{"id":3998,"date":"2023-02-16T09:35:48","date_gmt":"2023-02-16T08:35:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/fita-colome-fidel-811-eu\/"},"modified":"2023-02-16T09:35:48","modified_gmt":"2023-02-16T08:35:48","slug":"fita-colome-fidel-811-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/fita-colome-fidel-811-eu\/","title":{"rendered":"FITA COLOME, Fidel (Arenys de Mar, Bartzelona, 1835eko abenduak 31 &#8211; Madril, 1918ko urtarrilak 13)."},"content":{"rendered":"<p><span>Fidel Fita Arenys de Mar-en<br \/>\njaio zen 1835ean. Historialari, filologo eta epigrafista nabarmena izan zen,<br \/>\nirakaskuntzan ere aritua, eta Antzinako Hispaniari buruzko azterketaren<br \/>\naitzindarietako bat. Interes handia agertu zuen Iberiar Penintsulako<br \/>\nerromatarren aurreko hizkuntzekin, batez ere iberiarrekin, zeltiberiarrekin eta<br \/>\neuskararekin, eta lan asko egin zituen haien gainean. Hamalau urterekin sartu<br \/>\nzen jesuiten ordenan eta, prestakuntza-etapa baten ondoren, Loiolan pausatu<br \/>\nzen. Hortxe humanitateak eta greziera irakatsi zituen. Frantzian lehen erbestea<br \/>\npasa ondoren, Carri\u00f3n de los Condesera (Palentzia) bidali zuten, latina eta<br \/>\nfrantseseko irakasle-lanean aritzeko. Handik Leonera joan zen, eta bertan<br \/>\nMonumentuen Batzordeko lehendakariorde izendatu zuten, bere kezka intelektualak<br \/>\neta Hispaniako historia, arkeologia zein epigrafia ikasketak zirela-eta.<br \/>\nBertan, gainera, erromatarren presentziari buruzko aztarnak dokumentatzen eta<br \/>\ntokiko aldizkarietan<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>\u2014 \u00abAureliano Fern\u00e1ndez-Guerra y<br \/>\nOrbe\u00bb, <i>Diccionario bibliogr\u00e1fico de la Real Academia de la Historia<\/i>, <i>https:\/\/www.rae.es\/academico\/aureliano-fernandez-guerra-y-orbe<br \/>\n<\/i>(2020ko ekainak 25). argitaratzen hasi zen. Leon inguruan, indusketa<br \/>\narkeologikoetan parte hartu zuen lehen aldiz eta behin bakarrik. 1870etik hara,<br \/>\nKatalunian finkatu zen, eta handik jarraitu zituen azterketak, batez ere<br \/>\nepigrafiakoak eta linguistikoak. 1877an, Historiako Errege Akademiko hautatu<br \/>\nondoren, Madrilera lekualdatu zen, eta han bizi izan zen 1918an hil zen arte. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Urte hauetan guztietan,<br \/>\nhistoriaren inguruko lan ugari egin zituen, baina batez ere, Hispaniako<br \/>\nepigrafiari lotuak. Espainiako inskripzioei buruzko argitalpen gehienak <i>Bolet\u00edn<br \/>\nde la Real Academia de la Historia <\/i>aldizkarian editatu ziren, eta bertako<br \/>\nzuzendari izatera pasa zen 1883an. Harremanak izan zituen Espainia osoko<br \/>\nmonumentuen probintziako batzordeekin eta, ondorioz, Iberiar Penintsulako<br \/>\nepigrafiako aurkikuntzen berri bikaina izan zuen. Horrek E. H\u00fcbner ikertzaile<br \/>\nalemaniarrari hurbildu zion, zeinak Hispaniako inskripzio latinoak bildu<br \/>\nbaitzituen <i>Corpus Inscriptionum Latinarum<\/i>-erako, eta <i>Inscriptiones<br \/>\nHispaniae Christianae <\/i>bildumatu zituen. Fitaren informazioen ondoren, <i>CIL<\/i>-en<br \/>\nII. liburukia, Espainiako probintziei buruzkoa, gehigarri batekin osatu behar<br \/>\nizan zen, eta hurrengo urteetan ondoz ondoko eranskinen, Fidel Fita jesuita<br \/>\nizanik horren informatzaile nagusia. Horregatik guztiagatik, bere garaian,<br \/>\nHispaniako epigrafiaren inguruko autoritate gailentzat jo zuten, aurkikuntzak<br \/>\nzein transkripzioak oso gutxitan egiaztatzen zituen arren; izan ere,<br \/>\nberriemaileek agintzen zizkioten kalkoen eta argazkien gainean lan egiten zuen.<br \/>\nHorregatik, urte batzuk geroago, haren lana errepasatu ondoren, inskripzio<br \/>\nfaltsuak eta irakurketa okerrak zituzten epigrafia-testuak aurkitu ziren. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Lan egin ahala, interes<br \/>\nnabarmena agertu zuen Probintzia Baskongadoen eta Nafarroaren historiaz eta,<br \/>\nbereziki, euskararen inguruko gaiez. Azken horri dagokionez, euskarari buruzko<br \/>\nondorioak argitaratu zituen \u00ab\u00c1lava antes del siglo <\/span><span>XIV<\/span><span>\u00bb lanean. Fita<br \/>\ngutun-elkartrukean aritu zen V. Stempfekin: <i>Linguae Vasconiae primitiae<\/i>-ren<br \/>\neditorea. Eusko-iberismoaren tesien aldezle aitortua izan zen, euskaldunak<br \/>\nIberiar Penintsulako jatorrizko biztanleak izan zirela zioena. Pentsamendu<br \/>\nhorren ondorioz, lotura bat egin zuen antzinako mito klasikoen eta hispaniar<br \/>\nzein euskal antzinatasunaren artean, Tartaloren kondaira, esaterako. Etengabeko<br \/>\nharremana izan zuen Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko Monumentuen Probintziako<br \/>\nBatzordeekin, bai eta Nafarroakoarekin ere, eta horiexek ematen zioten<br \/>\nlurraldeotako aurkikuntzen berri, edo iritzia ere eskatu zioten lurraldean<br \/>\nabian jarri beharreko ikerketa-ildo arkeologikoei buruz. Horri buruzko bere<br \/>\nikerketa gehienak aipatu <i>Bolet\u00edn de la Real Academia de la Historia <\/i>aldizkarian<br \/>\nagertu ziren. Bertan, Euskal Herriko \u00abantzinatasunak\u00bb (<i>antig\u00fcedades <\/i>direlakoak)<br \/>\nidatzi zituen, bai eta inskripzio latino zehatzen gainean ere, hala nola<br \/>\nAndrearriagako hilarrikoa (Oiartzun, Gipuzkoa); horren gainean, ordea,<br \/>\nirakurketa okerra egin zuen, eta urte batzuk geroago Ignacio Barandiaranek<br \/>\nzuzendu zion. Antzeko zerbait gertatu zen Iru\u00f1a (Araba) eta Morgako (Bizkaia)<br \/>\nepigrafia-pieza batzuekin. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>1912an Marcelino Menendez Pidal<br \/>\nhil zenean, Historiaren Errege Akademiako presidente izendatu zuten, eta kargu<br \/>\nhori bete zuen 1918an hil zen arte. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fidel Fita Arenys de Mar-en jaio zen 1835ean. Historialari, filologo eta epigrafista nabarmena izan zen, irakaskuntzan ere aritua, eta Antzinako Hispaniari buruzko azterketaren aitzindarietako bat. Interes handia agertu zuen Iberiar Penintsulako erromatarren aurreko hizkuntzekin, batez ere iberiarrekin, zeltiberiarrekin eta euskararekin, eta lan asko egin zituen haien gainean. Hamalau urterekin sartu zen jesuiten ordenan eta, prestakuntza-etapa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[339],"class_list":["post-3998","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>FITA COLOME, Fidel (Arenys de Mar, Bartzelona, 1835eko abenduak 31 - Madril, 1918ko urtarrilak 13). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/fita-colome-fidel-811-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"FITA COLOME, Fidel (Arenys de Mar, Bartzelona, 1835eko abenduak 31 - Madril, 1918ko urtarrilak 13). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Fidel Fita Arenys de Mar-en jaio zen 1835ean. Historialari, filologo eta epigrafista nabarmena izan zen, irakaskuntzan ere aritua, eta Antzinako Hispaniari buruzko azterketaren aitzindarietako bat. Interes handia agertu zuen Iberiar Penintsulako erromatarren aurreko hizkuntzekin, batez ere iberiarrekin, zeltiberiarrekin eta euskararekin, eta lan asko egin zituen haien gainean. Hamalau urterekin sartu zen jesuiten ordenan eta, prestakuntza-etapa [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/fita-colome-fidel-811-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/fita-colome-fidel-811-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/fita-colome-fidel-811-eu\\\/\",\"name\":\"FITA COLOME, Fidel (Arenys de Mar, Bartzelona, 1835eko abenduak 31 - Madril, 1918ko urtarrilak 13). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-16T08:35:48+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/fita-colome-fidel-811-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/fita-colome-fidel-811-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/fita-colome-fidel-811-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"FITA COLOME, Fidel (Arenys de Mar, Bartzelona, 1835eko abenduak 31 &#8211; Madril, 1918ko urtarrilak 13).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"FITA COLOME, Fidel (Arenys de Mar, Bartzelona, 1835eko abenduak 31 - Madril, 1918ko urtarrilak 13). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/fita-colome-fidel-811-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"FITA COLOME, Fidel (Arenys de Mar, Bartzelona, 1835eko abenduak 31 - Madril, 1918ko urtarrilak 13). - Iura Vasconiae","og_description":"Fidel Fita Arenys de Mar-en jaio zen 1835ean. Historialari, filologo eta epigrafista nabarmena izan zen, irakaskuntzan ere aritua, eta Antzinako Hispaniari buruzko azterketaren aitzindarietako bat. Interes handia agertu zuen Iberiar Penintsulako erromatarren aurreko hizkuntzekin, batez ere iberiarrekin, zeltiberiarrekin eta euskararekin, eta lan asko egin zituen haien gainean. Hamalau urterekin sartu zen jesuiten ordenan eta, prestakuntza-etapa [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/fita-colome-fidel-811-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/fita-colome-fidel-811-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/fita-colome-fidel-811-eu\/","name":"FITA COLOME, Fidel (Arenys de Mar, Bartzelona, 1835eko abenduak 31 - Madril, 1918ko urtarrilak 13). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-16T08:35:48+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/fita-colome-fidel-811-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/fita-colome-fidel-811-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/fita-colome-fidel-811-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"FITA COLOME, Fidel (Arenys de Mar, Bartzelona, 1835eko abenduak 31 &#8211; Madril, 1918ko urtarrilak 13)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3998","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3998\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3998"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3998"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}