Nafarroako Erresuma zaharraren laburpen historikoa. Foruen oinarria eta defentsa

Lanaren laburpena

Nafarroako Erresuma zaharraren laburpen historikoa lanean, Olórizek Erresuma zaharraren historia kontatzen du 1516ra arte, Gaztelarekiko batzea gauzatu ondoren. Goraipatzeko moduko gertaera eta kondairekin batera, Nafarroarekin amaitu zuten “pasio sasikumeak” jasotzen ditu; izan ere, egilea konbentzituta dago hobe dela “aberriaren gainbeheraren arrazoiak aztertzea haren erabateko hondamendia saihesteko, Historiaren irakaspenak alde batera uztea baino”.

Foruen oinarria eta defentsa lana funtsezko bi une inguruan egituratzen da: Nafarroa Gaztelako Koroan sartzea eta 1841eko Foruak Aldatzeko Legea. Horien inguruan, Olórizek Nafarroako historiaren azken mendeetako pasarte batzuk ahanzturatik berreskuratzen ditu eta, bere ustez, herrialdeari gehien komeni zaion politika azaltzen du. Historiak eta politikak bat egiten dute foruen “zuhaitz santuaren” inguruan “euskaldun guztiak” batzeko egiten duen azken deian.

La cuestión foral. Reseña de los principales acontecimientos ocurridos desde mayo de 1893 a julio de 1894 Aldundiak bere kronikagileari Gamazadarekin (1893) lotutako gertaera guztien deskribapen zehatza egin zezan emandako enkarguaren emaitza da. Prozesu haren bigarren une garrantzitsuan (1894ko otsaila), Olórizek Cartilla Foral argitaratu zuen, eskoletan erabiltzeko. Foruen esanahiari, haietatik kontserbatzen denari eta “Estatuak egindako kontrifueruei” buruzko galdera-erantzunak dira. Cartilla hori Olórizek egindako Gamazadaren kronika ofiziala jaso zuen liburuaren amaieran sartu zen.