LARREA TABLARES, Juan Bautista (Madril, 1589 - Madril, 1645).

Karguak eta lanbideak

Gaztelako Kontseiluko kidea (1642-1645)

Ibilbidea

Juan Bautista Larrea Madrilen sortu zen, 1589ko urtarrilaren 1ean, jaioleku hori auzi eztabaidatua izan bada ere, orain gutxi arte. Madrilen hil zen, 1645eko urtarrilaren 4an. Euskal probintziekin zituen harremanengatik, Nikolas Antoniok Gasteizen sortu zela uste zuen, eta Francisco Elias Tejadak, berriz, bizkaitartzat zuen. Gaur badakigu Madrilen bataiatu zutela, 1589ko urtarrilaren 1ean. Haren aita, Pedro Larrea, Argomaizen (Araba) sortu zen, eta haren ama, Catalina Tablares, Madrilen, jatorriz palentziarra bazen ere. Zuzenbide-ikasketak Salamancako Unibertsitatean egin zituen, eta Cuencako Ikastetxe Nagusian sartzea lortu zuen. Han zuzenbidea ikasi zuen, 1614an lizentziatura eta doktoretza in utroque iure egin zituen arte. Ordutik aurrera irakaskuntzan aritu zen ikastetxe hartan bertan, eta katedraduna izan zen Instituta, Kodea, Bolumena eta Bezperak gaietan.

1621ean hasi zen justiziaren administrazioan lanean, Granadako Kantzelaritzako epaile izendatu zutenean. Han egon zen 1634ra arte, orduan izendatu baitzuten Ogasun Kontseiluko fiskala. Gatzaren Kontseiluko kidea ere bazen, gatzaren gaineko estankoa eta salneurriaren igoera gatazkatsua kudeatzeko sortutako erakundeko kidea. Hortik Gaztelako Kontseiluko fiskaltzara jauzi egin zuen, 1638an. Berriz ere gora egin zuen 1642an, Kontseilu horretako kontseilari izendatu zutenean. Paola Volpinik azpimarratzen du Gerrako Kontseiluko kidea ere izan zela. Gaztelako Kontseiluko kide izendatu zuten urte berean, Gasteizera bidali zuten, Kantabriako Kontseiluko kide gisa. Erakunde hori Arabako hiri horretan kokatu zuten, mendebaldeko Pirinioetako fronteko gerrarekin lotutako zenbait gai kudeatzeko. Araban denbora gutxi iragan zuen arren, bera bezala Kantabriako Kontseilukide gisa Gasteizera bidalitako Medina Sidoniako dukearen atxiloketan parte hartu zuen, erregeak hala agindu zuenean. Bertako instituzioekin ere harreman ugari izan zituen, esate baterako, 1643ko urtarrilean, Arabako Batzar Nagusietara joan zen, Koroaren beharrak azaltzera. Handik gutxira Gortera itzuli zen, eta bere burua egoera berrian kokatzen saiatu zen, aldatua baitzegoen, Olivaresko konde-dukea erori ondoren. Andrés Menak, Cargos contra el conde-duque de Olivares delako testuaren egileak, Larrearengan fiskal ezin egokiagoa ikusi zuen eroritako ministroa epaitzeko. Olibaresen irteeraren ondoren zabaldu zen aldi politiko berrian, Castrilloko kondearengana hurbiltzen saiatu zen Larrea, hura ongi kokatua baitzegoen gortean, eta bera bezala Cuencako Ikastetxe Nagusiko kidea izan baitzen. Horregatik, hari eskaini zion Allegationes Fiscales delakoen bigarren liburukia. Handik gutxira hil zen Juan Bautista Larrea, Madrilen, 1645eko urtarrilean.

Juan Bautista Larrea eskarmentu handiko legegizon jakintsua izan zen, «gizaldi hartako legegizonik argienetakoa» Jose Rezabalek zioenez, eta euskal probintzietan sustraiak eta loturak zituztenetatik garrantzitsuenetakoa. Foroan egin zuen ibilbideari erreparatuta, hobeto ulertzen da haren obra, non uztartzen zituen auzitegietan ikusitako kasuak, berak esku hartu zuenetako kasuak tartean, eta doktrina juridiko nagusia. Iruzkingile gisa egin zuen lana haren bi lan inprimatu nagusietan ageri da, orduko jurisprudentzia gaztelarrean ohikoak ziren pragmatismoa eta genero literarioak zerabiltzala, besteak beste, Consilia eta Allegationes direlakoak. Alde batetik, Decisiones Granatenses idatzi zituen, non iruzkinak egin zituen epaile aritu zeneko Kantzelaritzako auzi eta epaien gainean. Genero harrigarria izan zen hori, Francisco Tomás y Valientek adierazi zuen bezala, auzitegi gaztelarren epaiak ez zeudelako esanbidez argudiatuak. Beste aldetik, Allegationes fiscales izeneko lana idatzi zuen. Auzitegietan izan zuen eginkizunari buruz, berriz, azpimarragarria da aldi batez hainbat kontseilutan fiskal aritu zela. Eginkizun horretatik, erregea eta haren boterea defendatu zituen kleroaren eta nobleziaren aurrean, erregearen eta haren balidoaren asmoekin bat eginez. Baliabide ekonomikoak eta zergak kontrolatzeko Koroak eta aristokraziak elkarren artean zituzten eztabaidetan parte hartu zuen. Esaterako, “baimen- edo tolerantzia-alkabalak” izeneko zerga mamitsuak berreskuratzeko lanean aritu zen, zenbait aristokratak kendu baitzizkioten Koroari. Arschot dukearen aurkako auzibidea ere berak zuzendu zuen, noble belgikarrek egotzi ziotenean Filipe IV.aren aurka antolatutako konspirazioan parte hartzea. Erregearen zerbitzuan ari ziren legegizonen «autoritatea» ere defendatu zuen, zenbait adierazpenetan.

Euskal lurraldeekin ere lotura izan zuen, Larreko dorretxeko jauna eta jabea zelako Etxanon (Bizkaia). Gortean ere harremana zuen Olivares konde-dukearen garaiko bizkaitar ospetsuekin, esaterako Antonio eta Jeronimo Lezama anaiekin. Haren lehengusu Juan Larrea erregearen idazkaria izan zen. Juan Bautista Larrea 1636an ezkondu zen Martin Arana errege-administratzailearen alaba Maria Jacinta Arana bilbotarrarekin. Sorterria ia ez zuen aipatzen lan inprimatuetan. Esaterako, Allegationes fiscales lanean, «meos Bizcainos» aipatu zituen, basailuek erregearen atzetik gerrara joan behar zutela azaldu zuenean (Allegatio LXII., I. libk. ), bizkaitarren jokabidea azpimarratuz, esaterako Hondarribiko setioan eta laguntzan, 1638an. Hala ere, Bizkaiko zuzenbidearekiko interesa bazuen, harengan ere eragina zuelako, Lur Lauan kokatutako dorretxe baten jabea izanik. Interes hori Comentarios al Fuero de Vizcaya delako lanean jaso zuen, baina noiz idatzi zuen ezezaguna da, ez baitzen behin ere argitaratu, eta gaur-gaurkoz, inork ez du aurkitu.

Obrak

Novae Decisiones Sacri Regii Senatus granatensis regni Castellae, 1. libk., Lyon: Iacobi et Petri Prost, 1636. Berrarg. Turnon, 1647; Lyon 1658, 1679 eta 1729.

Novarum Decisorum Granatensium pars secunda centuria absoluta, 2. libk., Lyon: Iacobi et Petri Prost, 1639. Berrarg. Lyon, 1648, 1658, 1679 eta 1729.

Allegationum fiscalium pars prima, Lyon: Petri Prost, 1642.Berrarg. Lyon, 1651, 1665, 1699, 1729 eta 1732.

Allegationum fiscalium pars secunda: in qua, ultra iuridica plura politica eluncidatur, Lyon: Haered. Petri Prost, Philip Borde et Laurentii Arnaud, 1645. Berrarg. Lyon, 1652, 1666, 1699, 1729 eta 1732.

Por el doctor don Juan Bautista de Larrea, caballero de la orden de Santiago, del Consejo de Su Majestad, y su fiscal en el Real de Castilla. Y por la villa de Rentería. Con la villa de San Sebastián. Sobre quitarla el estanco de la navegación del puerto del Pasaje y su jurisdicción, s.l., d.g.

Commentaria in ordinationes, sive ut vocant, Bizkaiko Foruak (aurkitu gabea).