LANDAZURI ROMARATE, Joaquin Jose (Gasteiz, 1730 – Gasteiz, 1805).

Historialaria, politikoa eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kidea

Gasteizen sortu zen 1730eko maiatzaren 12an, kapare merkatarien familia batean, eta Jose Hipolito Ozaeta historialariaren iloba zen. Haren aita hil zenean, familiaren maiorazko oparoa heredatu zuen (1771). Zenbait urte lehenago, 1762an, Bergarako Maria Josefa Leizaola Lili Yun Ibarbiarekin ezkondu zen, eta sei seme-alaba izan zituzten. Euskalerriaren Adiskideen Elkartean sartu zen 1766an, eta Arabako kontseilari izan zen han. Peñafloridako kondearekiko harreman txarren ondorioz, ordea, Elkartetik kanporatu zuten 1769ko azaroaren 25ean. Bergarara joan zen bizitzera, eta hango alkate izatera iritsi zen, 1771n eta 1774an. Gipuzkoako Diputatu Nagusia ere izan zen, 1771n eta 1777an, eta prokuradore nagusia Batzar Nagusietan 1774 eta 1776an. Ondoren Arabara itzuli zen, eta Gasteizko udaleko prokuradore sindikoa izan zen (1798), eta Gasteizko Ermandadearen prokuradorea Arabako Batzar Nagusietan.

Landazuri lehenengo historialari arabarra da adituen ustez, izan ere, probintzia osoan zehar sakabanatutako artxiboak erregistratu zituen, eta Arabari nahiz Gasteizi buruzko lan asko idatzi zituen. Horretarako, dokumentu asko transkribatu zituen, haietako asko gaur galduak direnak. Haren lanen orientazioa kantabrismoaren ildoen baitan kokatzen da, baina haren jarrera ez da beste historialari eta idazleena bezain erradikala.

Haren hasierako asmoa zen Arabaren historia eklesiastiko eta zibil bat egitea, probintziako nahiz kanpoko artxiboetan zegoen dokumentaziotik abiatuta.  Arabako Batzar Nagusiek haien artxiboak kontsultatzeko baimena eman zioten, 1766an, eta handik zortzi urtera, beste hainbat artxibo kontsultatu ahal izateko egiaztagiria eman zioten. Haren lanaren lehenengo emaitza 1780an etorri zen, Historia civil, eclesiástica, política y legislativa de la M. N. y M. L. ciudad de Vitoria argitaratu zenean. Urte horretan bertan baimena eskatu zuen Historia del ilustre País Bascongado, comprendiendo en sus tres M. NN. y M. LL. provincias el Señorío de Vizcaya, Guipúzcoa y Álava lana idazteko. Lan hori Jose Ruiz de Celadak zentsuratu zuen, eta haren iritziz ez zetorren bat hiru euskal probintzien erregimenaren inguruan Madrildik ezartzen ari zen doktrina historiko-politikoarekin. Handik hamar urtera, 1790ean, Batzar Nagusiek Historia civil y eclesiástica de Álava inprimatzea erabaki zuten, aurretik frai Manuel Risco eta frai Segismundo Beltran Salazar historialarien irizpenak eskatuta, eta haien aldaketa-proposamenak, gogokoak ez bazituen ere, azkenean onartu zituen Landazurik.

Zentsuratu zizkioten zatietako batzuk sartu ahal izan zituen, hala ere, Historia eclesiástica de Álava (1797) eta Los compendios históricos de la Ciudad y Villas de Álava (1798) lanetan, biak ere Iruñean inprimatuak, hala nola Gasteizen 1798an argitaratutako Historia civil de Álava eta Los varones ilustres alaveses lanetan ere. Hurrengo urtean argitaratu zuen Suplemento a los quatro tomos de la historia de la provincia de Álava, eta Kantabria, Gipuzkoa eta Bizkaiari zegozkien zatiak argitaratu gabe geratu ziren. Horri gehitu behar zaio xix. mendearen hasierarako galdua zela Bizkaiari zegokion zatia. Ez zen argitaratu, ezta ere, haren Antigua y moderna geografía de esta provincia, su gobierno político y militar y toda su historia civil lana, 1798an Arabako Batzar Nagusietan onetsitakoa. Azken monografia San Faustoren bizitzari eskaini zion (1801). Gasteizen hil zen 1805eko abuztuaren 13an. Haren lan historiografikoagatik eta foruen defentsan erabili zuen doktrinagatik, xix. mendeko historiografian eraginik handienetakoa izan zuen historialarietako bat bihurtu zen.

Historia civil, eclesiástica, política y legislativa de la M. N. y M. L. ciudad de Vitoria, sus privilegios, exenciones, franquezas y libertades, deducidas de memorias y documentos auténticos, Madrid: Imprenta de Pedro Marínen, 1780. Berrarg. Gasteiz: Inprimategi Probintziala, 1929.

Historia eclesiástica de la M. N. y M. L. provincia de Álava, Iruña: Imprenta de Miguel de Cosculluela 1797. Berrarg. Gasteiz: Inprimategi Probintziala, 1928.

Historia civil de la M. N. y M. L. provincia de Álava, deducida de autores originales y documentos auténticos, Gasteiz: Imprenta de Baltasar Manteli, 1798. 2. libk. Berrarg.  Gasteiz: Inprimategi Probintziala 1927-1928. 2 libk.

Los compendios históricos de la ciudad y villas de la M. N. y M. L. provincia de Álava, recopilados de los documentos de sus archivos y de otros del Reyno, Iruña: Imprenta de Miguel de Cosculluela, 1798. Berrarg. Gasteiz: Inprimategi Probintziala 1928.

Los varones ilustres alaveses, y los fueros, exenciones, franquezas y libertades de que siempre ha gozado la M. N. y M. L. Provincia de Álava. Deducido de documentos auténticos y autores originales, Gasteiz: Imprenta de Baltasar Manteli, 1799. Berrarg. Gasteiz: Inprimategi Probintziala 1929.

Suplemento a los quatro tomos de la historia de la M. N. y M. L. provincia de Álava: disertaciones y apéndices de documentos literales para pruebas e ilustración de su historia civil y eclesiástica, Gasteiz: Imprenta de Baltasar Manteli, 1799. Berrarg. Gasteiz: Inprimategi Probintziala 1928.

Vida y gloria póstuma de S. Fausto Labrador cuyo incorrupto cuerpo se venera en el pueblo de Bujanda, hermandad de Campezo en la M. N. y M. L. provincia de Álava, particular protector de la fecundidad de los matrimonios, Gasteiz: Imprenta de Baltasar Manteli, 1801.

Historia del ilustre País Bascongado comprendido en sus tres M. N. y M. L. provincias: el Señorío de Bizcaya, Guipúzcoa, y Álava, Bilbo: Imprenta de Andrés P. Cardenal, 1901-1902. 2 libk.

Papeles curiosos. Una Historia de Guipúzcoa, Batzar Nagusietan 1785ean aurkeztutako idazkia, Gipuzkoaren Historia, eskuz idatzi eta argitaratu gabea eskaintzeko, Euskalerriaren Alde, 5 (1915), 42. or.

Treviño ilustrado, Donostia: Editorial Vascongada, 1921.

Historia de Guipúzcoa, Madrid: Imprenta de Vicente Rico, 1921. 2 libk.

Mañaricúa, A. E., Historiografía de Vizcaya (Desde Lope García de Salazar a Labayru), Bilbo: La Gran Enciclopedia Vasca, 1973.

Otazu, A., eta Díaz de Durana, J. R., El espíritu emprendedor de los vascos, Madrid: Sílex, 2008.

Roldán, J. M.ª, «El levantamiento del conde de Salvatierra (1520-1521): balance historiográfico (s. xix-xx)», in Cuaderno de Historia-Geografía, 4 (1984), 35.-74. or.

Serdán, E., «Originalidad de las obras de D. Joaquín Josef de Landázuri y Romarate», in Rincones de la historia de Álava, IV, Gasteiz: Inprimategi Probintziala 1921.

Vidal-Abarca y López, J., «Joaquín José de Landázuri y Romarate», inDiccionario Biográfico Español, Madrid: Real Academia de la Historia. Online edizioa: http://dbe.rah.es/biografias/47135/joaquin-jose-de-landazuri-y-romarate (2018ko urriaren 3an egindako kontsulta).

Zufiría, J. de, «Documentos curiosos. La historia de Landázuri», in Euskalerriaren alde, 130 (1916), 284.-285. or.

Intxaustegi Jauregi, N.J., “Landazuri Romarate, Joaquín”, Jimeno Aranguren, R., (dir), Notitia Vasconiae. Baskoniako historialarien, legelarien eta pentsalari politikoen hiztegia, T.I, Iura Vasconiae fundazioa, Donostia, 2020, pp. 422-424.