UPV/EHUko Zuzenbide Fakultateko Donostiako campusak urtarrilaren amaieran hartu zuen XXII. Sinposioa, Vasconiako zuzenbide historikoan emakumearen egoera juridiko-pribatua izenekoa; oraingoan, oinordetza eta ezkontza-zuzenbidea izan zituen ardatz. Iura Vasconiae-k antolatu zuen, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailaren babesarekin. Clara Campoamor aretoa txiki geratu zen, Vasconiako lurralde ezberdinetan eta, konparazioz, beste lurralde batzuetan, ohiturazko zuzenbideak eta idatzizko lege eta araudiek emakumeari ematen zioten tratamendua adituekin partekatu nahi zuten pertsona interesdun guztiak hartzeko. Hitzaldiez gain, sei komunikazio ere izan ziren, eta horrek erakusten du gai honek mundu akademikoan piztu duen interesa.
Horrela, XXII. Sinposioak 2023ko abenduan izenburu berarekin egindakoari jarraipena eman zion. Gaiaren zabaltasunak Iura Vasconiae-ko patronatua bi sinposio antolatzera eraman zuen, gizonarekiko eskubideei dagokienez emakume euskalduna nola tratatzen zen ikuspegi osoagoz ezagutzeko.
Ekitaldi akademikoaren aurkezpena Iura Vasconiae-ko presidenteak, Roldán Jimenok, eta Emakundeko zuzendariak, Miren Elgarrestak, egin zuten. Azken honek gogorarazi zuen: “Historikoki, zuzenbidea ez da neutroa izan. Mendeetan zehar emakumeak bazterrean utzi zituzten eta ez ziren eskubideen subjektu. Denborarekin, emakumeek espazioak konkistatzen joan dira, baina oraindik ere rol jakin batzuk nagusitzen dira eta gaitasun batzuk ukatzen zaizkie”.
Ondoren, hasierako hitzaldia Rosa Mentxakak eman zuen, UPV/EHUko Zuzenbide Erromatarreko katedradun erretiratuak; ministerio sakerdotalen egikaritzean emakumearen paperaren azterketan aitzindaria. Gogorarazi zuen kristautasunaren hasieran emakumeak protagonismo sozial handia zuela, baina, hala ere, 380. urtetik aurrera, Erromatar Inperioan kristautasuna ofizial egin zenean, paper hori desagertzen joan zela.
Oinordetzaren antolamenduari buruzko mahaiak, Maitena Arakistainek (UPV/EHUko Zuzenbide Zibileko irakasle elkartuak) moderatua, Leire Imazen (UPV/EHUko Zuzenbide Zibileko irakasle agregatua) esku-hartzearekin hasi zen. Bizkaia eta Aiarako egoeraz jardun zuen, eta zalantzan jarri zuen emakumeak oinordetzan aritzeak abantaila handia zekarrenik. “Ez da egia emakumearen estatusa goratzen zuenik. Ohorea baino gehiago betebeharra zen, eta kasu askotan, lan ikaragarria izateaz gain, nahi ez zuen norbaitekin ezkontzera behartzen zuen”. Leire Imazek euskal matriarkatuaren kondaira ukatu zuen, eta adierazi zuen: “Emakumeak oinordetzan aritzeak ez du frogatzen gizonak bezain berdinak zirenik”.
Rosa Ayerbek, UPV/EHUko Zuzenbidearen Historiako irakasle titularrak, gogorarazi zuen Gipuzkoan, beste lurralde batzuetan ez bezala, zuzenbidea ohiturazkoa zela, eta horrek zaildu egin zuela Batzar Nagusiek Madrilgo Gortean arrakastaz defendatzea Lurraldeko emakumeek oinordetzan aritzeko zuten gaitasuna.
UPNAko Zuzenbide Zibileko irakasle titularrak, Elsa Sabaterek, Nafarroako kasua eta bere Foruaren berezitasunak azaldu zituen. Eta Marie-Pierre Arrizabalagak, Cergy-Pontoise Unibertsitateko (AEBetako) Historia eta Zibilizazioko katedradunak, Iparraldeko emakumeek Estatu Batuetara, zehazki Kaliforniara, emigratu zutenean oinordetza-gaitasuna mantentzeko erakutsi zuten temaz hitz egin zuen. Les Illes Balears Unibertsitateko Zuzenbide Zibileko irakasle elkartuak, Olga Cardonak, respondant gisa, Balear Uharteetako egoera azaldu zuen.
Arratsaldeko saioa Irantzu Beriainek, UPV/EHUko Zuzenbide Zibileko irakasle agregatuak, moderatu zuen, eta ezkontza-zuzenbidean jarri zuen arreta. Roldán Jimenok, UPNAko Zuzenbidearen Historiako katedradunak, Nafarroako Foru Berrian ezkontza-erregimen ekonomikoak nola funtzionatzen zuen azaldu zuen. Respondant gisa, Aurora López Azconak, Zaragozako Unibertsitateko Zuzenbide Zibileko irakasle titularrak, foruetan eta ohituretan Aragoiko zuzenbidean dagoen egoera aztertu zuen.
Ondoren, Sinposioko zuzendariak, Itziar Alkortak (UPV/EHUko Zuzenbide Zibileko irakasle titularra), aurkeztuta, sei komunikazioak iritsi ziren. Oviedoko Unibertsitateko Zuzenbidearen Historiako irakasle titularrak, Marta Frierak, Asturiasko egoera azaldu zuen. Maitena Arakistainek, UPV/EHUko Zuzenbide Zibileko irakasle elkartuak, Ingalaterrako kasuan jarri zuen arreta. Leire Gorostizak, UPV/EHUko ikertzaile predoktoralak, Bergara eta Zestoako kasuak aztertu zituen. XVI. eta XVII. mendeen artean Bizkaiko merkatari-emakumeen maiorazkoek eta ekonomiak izan zuten ardatz UPV/EHUko Historiako doktore Elena Llorenteren azalpena. Eta José Miguel Gorostizak, Euskal Zuzenbide Akademiako abokatu eta liburuzainak, komunikazioak itxi zituen, Bizkaian ere zentratuta, baina lanbidearen jardunean aitzindari izan ziren bi abokatu gogora ekarriz.
