Gipuzkoako Becerroa (XVI. mendeko kodea)

Lanaren laburpena

GIPUZKOAKO BECERROA, «Hermandadearen sorreratik 1575era bitarteko zedulak biltzen dituena» (XVI. mendeko kodea), argitaratu gabeko eta egile anonimoa duen obra da, eta Madrilen, Historiaren Errege Akademiaren Artxibo-Bibliotekan gordetzen da. XIX. mendearen hasieran jatorrizko kodearen (gaur egun galduta dagoena) kopia egin zenaren emaitza da, José Vargas Ponce jaunaren eskariz; Akademia horrek komisario izendatu zuen «Itsas Armadaren Historia» bat prestatzeko, amaitu ez bazuen ere, Gipuzkoan bi egonaldi jarraitan biziarazi baitzuen (1800eko maiatzetik 1807ko udaberrira bitartean), eta gaur egun aipatutako Historiaren Errege Akademiaren Vargas Ponce Bilduma osatzen duten dokumentu ugari kopiatu eta kopiarazi zituen.

• Becerro Liburua askoz gehiago da ezagutza historikoen funts huts bat baino; izan ere, Gipuzkoako Probintziako dokumentu historiko-juridiko nagusien bilketa edo konpilazio bati dagokio, ziurrenik, Lurraldeko dokumentaziorik garrantzitsuena liburuki berean bilduta edukitzeko, bere Zuzenbidea ezagutu eta defendatzeko.

• 1565eko maiatzean Villafrancako Batzar Nagusiak bere idazkari leialari agindu zionean «bi edo hiru liburu egin zitzan, non jaso eta transkriba zitezkeen, hots: haietako batean Probintzia honek dituen ordenantza baieztatu guztiak, eta beste batean baieztatu gabeak, eta beste batean probisioak eta zedulak, guztiak beren tituluekin, hori guztia Probintzia honetako Batzarretan ibil dadin», azaroan, eta Azkoititik, Juan Martínez de Sarastumeri (idazkari leialaren ordezkoari) agindu zitzaion ekar zezan «bildu eta elkartu behar diren probisio eta zedulen memoria, Probintzia honetako Korrejidore eta Kapitain Nagusiei harrera egiteko unean haiekin errekeritzeko, haien testu eta edukia gorde dezaten eta ez daitezen joan probisio eta zedula horien testu eta edukiaren aurka».

• Gipuzkoara iristen ziren agintari zibil eta militarren esku-sartze eta foru-hausteen aurrean defendatzeko errege-probisio eta zedulen konpilazio bat (foru-bilketa bat baino gehiago) egiteak erakusten du Probintziak gero eta gehiago balioesten zuela jatorri errealeko dokumentazioa: zedulak, probisioak eta pribilegioak, bai eta baieztatutako ordenantzak ere.