{"id":4006,"date":"2023-02-16T09:40:11","date_gmt":"2023-02-16T08:40:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\/"},"modified":"2023-02-16T09:40:11","modified_gmt":"2023-02-16T08:40:11","slug":"hergueta-y-martin-narciso-815-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\/","title":{"rendered":"HERGUETA Y MARTIN, Narciso (Recuerda, Soria, 1846ko urriak 29 – Sobrongo bainuetxea, Araba, 1907ko abuztuak 28)."},"content":{"rendered":"

Logro\u00f1oko eta Burgo de Osmako
\nelizbarrutietako apaiztegietan ikasi zuen eta, 1873. urte inguruan, ordena
\nsakratuak hartu zituen Argentinan, Buenos Airesko katedralean. Espainiara
\nitzuli eta Sig\u00fcenzako katedralean benefiziadu gisa sartu zen oposizio bidez,
\n1882ko azaroan; aldiz, uko egin zion karguari 1886ko otsailean. Ondoren, hil
\narte, aldareko eta koruko kapilau aritu zen Madrilgo Errege Kaperan, baxu-ahots
\nbikain eta tinbratua baitzuen. Aldi berean, posizio erosoari, aiurri
\nkementsuari eta behaketarako zuen zolitasunari esker, ikerketa historikoan
\njardun ahal izan zuen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Madrilen egindako egonaldi
\nluzeak ikerketa-giro ilustratu eta biziagoa aurkitzeko modua eman zion.
\nHartara, bere garaiko eruditu nagusiekin harremanetan jarri ahal izan zen:
\nFernandez Guerra, Fita Colome, Toribio Minguella, Hipolito Casas edo Antonio
\nBlazquez. Gainera, garai hartako joera historizista berriak ezagutu ahal izan
\nzituen, osoki jatorrizko dokumentuari atxikitzea bilatzen zuten joerak,
\nartxiboak ikertuz. Hain zuzen ere, historiari buruzko interesa zuenez eta
\nerresumako artxibo handietako batzuk eskura zituenez, kronika, istorio, kodize
\neta eskuizkribu ugari irakurri zituen, bai eta artxibo-iturrietako albiste eta
\ndokumentu baliagarriak kopiatu ere. Domingo haren anaiak esan zuenez, bere
\neskuaz bakarrik 1896rako 1.130 agiri kopiatu zituen. Hori guztia kontuan
\nhartuta, alde emozionaletik hurbilen zuenari heldu zion: Errioxako historia,
\nnoiz eta Errioxako probintziazaleek lurralde-aldarrikapen ugari egiten zituzten
\nunean. Hala, berrogeita hamar izenburu inguru ondu zituen, horietako batzuk
\nargitaratu gabe geratuak, eta beste egile batzuen izenean argitaratu ziren
\ntestuetan modu anonimoan lagundu zuen. Gainera, kulturarekin interes orokorra
\nzuenez, argazki-bildumazaletasunera lerratu zen, bereziki Espainiako lanbideen
\nerretratu arketipikoetara edo Pradoko Museoko pintura-erreprodukzioetara. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Nahiz eta haren sorkuntza, oro
\nhar, Errioxan zentratuta egon, haren interesak, batzuetan, gainditu egiten zuen
\nhertsiki tokikoa zena, agian Errioxako erakunde batzuek, hala nola Calahorrako
\nelizbarrutiak edo Logro\u00f1oko foruak, beste eremu batzuetan utzitako arrastoari
\nsegika. Ahaztu gabe doa haren obraren zati handi batean Araba, Burgos eta
\nNafarroako lurralde auzoetara hedatu zela, horietako pertsonaia eta gertakari
\nhistorikoetara, bai eta jaso zituen leku-izenetara ere. Leku-izen horiek, hain
\nzuzen, lagungarri izan zaizkie euskal jatorriko toponimia historikoa ikertu
\nduten autore askori. Esate baterako, \u00abNoticias hist\u00f3ricas de Don Jer\u00f3nimo
\nAznar, obispo de Calahorra\u00bb gaiari buruzko argitalpen luze eta
\ndeskribatzailean, \u00abXIII. mendeko [1257. urteko] agiri geografikoa\u00bb
\nargitaratzeko probestu zuen. Dokumentu horrek exhaustiboki biltzen du
\nCalahorrako elizbarrutiaren jurisdikzioa, Ebro ibaiaz hegoaldera zein
\niparraldera. Laburbilduz, haren ekarpenak Araba, Naiara, Cameros eta
\nBerberiegoko artxidiakono-barrutiak hartzen ditu kontuan (ez, ordea, Bizkaikoa,
\nez baitirudi aztertu zuen iturrian agertzen denik), tartean direla horien
\nartzapez-barrutiak eta jurisdikziopeko udalerriak. Toki horietako bakoitzean,
\ndatu historikoak gehitu zituen, \u00abahal den neurrian, Probintzia Baskongadoetako
\neta Errioxako hiztegi geografiko-historikoek dakartzatenak [errepikatu] gabe\u00bb.
\nBestalde, bere ohar idatzi batzuetan, \u00abEl fuero de Logro\u00f1o. Su extensi\u00f3n \u00e1
\notras poblaciones\u00bb, Logro\u00f1oko hiri-gutuneko testua jaso zuten hiribildu batzuen
\nadibideak aipatu zituen. Gainera, \u00abRetazos hist\u00f3ricos de la familia Manso de
\nZ\u00fa\u00f1iga\u00bb lanean, Hergetak lotura egiten du leinu horren eta Lope edo Jaun Zuria
\nBizkaiko lehen jaunaren artean eta, Canillas de R\u00edo Tuerton zuten orubearen
\nbitartez, haren ondorengotzat jo zituen zenbait pertsonaia: Santo Domingo de
\nSilos, Juan Manso, Calatravako Ordenako klaberoa, eta Alonso Manso, Puerto
\nRicoko lehendabiziko apezpikua. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Bere lana kulturaren eta
\nhistoriografiaren aldaketa-une batean kokatzen da. Hori dela eta, gertaerak
\njazo ziren bezala azaldu nahi izan zituen uneoro. Ondorioz, hizkera egiati eta
\nargitsuko, ongi dokumentatutako pertsonaren ospea eman zion, gertakarien segida
\nkronologikoetatik eta funtsik gabeko tradizioetatik ihes egiten zuena. Gainera,
\nbehatzeko gaitasunak balio izan zion historia arkeologikoa artxiboko datuekin
\nuztartzeko. Ondorioz, ez zetorren bat hainbat historialari garaikideren
\njarrerekin. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Haren ekoizpenaren zati handi
\nbat argitaratu gabe geratu zen, eta Errioxako Ikasketen Institutuan dago;
\naldiz, argitaratu zuen ia guztia Bolet\u00edn de la Real Academia de la Historia <\/i>(BRAH<\/i>)
\nedo Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos <\/i>(RABM<\/i>)
\naldizkarietan argitaratu zen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Logro\u00f1oko eta Burgo de Osmako elizbarrutietako apaiztegietan ikasi zuen eta, 1873. urte inguruan, ordena sakratuak hartu zituen Argentinan, Buenos Airesko katedralean. Espainiara itzuli eta Sig\u00fcenzako katedralean benefiziadu gisa sartu zen oposizio bidez, 1882ko azaroan; aldiz, uko egin zion karguari 1886ko otsailean. Ondoren, hil arte, aldareko eta koruko kapilau aritu zen Madrilgo Errege Kaperan, baxu-ahots bikain […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[339],"class_list":["post-4006","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nHERGUETA Y MARTIN, Narciso (Recuerda, Soria, 1846ko urriak 29 - Sobrongo bainuetxea, Araba, 1907ko abuztuak 28). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"HERGUETA Y MARTIN, Narciso (Recuerda, Soria, 1846ko urriak 29 - Sobrongo bainuetxea, Araba, 1907ko abuztuak 28). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Logro\u00f1oko eta Burgo de Osmako elizbarrutietako apaiztegietan ikasi zuen eta, 1873. urte inguruan, ordena sakratuak hartu zituen Argentinan, Buenos Airesko katedralean. Espainiara itzuli eta Sig\u00fcenzako katedralean benefiziadu gisa sartu zen oposizio bidez, 1882ko azaroan; aldiz, uko egin zion karguari 1886ko otsailean. Ondoren, hil arte, aldareko eta koruko kapilau aritu zen Madrilgo Errege Kaperan, baxu-ahots bikain […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\\\/\",\"name\":\"HERGUETA Y MARTIN, Narciso (Recuerda, Soria, 1846ko urriak 29 - Sobrongo bainuetxea, Araba, 1907ko abuztuak 28). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-16T08:40:11+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"HERGUETA Y MARTIN, Narciso (Recuerda, Soria, 1846ko urriak 29 – Sobrongo bainuetxea, Araba, 1907ko abuztuak 28).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"HERGUETA Y MARTIN, Narciso (Recuerda, Soria, 1846ko urriak 29 - Sobrongo bainuetxea, Araba, 1907ko abuztuak 28). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"HERGUETA Y MARTIN, Narciso (Recuerda, Soria, 1846ko urriak 29 - Sobrongo bainuetxea, Araba, 1907ko abuztuak 28). - Iura Vasconiae","og_description":"Logro\u00f1oko eta Burgo de Osmako elizbarrutietako apaiztegietan ikasi zuen eta, 1873. urte inguruan, ordena sakratuak hartu zituen Argentinan, Buenos Airesko katedralean. Espainiara itzuli eta Sig\u00fcenzako katedralean benefiziadu gisa sartu zen oposizio bidez, 1882ko azaroan; aldiz, uko egin zion karguari 1886ko otsailean. Ondoren, hil arte, aldareko eta koruko kapilau aritu zen Madrilgo Errege Kaperan, baxu-ahots bikain […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\/","name":"HERGUETA Y MARTIN, Narciso (Recuerda, Soria, 1846ko urriak 29 - Sobrongo bainuetxea, Araba, 1907ko abuztuak 28). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-16T08:40:11+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/hergueta-y-martin-narciso-815-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"HERGUETA Y MARTIN, Narciso (Recuerda, Soria, 1846ko urriak 29 – Sobrongo bainuetxea, Araba, 1907ko abuztuak 28)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/4006","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/4006\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4006"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=4006"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}