Karguak eta lanbideak
Abokatua eta politikaria
Ibilbidea
1858, 1868 eta 1871n Lizarrako foru-diputatu hautatu zuten, hala ere, 1868ko Iraultzaren ondoren Nafarroako Gobernuaren Batzorde Gorenak kargutik kendu egin zuen eta 1871n ez zuen akta jaso. Nafarroako Foru Diputazioak urte horretako azaroaren 20an izendatu zuen idazkaria, eta 1873. urtera arte bete zuen kargua.
Nafarroako xehetasun juridiko-administratibo eta historikoei buruz asko zekien, eta horrexegatik bertako foru-erregimenarekin zerikusia zuen hainbat lan, artikulu, memoria, txosten. idatzi zuen. Foruen Defendatzailea eta kleroa politikan sartzearen aurkakoa, 1841eko abuztuaren 16ko Foruen Aldake- taren Legearen aldekoa zen. Bere proposamenez, Diputazioak 1869an onartu zuen lehendakariordea dekanoa izatea.
Errekrutatze eta kintei buruzko bere lanak argi nabarmentzen du gobernu absolutuen garaian barneratu zela, eta poliziari buruzko lanak, Fernando VII.aren gobernu konstituzional eta errealistan barneratu zela eta errege horren gobernu absolutuak iraun bitartean finko eutsi ziola.
Foruen eta Nafarroako lege politikoen eta Espainiako Konstituzioaren artean egin zuen erkaketan, ziurtasun handiz adierazi zuen ez zegoela ados ez liberalekin, Espainiako Konstituzioa besterik besarkatzen ez zutenak, ez kontrakoekin ere, Nafarroako Foru Konstituzioa besterik nahi ez zutenak. Foru- konstituzio zaharrago horretatik, printzipio konstituzional nabarmenak hartu ziren. Batzuek berritasun gisa Nafarroara zabaldu nahi zituzten eta beste batzuek, berriak izanagatik hain zuzen ere, gaitzetsi egiten zituzten: bi konstituzioak hain lotuta zeuden, ezen bat ona bazen, bestea ere ona izanen zen.
Bakea eta Foruak lemapean, Baztanek lege salikoari ekin zion. Karlistek ezin zuten Foruen bandera eskutan goratu: erregina legitimoa Isabel zen. Nafarroak hobe zuen politika orokorreko gaietan ez nahastu, eta bere askatasunei eraso egiten ez zitzaien bitartean zuhurra izan. Bakea eta Foruak behar zuen bandera izan. 1841eko Legearekin Nafarroak ez zuen asko kobratzen, baina gutxi ordaintzen zuen. Espainiako gobernu moduan ez sartzea zen onena.
Ez liberalak, ez karlistak, eta Politika orokorretik kanpo, Bigarren Gerra Karlistaren ondoren Nafarroan politikari euskaldunek esango zutena.
1869-1870. urtean hainbat artikulu idatzi zituen Gasteizko La Unión Vasco-Navarra egunkarian, Arabako argitalpenak ere sustatu egiten zuen esku- hartze ezaren jarrera defendatuz. Horrek ez zion eragotzi Nafarroa bakarra defendatzea. Aldundiko idazkari gisa, aktiboki parte hartu zuen Lehen Errepublikan (1873) izan zen eztabaidan, Nafarroak bere kabuz estatu federala eratzea komeni ote zen edo Euskal Probintziekin, Aragoikoekin edo Errioxarekin bat egitea hobe ote zen.
Diputazioaren aginduz egindako memorian, historiara jo zuen. Nafarroa erresuma gisa mantendu zen 1841 arte, eta urte hartako legearen ondoren ere, ez zuen foruen eta legeen arabera bere burua gobernatzeko ahalmena galdu. Gaztelarekin edo Aragoirekin bat egiteak onura horiei baino ez ziekeen ekarriko, eta interes desberdinek nahasmendua ekarriko zuketen. Ezta Euskadikoekin ere: Diputazioa herriaren protestaren mende geratuko zatekeen, are handiagoa. Baztanek bi beldur zituen: Nafarroako eta Euskadiko erakunde eta herri liberalen arriskua karlismo indartsuagoaren aurrean; eta mesfidantza Gobernu zentralean. Idazkariak Nafarroak berak bakarrik kantoi bat osatzea proposatu zuen, eta gehienez ere, bere kabuz edo beste lurralde batekin osatzea, bere erregimena 1841eko Legearen arabera arautuko zela bermatu behar zen. Edo Foru Diputazioak erabaki bezala: «Foru-autonomia Konstituzio- unitatearen barruan gordez, orain arte bezala». Madrilen egindako gestioen ondoren, proiektu konstituzionalak Nafarroa bakarra jaso zuen.
Baztanentzat konstituzio-batasuna Espainiako Errepublika federaleko presidente bakarra, parlamentu bakarra edo parlamentu zentralak eta foru- autonomiaren aurka egiten ez zuten lege politiko gorenak ziren. Arlo ekonomiko-administratiboan, Nafarroak bere Foruen eta legeen arabera goberna zezakeen bere burua, izan ere, gainerako estatu federalei ez zien kalterik egiten, eta ordura arte hala izan zen, batere oposiziorik gabe.
Obrak
Ley sálica: asuntos de actualidad, Iruñea: Inprimategi Probintziala, V. Cantera, 1869.
Levas y quintas: servicio militar de Navarra desde 1747, Iruñea: Inprimategi Probintziala, V. Cantera, 1872.
Sucesión real, Navarra, cognación mixta, Iruñea: Inprimategi Probintziala, V. Cantera, 1872.
Diputaciones Provinciales de Navarra, Iruñea: Inprimategi Probintziala, V. Cantera, 1872.
Acta de la Excma. Diputación de Navarra relativa al Estado Federal, Iruñea: Inprimategi Probintziala, V. Cantera, 1873. (Camón, Moreno, Iñarra, Morrás, Ochoa y Aldaz diputatuek eta Francisco Baztán y Goñi idazkariak sinatutako testua).
Cotejo de los Fueros y Leyes políticas de Navarra y de la Constitución española de 1869, Iruñea: Inprimategi Probintziala, V. Cantera, 1873.
Policía: breves apuntes de cómo y cuándo se introdujo en Navarra, Iruñea: Inprimategi Probintziala, V. Cantera, 1873.
Bibliografia
FUENTES LANGAS, J. M., «1873ko nafar kantoi federala», Príncipe de Viana. I Congreso General de Historia de Navarra (Pamplona, 22-27 septiembre 1986), 4 (1988), 305-317. orr.
GARCÍA-SANZ MARCOTEGUI, A., Diccionario biográfico de los diputados forales de Navarra (1931-1984) y de los secretarios de la Diputación (1834-1984), Iruñea: Nafarroako Gobernua, Lehendakaritza eta Barne Saila, 1998.
NIEVA ZARDOYA, J. L., La idea euskara de Navarra, 1864-1902, Bilbo: Sabino Arana Kultur Elkargoa, 1999.
