3. Bizkaiko Foru Zaharra (1452). Sarrera-azterketa eta edizio kritikoa, Gregorio Monreal Ziaren eskutik. William A. Douglass eta Linda Whitek itzulia. Hitzaurrea: William A. Douglass

Lanaren laburpena

1452an, bizkaitarrek, Gernikako Arbola sakratuaren azpian bilduta, mendeetan zehar beren lege-praktikak osatu zituzten ohiturazko lege eta usadioen erredakzio bat onartu zuten. Testu horrek argi eta garbi erakusten du Bizkaiko komunitate-kontzeptua eta legearen elaborazioan izan zuen parte-hartzea, banakako eta kolektiboko askatasun sorta aparta barne hartzen zuena. Ildo horretan, 1452ko Bizkaiko kodeak Estatu Batuetako eta Frantziako konstituzioetan jasotako XVIII. mendeko Eskubideen Adierazpenak aurreratzen ditu. Aldi berean, Foru Zaharrak kontzeptu komunitarioak islatzen ditu, bai familia-ondasunei bai ondasun publikoei dagokienez. Ezkontzaren barruan ezkontide biei eskubide eta betebehar simetrikoak ere ematen dizkie, XV. mendeko Europan ezohikoa zen genero-ikuspegi egalitarioa. Laburbilduz, 1452an erredaktatutako Bizkaiko Foru Zaharra aparteko “modernoa” zen, bai espirituz bai letraz. John Adams eta William Wordsworth bezalako pentsalarien arreta eta mirespena erakarri zituen. Haren eragina gaur egun ere bizirik dirau, Bizkaiko eta Euskal Herriko aldarrikapenak Espainiako estatuaren barruan beren identitate politikoari eusteko oinarri gisa.