ALONSO COLMENARES, Eduardo Ramon (Corella, Nafarroa, 1820 edo 1822ko urriaren 13a – Madril, 1888ko martxoaren 31).

Magistratua, senataria eta ministroa

Juana Ciriaca de Colmenaresen eta Jose Alonso Ruiz de Conejaresen semea, 1841eko Lege Itundua sinatu zen aldian Auzitegi Goreneko lehendakari eta Grazia eta Justizia ministro izatera iritsi zena. Maria Ignacia Morales de Setien eta Ramirez de Arellanorekin ezkondu zen. Bere seme Jose Bizkaiko gobernadore zibil izendatu zuten.

1890ean. Eduardo Alonsok zuzenbideko ikasketak egin zituen Madrilgo eta Zaragozako unibertsitateetan, eta jurisprudentzian lizentziatu zen lehe- nengoan. Urte batzuetan, 1850 arte, Tuteran, Madrilen eta Iruñean aritu zen abokatutza. Urte horretatik aurrera, abokatutza utzi eta karrera judizialean sartu zen, epaile magistratu gisa. Lehen auzialdiko epaile izen datu zuten Logrosánen (Caceres), eta handik Tafallara etorri zen, eta gero Calahorrara. Nafarroako Auzitegiak aitortu egin zizkion epaile gisa egindako lanak eta agindu zuen «bere jokabidea eta portaera, kasuan kasuko lurraldeko epaile guztiei zirkular bidez ezagutaraztea, eredu edo arau izan zitezen».

Lehen Auzialdian arrakasta izan ondoren, goi-mailako magistratu gisa ibilbide oparoa izan zuen. Burgosko Entzutegiaren Fiskaltza (1854) enkargatu zioten, eta handik Sevillara, Bartzelonara eta Granadara joan zen. 1859ko abuztuaren 10ean, kargu bera izan zuen Habanako Pretoriako Audientzian, eta bertan hasi zuen karrera politikoa.

Audientzian fiskala izanik, Francisco Serrano Kubako kapitain nagusiak, Santo Domingoko Audientzia sortu berriaren erregeordetzan jarri zuen —presidentetziaren parekoan, irlako bigarren agintaritza eta konfiantzazko pos- tua—, eta handik egoera zail bati aurre egin behar izan zion Alonsok, kolonia zaharraren inguruabar bereziak zirela medio, Espainiako Koroan sartu baitzen berriro irla. Eman zitzaizkion jarraibideen arabera, bere postuak eskumen judizial hutsak gainditu zituen Gobernuaren ordezkari berezi bihurtzeko, eta Santana jeneralaren jarreraren berri eman behar zuen. Espainiako Gobernuaren aldeko bitartekari-lana emaitza onekin egin zuen.

Uhartean bizi izan zen bi urteetan kudeatzaile onaren fama lortu zuen. Lehen auzialdiko eta udal-epaitegien erregimenerako zirkularren zerrenda luzea luzatuz antolatu zuen justizia-administrazioa, 1804tik 1815era bitarteko Frantziako Kodeek araututako herrialde batean egitura judiziala ezartzeak zekarren zailtasunarekin; notario, eskribau eta prokuradore ofizioak arautu zituen; prozedura zibilari eta merkataritzakoari buruzko legeak bultzatu zituen, dominikar legeriako oinarrizko piezak osatze aldera. Kode Zibila gaztelaniara itzultzea ere agindu zuen, garrantzi handiko erabakia herrialde hartan, izan ere, Haitiren okupazioaz geroztik, Code Napoleon delakoa baitzegoen indarrean eta haren hainbat itzulpen zebiltzan barreiaturik, aldaera anitz zituztelarik. Eta horrek nahasmen handia sortzen zuen Justizia Administrazioan. Sorkuntza-lan hori erlijio-arloko sinesmen pertsonalik intimoenetatik sortzen zuen, eta horren berri dugu Santo Domingoko Audientzia irekitzean emandako diskurtsoaren bidez. Diskurtso horretan adierazten da erlijio katolikoa lege guztien iturria dela: «Gure Kode zaharretan oraindik miresten dugun legeria, Golgotako gailurretik Erlijio Santuaren betiko printzipioak atera ondoren sortu zen, mundua Ebanjelioaren argi biziarekin argitu ondoren…».

Alonsok Santo Domingon egin zuen lanari dagokionez, Antonio Hurtadok Espainiako eta Ameriketako Ilustrazioan agertu zen garai hartako laudatorioko glosan honakoa esango du: «Espainian inoiz ez du inongo legelarik jaso Alonso Colmenaresek lan hau egiteko, berehala argitaratzeko eta indarrean sartzeko lortutako baimena bezain handirik, inolako kantzilertzak aztertu beharrik eta Gobernuak onartu beharrik gabe. Bere ohoretan esan behar, Dominikar Kode Zibila ezin hobeto jaso zuten penintsulan, antzinako Españolan egin zuen planteamenduaren ondoren ezagutu zutenean: eta hainbeste txalotu zuten dominikarrek, ezen, independentzia berreskuratu zutenean eta gaur egun ere jarraitu eta jarraitzen baitute hura betetzen, beren legediko altxorrik aberatsena delakoan».

Espainiako Koroak lurralde garrantzitsuak galdu zituen 1863ko hasierako gertakarien ondoren, uharteko agintarien batzordeak, Gobernua matxinadaren hedapena ekar zezaketen gertakari eta arrisku larrien jakinaren gainean jartzeko aukeratu zuten. Gertaera hori, hain zuzen ere, berarengan jarritako konfiantzaren frogatzat hartu izan da. Apirilean, Felipe Rivero Santo Domingoko kapitain nagusiak Madrilera itzultzeko agindu zion, probintziaren benetako egoeraren berri emateko. Esku hartze haiek amaitu eta Santo Domingon epe laburra igaro ondoren, Kubara itzuli zen, oraingoan Habanako Entzutegiko Erregeorde gisa (1863ko irailaren 13a). Audientziaren agintaldian, kudeatzaile onaren eta jarrera aurrerakoiaren dohainak erakutsi zituen, eta garai hartako beltzen trafikoari behin betiko amaiera eman zion, bost espedizio afrikar bata bestearen atzetik harrapatuz. Erabaki horietako batzuk errekurritu egin ziren, eta Auzitegi Gorenak prozesu ospetsuak ezagutarazi zituen. Handik urte batzuetara, magistratu gisa egindako lana goretsi egin zuen, Isabel Katolikoaren Errege Ordena Amerikarreko Gurutze Handia eta Karlos III.aren Zenbaki Gomendioa emanda; Suediako Saint Olaff-en atzerriko kondekorazioa ere jaso zuen.

1865ean, O’Donell jeneralaren gobernuan Canovas del Castillo Ultramar ministro zela, Alonso Kuba uharteko intendente nagusi izendatu zuten, baina penintsulara onarpena iritsi zenean, ministerioa Narvaezen esku geratu zen, eta hark xedatu zuen Alonso Colmenares Habanako Entzutegiko erregeorde izango zela. Erregeorde izan zen bigarren aldian hilabete gutxirako izan zen, jo zen gobernu-gertakari batean iraindutzat bere iraindutzat jo eta kargua Gobernuaren esku jarri zuelako. Gertakaria, seguruenik, Santo Domingo 1865ean abandonatu ondoren uhartean arnasten zen giro iraultzailearekin eta Estatu Batuetako Sezesio Gerrarekin lotuta egon zen.

1868ko Espainiako iraultza, La Gloriosa, Kubako iraultzaren eragilea ere izan zen. Garai hartan, Alonso abokatua zen uhartean, Europan zehar bi- daiatu ondoren. Alkoleako batailaren oihartzuna hainbestekoa izan zen: «irabazi bikainak ematen zizkion bufetea alde batera utzita, penintsulara itzuli zen, mugimendu iraultzailearekin identifikatuta».

Penintsulako ibilbide politikoa Tuterako diputatu aurrerakoi hautatu zutenean hasi zen. Hala ere, Kubako kontuek lotuta jarraitu zuten, legegintzaldi hartan Moret jaunaren tabako-kontratari buruzko irizpena prestatzeko ardura izan zuen Ganberako batzordeko txostengile izendatu baitzuten. Bere aulkitik laster nabarmendu zen bere oratoriagatik eta diskurtso politikoengatik.

Legegintzaldian zehar Grazia eta Justizia ministro izendatu zuten Jose Malcampo, San Rafaeleko markesa, buru zuen kabinetean. Montero Riosen oinordekoa zen, eta postu horretatik hainbat neurri hartu behar izan zituen Espainiako bizitza sekularizatzeko, Espainiako apezpikutzaren zati baten ikuspegia kontra jartzen bazuen ere. Elizarekin adiskidetzeko keinu gisa, 1872ko urtarrilaren 11ko Agindu polemikoa argitaratu zuen; horren arabera, ezkontza kanonikoan bizi ziren seme-alabak baino ezin ziren inskribatu Erregistro Zibilean. Kontzesio politikoa, ezbairik gabe, erlijioaren arloko uste pertsonal intimoenen aurkakoa.

Ministerioan ere antolaketa-gaitasun handia erakutsi zuen. Espainiako lehen sistema judizial modernoa jarri zuen abian, Epaimahaiaren Legearen aplikazioari buruzko datu zehatzak bildu zituenean. Nabarmentzekoa da, halaber, ministerioko atalak berrantolatzeko lana, ministerioaren zerbitzuak Idazkaritzaren eta hiru zuzendaritzaren artean banatuz: Erregistroen eta Notariotzaren Zuzendaritza Nagusia, eta Artxiboen eta Kantzelaritzaren Zuzendaritza Nagusia; gainera, ministerioaren barne-araudia onartzeko arduraduna ere bera izan zen. Grazia eta Justizia ministro izan zen 1871ko urriaren 5etik 1872ko maiatzaren 26ra bitartean, Jose Malcampo eta Praxedes Mateo Sagastaren gobernuetan.

Lehen Errepublikan, Sustapen Ministerioa eman zioten, eta Instrukzio Publikoaren Kontseilua berrezarri zuen. Irailean Sagastak Gobernuko Lehendakaritzan Zavala jenerala ordezkatu zuen. Egun horretan, Alonso Colmenares berriro deitu zuten Gracia eta Justiziaren erantzukizunerako, Alonso Martinez ordezkatzera. Errepublikako ministro gisa, Auzitegiak Antolatzeko Legearen proiektu bat idatzi zuen, 1870eko behin-behineko Legetik aldenduz. Lege hori alderdi-auzitegietatik baztertzen zen alderdi-epaitegien alde, baina probintzia-hiriburuetan alderdi kriminalaren audientzia ezartzea proposatzen zuen, auzialdi bakarrean eta ahozko epaiketa publikoan delituen kausak ezagutzeko. Proiektua Estatu Kontseiluaren esku jarri zen, baina ez zuen egoera politiko nagusiak baino zorte hobea izan. 1874ko azken egunean Canovasek Erregeordetzaren Ministerioa eratu zen, Alfontso XII.aren itzulera prestatzeko eta proiektu hori zapuztu egin zuen.

Berriro ere Sustapen ministro hautatu zuten Torre dukearen garaian, eta Justizia eta Sustapen ministro Alfontso XII.arekin, 1874ko irailaren 3tik abenduaren 31ra. Aldi horretan, bere dekretu batek (1874ko uztailaren 29koa) erabat aldatu zuen irakaskuntza, eta eragin sakona izan zuen establezimendu libreetan, argi eta garbi adierazten baitzuen publikoak eta ofizialak zirela Estatuko, Probintziako edo Udalerriko funts publikoekin diruz lagundutako irakaskuntza-establezimendu guztiak.

Alonso Colmenaresen antolaketa-dohainek eta jarrera aurrerakoiak pisu handia izan zuten ziurrenik, Koroaren biziarteko senatari izendatu zutenean 1877ko apirilaren 10ean, Konstituzioaren 22. artikuluko 3. paragrafoan jasotako kasuan baitzegoen.

Biziarteko senatari gisa, Kodetze Batzorde Nagusiko kide izendatu zuten Kode Zibilaren proiektua tramitatzeko une erabakigarri batean. Proiektu horren III. eta IV. liburuak eztabaidatzen ari ziren, eta bertan biltzen ziren kode berriak indargabetu nahi zituen foru-zuzenbideko erakundeak. Manuel Alonso Martínezek, Graziako eta Justiziako ministro zenak, zabaldu egin zuen Batzordearen Osoko Bilkura —Batzar Nagusi gisa ezagutzen dena—, eta hitza eta botoa eman zien foruzaleei, besteak beste, Antonio Moralesi eta Manuel Lecandari; baina, aldi berean, ia disimulatu gabe, foruzaleek zuten garrantzia berdintzeko asmoz, lau diputatu eta lau senatari ere eskubide osoko bokal izendatu zituzten, eta horien artean izendatu zen Alonso Colmenares. Batzar Nagusia 1882ko irailaren 23ko Dekretuaren bidez handitzeak Batzordeko kide ospetsu batzuen gaitzespena eragin zuen, besteak beste, Benito Gutiérrez eta Fernandezena, Kode Zibilaren gurasoetako batena, protesta gisa osoko bilkuretatik alde egin baitzuen. Agian horregatik, eta Dominikar Kode Zibila promulgatzearen bidez lortutako esperientzia gorabehera, Batzordearen kroniketan ez da ageri Alonsok aktiboki parte hartzen zuenik Osoko Bilkurako eztabaidetan, ezta Senatuan 1885ean gertatu zen Kode Zibilaren Oinarrien Legeari buruzko eztabaidan ere. Izan ere, egun horretatik aurrera, gutxi izan ziren haren garai bateko parte hartze entzutetsuak. Karrera amaitzeko, epai- leengana itzuli zen, maila goreneko erantzukizun handiena zuela, Auzitegi Goreneko lehendakari gisa, eta kargu horri eutsi zion 1882 eta 1888 artean, hil zen egunera arte. Bere hitzaldietan irizpide juridikoa eratzeko eta erantzukizun judizialerako antzinatik zuen interesa azaldu zuen.

Bere lanari dagokionez, fiskal sustatzaileari buruzko eskuliburua nabarmentzen da; horren bidez, ministerio fiskala erabiltzen duten funtzionarioen eginbehar eta eskurantzei buruzko hutsunea betetzen saiatu zen, eta autoreak 1842ko lege-proiektuarekin konpondua zatekeela uste zuen. Eduardo Alonsok, bolumen horretan sakabanatuta zeuden hainbat agindu jaso zituen, fiskalen lana errazteko.

Tafallako garaian Alkateen Gida Judiziala inprentaratu zuen, Iruñean, 1853an, funtzionario zibilei justiziaren arloan legozkiekeen lanak errazteko asmoz. Bi zati ditu: lehena gai zibilei buruzkoa da, bigarrena kriminalei buruzkoa. Lan honetan eginbide ohikoenak ageri dira. Gidaren zentzu praktikoak azaltzen du haren hedapena eta nolabaiteko ospea lortzea.

Manual del promotor-fiscal o sea resumen de cuantas disposiciones arreglan el ejercicio del ministerio público en los Tribunales inferiores, Madril: La Ilustración, 1847.

Deberes y atribuciones de los promotores-fiscales o Esposición razonada de cuantos estremos comprende el desempeño de su elevado ministerio: obra escrita con arreglo a las disposiciones del nuevo código penal, Madril: Saavedra y Compañía establezimendu literario-tipografikoa, 1853.

Guía judicial de Alcaldes, Iruñea: I. García inprimategia, 1853.

Prácticas de los juzgados de Paz, Bartzelona: Administración del Plus Ultra, 1857.

Tratado teórico-práctico de los recursos de fuerza y de protección, con arreglo a las legislaciones y práctica de los tribunales de España y de sus Indias. Obra escrita por el Excmo. Señor D. José Alonso, Presidente que fue del Tribunal Supremo de Justicia, y acomodada a la legislación vigente por D. Eduardo Alonso Colmeneros, Bartzelona: Narciso Ramírezen establezimendu tipografikoa, 1860.

Discurso que, en el solemne acto de apertura de la Real Audiencia Chancillería de Santo Domingo, pronunció el día 2 de enero de 1863 su regente Don Eduardo Alonso y Colmenares, Santo Domingo: Gracía Hermanos inprimategia, 1863.

Discurso pronunciado el día 2 de enero de 1864, en la apertura de la Real Audiencia Pretorial de la Habana por el Ilustrísimo Señor Regente Don Eduardo Alonso Colmenares, Habana: Gobernuaren eta Kapitania Nagusiaren inprimategia 1864.

Discurso pronunciado el día 2 de enero de 1865 en la apertura de la Real Audiencia de la Habana por el Ilmo. Sr. regente Don Eduardo Alonso Colmenares, Habana: Gobernuaren eta Kapitania Nagusiaren ipmt., 1865.

Discurso pronunciado el día 2 de enero de 1866, en la apertura de la Real Audiencia de La Habana por el Excmo. e Ilmo. Sr. Regente Eduardo Alonso Colmenares, Habana: Gobernuaren, Kapitania Nagusiaren eta Errege Ogasunaren ipmt., por S. M., 1866.

Práctica de los Juzgados de Paz en las Islas de Cuba y Puerto Rico, Habana: Gobernuaren, Kapitania Nagusiaren eta Errege Entzutegiaren ipmt., 1866.

Discurso leído por el Excmo. e Ilmo. Sr. D. Eduardo Alonso Colmenares, presidente del Tribunal Supremo, en la solemne apertura de los tribunales celebrada en 15 de septiembre de 1885, Madril: Grazia eta Justizia Ministerioaren inprimategia, 1885.

Responsabilidad judicial, Madril, 1885.

Discurso leído por el Excmo. e Ilmo. Sr. D. Eduardo Alonso Colmenares, presidente del Tribunal Supremo, en la solemne apertura de los tribunales celebrada en 15 de septiembre de 1887. Madril: Grazia eta Justizia Ministerioaren inprimategia, 1887.

Jurisdicciones especiales, Madril: P. Núñezen establezimendu tipografikoa, 1884-1890. 5. lbk. 4. eta 5. liburukiak José Alonso Colmenaresek jarraitu zituen.

AGIRREAZKUENAGA, J. (dir.), Diccionario biográfico de los parlamentarios de Vasconia (1808-1876), Gasteiz: Eusko Legebiltzarra, 1993, 103-107 orr.

FERNÁNDEZ DE LA HUERTA, M. Ministerios y ministros que hubo en España desde la revolución de septiembre de 1868 hasta la conclusión del siglo XIX, Santander: La Propaganda Católica inprimategia, 1901.

Gran Enciclopedia de Navarra, Eduardo Alonso Colmenares, http://www.enciclopedia- navarra.com/?page_id=2947 (2019ko urriaren 17an kontsultatua).

HURTADO, A. Apuntes sobre el Excmo. Sr. D. Eduardo Alonso y Colmenares, La Ilustración Española y Americana, Madril, 1874ko ekainaren 22a.

LASSO GAITE, J. F., El Ministerio de Justicia: Su imagen histórica (1714-1981). Madril: Sáez inprimategia, 1984; 131-132. orr.

SÁNCHEZ GONZÁLEZ, M. D., Eduardo Alonso Colmenares. Diccionario Biográfico Español, Madril: Historiaren Errege Akademia. On line edizioa: http://dbe.rah.es/biografias/9249/eduardo-alonso-colmenares (2019ko urriaren 17an kontsultatua).

SEGOVIA, A. M., Figuras y figurones: biografías de los hombres que más figuran actualmente así en la política como en las armas, ciencias, artes, magistratura, alta banca, etc., Madril: figura eta figuroi inprimetegia, 1881, 159-185. orr.

URQUIJO GOITIA, J. R., «Eduardo Alonso Colmenares», Auñamendi Euskal Entziklopedia, on line: http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/alonso-colmenares-eduardo-ramon/ar-8987/be-1/ (2019ko urriaren 17an kontsultatua).