), 201-207. or.

«Los franciscanos en San Sebastián: fragmentos histórico-sociales», Aránzazu, III (1923), 394-405. or.

«Un curioso rasgo de fineza mutua entre Aránzazu y Guipúzcoa», Aránzazu, II (1923), 286-288. or.

La tradición artística de la Provincia franciscana de Cantabria, Donostia: Imp. de la Diputación de Guipúzcoa, 1923.

«La imprenta en San Sebastián: primicias bibliográficas (1672-1700)», Euskalerriaren Alde, 13. urtea, 232 (1923), 121-129. or.

«La primera historia de Aránzazu de Luzuriaga: bibliografía retrospectiva», Euskalerriaren Alde, 13. urtea, 239 (1923), 401-409. or.

«Un mártir vizcaíno desconocido: el V. P. Fr. Francisco de Verascola», Euskalerriaren Alde, 13. urtea, 240 (1923), 441-454. or.

«El vascófilo franciscano P. Fr. Juan Mateo de Zabala: estudio bio-bibliográfico», RIEV, 15 (1924), 33-82 eta 311-336. or. [El vascófilo franciscano R. P. Fr. Juan Mateo de Zabala, Donostia: Imp. de la Diputación de Guipúzcoa, 1927 (RIEVetik aparte egindako tirada)].

«Samaniego vasco y vascófilo», Euskalerriaren Alde, 14. urtea, 247 (1924), 254-255. or.

«Documento curioso. La capitulación matrimonial de los padres de Samaniego, el fabulista», RIEV, 17 (1926), 1-8. or.

«Lo que escribió don Carmelo de Echegaray: una adición», Euskalerriaren Alde, 16. urtea, 267 (1926), 110-112. or.

El templo de San Francisco de Vitoria no debe de ser derribado. Memoria -Moción al IV Congreso de Estudios Vascos de Vitoria, Tolosa: La Editorial Guipuzcoana, 1926.

«La Crónica de fray José Arlegui», Archivo Ibero-Americano, Madrid, XXVII (1926), 217-219. or.

«P. Fr. José de Arlegui: características bio-bibliográficas», Archivo Ibero-Americano, XXIX (1928ko maiatz-ekaina), 289-307. or.

«El idioma en Alava. Algo más de toponimia vasco-alavesa», Euskal-Esnalea, 19. urtea, 309 (1929), 169-171. or.

«Vizcaíno escritor, navarro capador: notas adicionales al artículo de J. de Zufiría», Euskalerriaren Alde, 20. urtea, 319-320 (1930), 261-264. or.

Reglamento de música sagrada para la provincia de Cantabria, Arantzazu, 1931.

«Gaboneco cantac Jesusen jaiotzaren ganian. 1831 garren urteraco», Aránzazu, XII (1932), 368-369. or.

«Los clásicos cantos de nuestras misiónes», Aránzazu, XV (1935), 91-92. or.

«La Iglesia de San Sebastián el Viejo en su fase franciscana (1516-1539)», RIEV, 26 (1935), 747-753. or.

«Milagro bilingüístico de San Salvador de Horta, en una niña vizcaína sordomuda», Aránzazu, XVIII (1938), 173-175. or.

«Serapio de Múgica y Juan de Guerra», Aránzazu, XXI (1941), 78-79. or.

Las clarisas de Pamplona (Colección diplomática de su archivo, siglos XIII–XVI), Madrid, 1945 [Archivo Ibero-Americano, V (1945), 242-277. or.]

«Litografías y litógrafos», BRSBAP, I (1945), 444-447. or.

«La historia inédita de Guipúzcoa del padre Iñurrigarro a través de su índice impreso de 1670», BRSBAP, II (1946), 193-217. or.

«Juan de Aramburu. Poeta vitoriano del siglo XVI, desconocido en el País Vasco», BRSBAP, IV (1948), 529-531. or.

Fray Juan de Zumárraga primer obispo y arzobispo de México, durangués, franciscano y servidor de la patria al margen de su pontificado, Bilbo: Imp. Provincial de Vizcaya, 1948.

«Las clarisas de Santa Catalina de Zaragoza: su gran antigüedad y riqueza diplomática», Archivo Ibero-Americano, 1949, 352-377. or.

«Curiosidad bibliográfica. Impresos en Vizcaya, Guipúzcoa y Alava hasta el año 1901. Al margen de nuestras bibliografías clásicas», Homenaje a D. Julio de Urquijo e Ybarra: estudios relativos al País Vasco, Donostia: Real Sociedad Vascongada de Amigos del País, 1949, II. libk. 49-110. or.

«Curiosidad Bibliográfica. Más impresos de siglos atrás no registrados en las bibliografías clásicas de nuestro país», BRSBAP, VI (1950), 69-88. or.

«Fray Martin de Gastañega y su obra sobre las supersticiones», Archivo Ibero-Americano, Madrid, 2. aroa, XII (1952), 97-108. or.

Fundación del convento de San Francisco de Mondragón, Madrid: Colegio de Cisneros, 1952 [Archivo Ibero-Americano: estudios históricos sobre la Orden Franciscana en España y sus misioneros, Madrid, 2. aroa, XII (1952), 297-346. or.].

«Cartas P. Uriarte al príncipe Luis Luciano Bonaparte con notas bibliográficas», Anuario del Seminario de Filología «Julio de Urquijo», Donostia, 1 (1954), 35-106. or.

ANASAGASTI, P., «Escritor, historiador y bibliófilo vasco, Fr. Juan Ruiz de Larrinaga O. F. M. (1876-1954)», BRSBAP, 10. urtea, 2-4 koadernoa (1954), 303-307.